توسعه انرژی خورشیدی در ساحل عاج، ظرفیت‌ها و چشم‌انداز آینده

ساحل عاج با هدف تأمین برق مورد نیاز مردم و بخش اقتصادی، در حال توسعه انرژی خورشیدی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی است.

در حال حاضر، سهم انرژی خورشیدی در سبد انرژی کشور حدود ۲ درصد است و دولت قصد دارد ظرفیت تولید برق خورشیدی را تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱۲۶۲ مگاوات و تا سال ۲۰۳۵ به بیش از ۱۳۰۰ مگاوات برساند. برای دستیابی به این اهداف، پروژه‌های متعددی در مناطقی مانند کاتیولا، بوندوکو، کونگ، لابوا و توبا در دست پیگیری است. دولت همچنین برای تأمین سرمایه و اجرای این طرح‌ها به همکاری شرکت‌های خصوصی و سرمایه‌گذاران خارجی متکی است. توسعه این نیروگاه‌ها می‌تواند به افزایش تولید برق، ایجاد فرصت‌های شغلی و بهبود دسترسی مناطق کمتر برخوردار کمک کند. با این حال، کمبود منابع مالی، نیاز به توسعه شبکه انتقال و توزیع و ضرورت ذخیره‌سازی برق از مهم‌ترین موانع پیش رو هستند. در مجموع، چشم‌انداز انرژی خورشیدی در ساحل عاج مثبت است، اما موفقیت این برنامه به اجرای به‌موقع پروژه‌ها و تبدیل افزایش ظرفیت تولید به برق پایدار و قابل‌دسترس برای مردم بستگی دارد.

ساحل عاج در سال‌های اخیر تلاش کرده است استفاده از انرژی خورشیدی را افزایش دهد. رشد جمعیت، افزایش مصرف برق و گسترش کارخانه‌ها و معادن باعث شده است که نیاز کشور به برق بیشتر شود. به همین دلیل، دولت به دنبال منابع جدیدی برای تولید برق است تا بتواند نیاز مردم و بخش اقتصادی را بهتر تأمین کند. انرژی خورشیدی به دلیل تابش مناسب آفتاب در ساحل عاج، فرصت خوبی برای تولید برق به شمار می‌رود. استفاده از این انرژی می‌تواند وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد و به تأمین برق پایدارتر کمک کند. البته برای رسیدن به این هدف، ساخت نیروگاه به‌تنهایی کافی نیست و باید شبکه برق نیز گسترش یابد و سرمایه لازم برای اجرای پروژه‌ها تأمین شود.

وضعیت کنونی انرژی خورشیدی

علیرغم توجه دولت به انرژی‌های تجدیدپذیر، سهم انرژی خورشیدی در سبد انرژی ساحل عاج هنوز پایین است. بر اساس برخی گزارش‌های منتشرشده در سال ۲۰۲۶، این سهم حدود ۲ درصد برآورد شده است. در حال حاضر، بخش مهمی از برق کشور در نیروگاه‌های حرارتی تولید می‌شود. این نیروگاه‌ها برای فعالیت به سوخت نیاز دارند و تغییر قیمت سوخت در بازارهای جهانی می‌تواند هزینه تولید برق را افزایش دهد. نیروگاه‌های برق‌آبی نیز در تولید برق نقش دارند اما میزان تولید آنها به وضعیت بارندگی و منابع آبی وابسته است. بنابراین، افزایش استفاده از انرژی خورشیدی می‌تواند منابع تولید برق کشور را متنوع‌تر کند. دو نیروگاه مهم خورشیدی ساحل عاج، نیروگاه «بوندیالی» با ظرفیت حدود ۸۰ مگاوات و نیروگاه «فرکه سولار» با ظرفیت حدود ۵۲ مگاوات هستند. ظرفیت مجموع این دو نیروگاه حدود ۱۳۲ مگاوات است. نیروگاه فرکه سولار در شمال کشور قرار دارد و می‌تواند سالانه حدود ۹۰ گیگاوات‌ساعت برق تولید کند. برآورد شده است که فعالیت این نیروگاه از انتشار حدود ۳۹ هزار تن دی‌اکسید کربن در سال جلوگیری کند. این پروژه‌ها نشان می‌دهند که ساحل عاج گام‌های اولیه را برای گسترش انرژی خورشیدی برداشته است. با این حال، برای افزایش قابل‌توجه سهم این انرژی، باید نیروگاه‌های بیشتری ساخته شوند.

