جهش صادرات خدمات پاکستان با محوریت فناوری اطلاعات و خدمات دیجیتال
بخش خدمات پاکستان در آغاز سال مالی ۲۰۲۶/۲۷ عملکرد قابل توجهی داشته و به یکی از مهم‌ترین منابع ایجاد درآمد ارزی برای این کشور تبدیل شده است. بر اساس آخرین اطلاعات منتشرشده در ۶ اکتبر ۲۰۲۶، صادرات خدمات پاکستان در دو ماه نخست سال مالی جاری نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲۸.۸۹ درصد افزایش یافته است. مهم‌ترین عامل این رشد، افزایش صادرات خدمات مرتبط با فناوری اطلاعات، ارتباطات و خدمات دیجیتال بوده است
رشد صادرات خدمات
بر اساس داده‌های Pakistan Bureau of Statistics، درآمد پاکستان از صادرات خدمات در ماه‌های ژوئیه و اوت ۲۰۲۶ به حدود ۱.۸۸ میلیارد دلار رسید؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال گذشته حدود ۱.۴۰۵ میلیارد دلار بود. بنابراین صادرات خدمات طی این دوره حدود ۴۷۶ میلیون دلار افزایش داشته که معادل رشد سالانه ۲۸.۸۹ درصدی است.
در ماه اوت نیز صادرات خدمات با رشد ۲۸.۹۷ درصدی به حدود ۸۷۳ میلیون دلار رسید، در حالی که در اوت سال ۲۰۲۵ این رقم حدود ۶۷۷ میلیون دلار بود. این تحول از آن جهت اهمیت دارد که در شرایطی که رشد صادرات کالاهای پاکستان با محدودیت‌هایی مواجه است، بخش خدمات توانسته است مسیر رشد نسبتاً پایدارتری ایجاد کند.
فناوری اطلاعات؛ موتور اصلی رشد
در میان بخش‌های خدماتی، Telecommunications, Computer and Information Services مهم‌ترین عامل رشد محسوب می‌شود. بر اساس آخرین اطلاعات State Bank of Pakistan، صادرات این بخش در دو ماه نخست سال مالی ۲۰۲۶/۲۷ به حدود ۸۱۱ میلیون دلار رسیده است؛ در حالی که در دوره مشابه سال گذشته ۶۹۱ میلیون دلار بوده است.
بنابراین:
۸۱۱ میلیون دلار در FY2026/27 در برابر ۶۹۱ میلیون دلار در FY2025/26 قرار دارد که نشان‌دهنده رشد حدود ۱۷.۴ درصدی است. در ماه اوت نیز صادرات خدمات ICT به حدود ۳۹۴ میلیون دلار رسید که نسبت به ۳۳۷ میلیون دلار در اوت سال گذشته، حدود ۱۶.۹ درصد رشد نشان می‌دهد. سایر بخش‌های خدمات نیز رشد کرده‌اند
رشد صادرات پاکستان صرفاً به فناوری اطلاعات محدود نبوده است. در دو ماه نخست سال مالی جاری:
- صادرات Other Business Services به حدود ۴۲۰ میلیون دلار رسید و ۳۸.۶۲ درصد رشد کرد.
- صادرات Transport Services به حدود ۱۷۸ میلیون دلار رسید و ۳۵.۸۷ درصد افزایش یافت.
- صادرات Travel Services با رشد بسیار بالاتر، حدود ۱۴۶.۶۶ درصد افزایش یافت و به حدود ۲۲۲ میلیون دلار رسید.
در نتیجه، می‌توان گفت تحول فعلی بخشی از یک روند گسترده‌تر در صادرات خدمات پاکستان است، اگرچه ICT همچنان یکی از اصلی‌ترین و پایدارترین اجزای این روند محسوب می‌شود.
رکورد تاریخی صادرات ICT در سال مالی گذشته
رشد دو ماه نخست FY2026/27 در ادامه عملکرد بسیار قوی سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ قرار دارد. بر اساس داده‌های دولت پاکستان، صادرات ICT در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶ به رکورد ۴.۶ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل حدود ۲۰.۶ درصد افزایش داشته است. این بخش همچنین حدود ۳.۹ میلیارد دلار مازاد تجاری ایجاد کرده که بالاترین میزان مازاد در میان بخش‌های خدماتی پاکستان محسوب می‌شود. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، صادرات Telecommunications, Computer and Information Services در FY2026 تقریباً ۴۶ درصد کل صادرات خدمات پاکستان را تشکیل داده است.
نقش فریلنسرها
یکی از ویژگی‌های مهم مدل صادرات خدمات پاکستان، نقش قابل توجه نیروی کار مستقل و فریلنسرهاست. در سال مالی ۲۰۲۵/۲۶، درآمد ارزی فریلنسرهای پاکستانی به حدود ۱.۷۶ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل رشد قابل توجهی داشته است. این موضوع برای پاکستان اهمیت ساختاری دارد، زیرا صادرات خدمات دیجیتال برخلاف صادرات کالا نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین در کارخانه، مواد اولیه و حمل‌ونقل نیست و می‌تواند مستقیماً از طریق نیروی انسانی متخصص به بازارهای خارجی عرضه شود.
سیاست دولت برای توسعه صادرات IT
دولت پاکستان تلاش دارد رشد فعلی را از طریق افزایش ظرفیت نیروی انسانی، زیرساخت دیجیتال و جذب سرمایه‌گذاری خارجی ادامه دهد. در همین راستا، دولت هدف‌گذاری کرده است که تعداد متخصصان هوش مصنوعی افزایش یابد و National AI Policy توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی را در اولویت قرار داده است. همچنین در اظهارات اخیر وزارت فناوری اطلاعات پاکستان، بر افزایش همکاری‌های بین‌المللی، ایجاد مراکز تحقیق و توسعه، توسعه همکاری دانشگاه و صنعت و جذب شرکت‌های خارجی برای سرمایه‌گذاری در بخش فناوری تأکید شده است. دولت همچنین اعلام کرده است که بیش از ۷۵ هزار فارغ‌التحصیل IT و مهندس نرم‌افزار سالانه وارد بازار کار پاکستان می‌شوند و جمعیت جوان کشور ظرفیت مهمی‌برای توسعه صادرات خدمات دیجیتال ایجاد می‌کند.
تأثیر بر وضعیت ارزی پاکستان
افزایش صادرات خدمات ICT از منظر اقتصاد کلان نیز اهمیت دارد. صادرات خدمات به معنای ورود ارز بدون نیاز به واردات فیزیکی کالا است. بنابراین توسعه IT می‌تواند:
درآمد ارزی را افزایش دهد؛ کسری تجارت خدمات را کاهش دهد؛ فشار بر حساب جاری را محدود کند؛ وابستگی به صادرات سنتی کالا را کاهش دهد؛ و تنوع‌بخشی به پایه صادراتی پاکستان را تقویت کند.
این مسئله با توجه به اینکه پاکستان همچنان با کسری تجاری کالا مواجه است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نکته قابل توجه اینکه در دو ماه نخست FY2026/27، با وجود افزایش واردات خدمات، کسری تجارت خدمات پاکستان از حدود ۷۵۴ میلیون دلار به ۵۵۹ میلیون دلار کاهش یافته است؛ یعنی حدود ۲۵.۸۴ درصد کاهش داشته است.
منابع