اهداف دولت برای توسعه انرژی خورشیدی

دولت ساحل عاج در نظر دارد ظرفیت تولید برق خورشیدی را در سال‌های آینده افزایش دهد. بر اساس اعلام وزارت معادن، نفت و انرژی، ظرفیت برق خورشیدی متصل به شبکه به حدود ۱۲۶۲ مگاوات تا سال ۲۰۳۰ ، هدف گذاری شده است. همچنین در برخی گزارش‌ها، هدف افزایش ظرفیت خورشیدی به بیش از ۱۳۰۰ مگاوات تا سال ۲۰۳۵ اعلام شده است. برای تحقق آنها، باید پروژه‌های جدید ساخته شوند و سرمایه لازم برای تکمیل آنها تأمین شود. دولت همچنین می‌خواهد سهم انرژی‌های تجدیدپذیر را در تولید برق افزایش دهد. در برخی گزارش‌ها، هدف رسیدن به سهم حدود ۴۵ درصدی تا سال ۲۰۳۰ و در گزارش‌های دیگر، سهم ۴۶٫۳ درصدی تا سال ۲۰۳۵ مطرح شده است.

مهم‌ترین پروژه‌های انرژی خورشیدی

دولت و شرکت‌های سرمایه‌گذار در حال پیگیری پروژه‌های خورشیدی در مناطق مختلف کشور هستند. از جمله این مناطق می‌توان به کاتیولا، بوندوکو، کونگ، لابوا، توبا، ام‌بنگه، تانگرلا، مانکونو، اودینه، سوبره، کورهوگو، بونا و داباکالا اشاره کرد. البته همه این پروژه‌ها در یک مرحله نیستند؛ برخی در حال توسعه‌اند و برخی دیگر برای اجرا یا تأمین مالی برنامه‌ریزی شده‌اند. یکی از پروژه‌های مهم، نیروگاه خورشیدی «کاتیولا» با ظرفیت ۵۰ مگاوات است. عملیات این پروژه در منطقه «لونانکاهه» آغاز شده و مدت اجرای آن حدود ۱۵ ماه پیش‌بینی شده است. بر اساس برآوردهای اعلام‌شده، بیش از ۳۰۰ هزار نفر می‌توانند از آثار این پروژه در زمینه دسترسی به برق بهره‌مند شوند. این طرح از نظر اشتغال نیز اهمیت دارد. پیش‌بینی شده است که در دوره ساخت حدود ۱۵۰ شغل مستقیم ایجاد شود و تعداد کارکنان در زمان عملیات به حدود ۳۵۰ نفر برسد. پس از راه‌اندازی نیروگاه نیز حدود ۲۰ نفر برای بهره‌برداری و نگهداری آن مورد نیاز خواهند بود. مسئولان بر استخدام جوانان بومی تأکید کرده‌اند تا مردم منطقه نیز از منافع اقتصادی پروژه بهره‌مند شوند. نیروگاه «بوندوکو» با ظرفیت حدود ۵۰ مگاوات نیز یکی دیگر از طرح‌های مهم است که شرکت «امیا پاور» آن را توسعه می‌دهد. هزینه این پروژه بیش از ۴۰ میلیارد سیفا برآورد شده است. شرکت «اینفینیتی پاور» نیز مسئول توسعه دو نیروگاه در مناطق «لابوا و توبا» شده است. ظرفیت این دو طرح به‌ترتیب حدود 50 و 59 مگاوات اعلام شده و برای بهره‌برداری از آنها در سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. در منطقه «کونگ» نیز شرکت «اکسیان انرژی» در حال توسعه یک نیروگاه خورشیدی با ظرفیت حدود ۵۰ مگاوات است. گسترش این پروژه‌ها در مناطق مختلف کشور می‌تواند ظرفیت تولید برق را افزایش دهد. با این حال، برای آنکه برق تولیدشده به مردم و مراکز اقتصادی برسد، باید خطوط انتقال و شبکه توزیع نیز متناسب با افزایش تولید توسعه پیدا کنند.

نقش سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی

ساخت نیروگاه‌های خورشیدی به سرمایه زیادی نیاز دارد. به همین دلیل، دولت ساحل عاج از شرکت‌های خصوصی و سرمایه‌گذاران خارجی برای اجرای این طرح‌ها کمک می‌گیرد. شرکت‌هایی مانند اکسیان انرژی، امیا پاور و اینفینیتی پاور در توسعه پروژه‌های خورشیدی کشور حضور دارند. همچنین در پروژه کاتیولا، نام شرکت‌هایی مانند تویوتا و شرکت برق فرانسه مطرح شده و درباره تأمین مالی آن با نهادهایی مانند بانک اروپایی بازسازی و توسعه و پروپارکو گفت‌وگو شده است. یکی از روش‌های اجرای این پروژه‌ها آن است که شرکت خصوصی هزینه ساخت نیروگاه را تأمین کند، آن را بسازد و برای مدتی اداره کند. انتقال نیروگاه نیز مطابق شرایط قرارداد انجام می‌شود. این روش می‌تواند فشار مالی دولت را کاهش دهد و از تجربه فنی شرکت‌های متخصص استفاده کند. با این حال، ورود سرمایه‌گذاران خارجی به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که قیمت برق برای مردم کاهش یابد. هزینه تأمین مالی، شرایط قراردادها، هزینه اتصال نیروگاه به شبکه و نحوه تعیین تعرفه‌ها همگی بر قیمت نهایی برق اثر می‌گذارند. از سوی دیگر، پیشرفت فناوری خورشیدی و کاهش هزینه برخی تجهیزات، استفاده از این انرژی را اقتصادی‌تر کرده است. با این حال، ذخیره برق برای ساعات شب و زمان‌هایی که تابش خورشید کاهش می‌یابد، همچنان یکی از مسائل مهم این بخش است.

مشکلات و موانع توسعه انرژی خورشیدی

با وجود برنامه‌های دولت، توسعه انرژی خورشیدی با چند مشکل روبه‌رو است. نخستین مشکل، تأمین سرمایه و اجرای به‌موقع پروژه‌هاست. برخی طرح‌ها هنوز به تکمیل مراحل مالی و قراردادی نیاز دارند. اگر این مراحل طولانی شود، بهره‌برداری از نیروگاه‌ها نیز به تأخیر می‌افتد و دستیابی به اهداف دولت دشوارتر خواهد شد. دومین مشکل، وضعیت شبکه برق است. ساخت نیروگاه جدید زمانی مفید خواهد بود که شبکه بتواند برق تولیدشده را به مناطق مصرف منتقل کند. اگر خطوط انتقال و شبکه توزیع ظرفیت کافی نداشته باشند، افزایش تولید لزوماً به بهبود دسترسی مردم به برق منجر نمی‌شود. سومین مشکل، وابستگی تولید خورشیدی به تابش آفتاب است. این نیروگاه‌ها در طول روز برق تولید می‌کنند، اما در شب تولید ندارند و در هوای ابری نیز ممکن است تولید آنها کاهش یابد. به همین دلیل، ساحل عاج باید در کنار انرژی خورشیدی از منابع دیگر تولید برق استفاده کند و در صورت توجیه اقتصادی، تجهیزات ذخیره‌سازی برق را نیز توسعه دهد. مشکل دیگر این است که افزایش تولید برق لزوماً به کاهش قیمت آن یا پایان قطعی‌ها منجر نمی‌شود. هزینه ساخت نیروگاه‌ها، قراردادهای خرید برق و هزینه انتقال و توزیع بر نتیجه نهایی اثر دارند. به همین دلیل، باید علاوه بر ظرفیت نیروگاه‌ها، کیفیت خدمات برق، هزینه پرداختی خانوارها و وضعیت دسترسی مناطق روستایی نیز بررسی شود.

چشم‌انداز انرژی خورشیدی تا سال ۲۰۳۵

با توجه به افزایش تعداد پروژه‌ها و حضور سرمایه‌گذاران جدید، انتظار می‌رود انرژی خورشیدی در سال‌های آینده نقش مهم‌تری در تأمین برق ساحل عاج داشته باشد. اگر پروژه‌ها به‌موقع اجرا شوند و منابع مالی و زیرساخت‌های لازم فراهم باشد، ظرفیت تولید برق خورشیدی کشور می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ به میزان قابل‌توجهی افزایش یابد و در افق ۲۰۳۵ به هدف بیش از ۱۳۰۰ مگاوات نزدیک شود. افزایش استفاده از انرژی خورشیدی می‌تواند وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد، منابع تولید برق را متنوع‌تر کند و به تأمین برق مناطق کمتر برخوردار کمک کند. همچنین، اجرای پروژه‌های جدید می‌تواند در دوره ساخت و بهره‌برداری فرصت‌های شغلی ایجاد کند و زمینه گسترش فعالیت‌های اقتصادی در مناطق مختلف کشور را فراهم سازد. با این حال، تحقق این نتایج به چند عامل از جمله تأمین سرمایه، اجرای به‌موقع پروژه‌ها، توسعه شبکه انتقال و توزیع، مدیریت نوسان تولید برق خورشیدی و نظارت بر قراردادهای سرمایه‌گذاری بستگی دارد.

منابع:

https://www.jeuneafrique.com/1852345/economie-entreprises/amea-infinity-

axian-le-solaire-ouest-africain-attise-les-convoitises-des-geants-du-secteur/

https://www.koaci.com/article/2026/10/22/cote-divoire/technologie/cote-

divoire-katiola-sangafowa-coulibaly-lance-une-centrale-solaire-de-50-mwc-

et-exige-des-emplois-pour-les-jeunes-locaux_201894.html

https://www.sikafinance.com/marches/la-cote-d-ivoire-vise-plus-de-1-300-mw-de-solaire-d-ici-2035_62773

https://www.rfi.fr/fr/podcasts/reportage-afrique/20260923-c%C3%B4te-d-ivoire-%C3%A0-sokoro-l-arriv%C3%A9e-de-l-%C3%A9nergie-solaire-change-le-quotidien