سفر دبیرکل اوپک به الجزایر

هم‌زمان با دهمین سالگرد «توافق الجزایر» در سپتامبر 2016، سفر هیثم الغیص دبیرکل سازمان کشورهای صادرکننده نفت «اوپک» طی روزهای 27 و 28 سپتامبر 2026 (5 و 6 مهر 1405) به الجزایر و دیدارهای وی با مقام‌های ارشد این کشور، نقش الجزایر در شکل‌گیری و تداوم سازوکار همکاری میان کشورهای تولیدکننده نفت را برجسته کرد.

این سفر در شرایطی انجام شد که بازار جهانی نفت نسبت به سال ۲۰۱۶ با مجموعه‌ای پیچیده‌تر از چالش‌ها، از جمله تحولات ژئوپلیتیکی، امنیت مسیرهای انتقال انرژی، تغییرات تقاضا و ضرورت تداوم سرمایه‌گذاری در صنعت نفت، مواجه است.

مجموع اظهارات دبیرکل اوپک و مقام‌های الجزایری در جریان این سفر نشان می‌دهد که «توافق الجزایر» همچنان به‌عنوان یکی از نقاط عطف همکاری میان تولیدکنندگان نفت تلقی می‌شود. از نگاه اوپک، تجربه سال ۲۰۱۶ فراتر از یک تصمیم مقطعی برای مدیریت تولید بود و زمینه شکل‌گیری چارچوبی مستمر برای گفت‌وگو، هماهنگی و همکاری میان اعضای اوپک و تولیدکنندگان خارج از سازمان، یعنی اوپک+، را فراهم کرد.

 جایگاه توافق الجزایر در شکل‌گیری اوپک+

توافق الجزایر در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۶، در شرایطی حاصل شد که بازار جهانی نفت با مازاد عرضه، سطح بالای ذخایر، کاهش شدید قیمت‌ها و افت سرمایه‌گذاری در صنعت نفت مواجه بود. نشست فوق‌العاده شماره ۱۷۰ اوپک در الجزایر، محدوده هدف تولید کشورهای عضو را بین ۳۲.۵ تا ۳۳ میلیون بشکه در روز تعیین کرد و هم‌زمان سازوکاری برای بررسی نحوه اجرای توافق و گفت‌وگو با کشورهای تولیدکننده خارج از اوپک ایجاد شد.

این روند دو ماه بعد به تصمیم اوپک در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶ برای کاهش حدود 1.2 میلیون بشکه در روز از تولید اعضا از ژانویه ۲۰۱۷ انجامید. سپس در ۱۰ دسامبر همان سال، کشورهای اوپک و ۱۱ کشور تولیدکننده خارج از سازمان، «اعلامیه همکاری» را تصویب کردند. کشورهای خارج از اوپک متعهد شدند مجموع تولید خود را حدود ۵۵۸ هزار بشکه در روز کاهش دهند. از این منظر، توافق الجزایر را می‌توان نقطه آغاز سیاسی و نهادی مسیری دانست که در نهایت به شکل‌گیری سازوکار اوپک+ منجر شد.

هیثم الغیص در جریان سفر به الجزایر، این نقش را مورد تأکید قرار داد و توافق الجزایر را «البنة الأولى» یا نخستین سنگ‌بنای اعلامیه همکاری اوپک+ توصیف کرد. وی همچنین اظهار داشت که این توافق نمونه‌ای مهم از دیپلماسی نفتی و همکاری میان تولیدکنندگان است و تجربه آن می‌تواند در مطالعات دانشگاهی و مؤسسات تخصصی انرژی به‌عنوان یک نمونه تاریخی از همکاری چندجانبه مورد بررسی قرار گیرد. از دید دبیرکل اوپک، اهمیت این تجربه صرفاً به آثار کوتاه‌مدت آن بر بازار محدود نمی‌شود؛ بلکه مهم‌ترین دستاورد آن ایجاد سازوکاری برای گفت‌وگوی منظم میان تولیدکنندگان و تبدیل همکاری مقطعی به یک چارچوب مستمر است. 

در جریان دیدارهای هیثم الغیص با مقام‌های الجزایری، تقریباً یک موضع مشترک در خصوص جایگاه الجزایر در سازمان اوپک و اوپک+ تکرار شد: الجزایر همچنان یکی از کشورهای فعال در ایجاد تفاهم و پیشبرد گفت‌وگو میان تولیدکنندگان به شمار می‌رود.

الغیص پس از دیدار با رئیس‌جمهور الجزایر، تأکید کرد که ثبات بازار تنها با صدور بیانیه حاصل نمی‌شود، بلکه نیازمند اعتماد متقابل، سازوکارهای مورد توافق و اراده کشورهای تولیدکننده برای هماهنگی و همکاری، به‌ویژه در شرایط بحرانی، است.

نقش الجزایر در سازوکار کنونی اوپک+

نقش الجزایر صرفاً جنبه تاریخی ندارد و این کشور در سال ۲۰۲۶ نیز در سازوکارهای عملی اوپک+ حضور دارد. الجزایر در کنار عربستان، روسیه، عراق، کویت، قزاقستان و عمان در گروه هفت کشوری قرار دارد که شرایط بازار را به‌طور مستمر بررسی کرده و درباره تعدیلات تولید تصمیم‌گیری می‌کنند.

در ۲ اوت ۲۰۲۶، این گروه تصمیم به اجرای تعدیل ۱۸۸ هزار بشکه‌ای تولید از ماه سپتامبر گرفت و بر پایبندی کامل به «اعلامیه همکاری» و تکمیل روند جبران تولید مازاد نسبت به سطوح توافق‌شده از ژانویه ۲۰۲۴ تأکید کرد. همچنین برگزاری نشست‌های ماهانه برای بررسی شرایط بازار ادامه یافت. در ۶ سپتامبر نیز تصمیم گرفته شد سطح تولید موردنیاز ماه سپتامبر برای ماه اکتبر حفظ شود. 

تحولات بازار و چالش‌های پیش روی اوپک

بازار نفت در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال ۲۰۱۶ شرایط متفاوت و پیچیده‌تری دارد. بر اساس مطالب منتشر ‌شده، بازار با مجموعه‌ای از عوامل شامل اختلال در عرضه، تحولات ژئوپلیتیکی، امنیت مسیرهای انتقال انرژی، سطح ذخایر و تغییرات تقاضا مواجه است.

یکی از موضوعات مورد توجه اوپک، ضرورت تداوم سرمایه‌گذاری در صنعت نفت است. الغیص نسبت به پیام‌هایی که می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری در صنعت نفت منجر شود هشدار داده و بر این دیدگاه تأکید کرده است که نفت و گاز همچنان بخش مهمی از ترکیب انرژی جهان را تشکیل خواهند داد.

بر اساس ارقام مطرح‌شده در گزارش‌های خبری، اوپک انتظار دارد تقاضای جهانی انرژی تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۳ درصد افزایش یابد و تقاضای جهانی نفت در آن سال به حدود ۱۲۴ میلیون بشکه در روز برسد؛ در حالی که رقم فعلی حدود ۱۰۵ میلیون بشکه در روز عنوان شده است. همچنین اوپک نیاز سرمایه‌گذاری صنعت نفت تا سال ۲۰۵۰ را حدود ۱۷.۷ تریلیون دلار برآورد کرده است.

از دیدگاه اوپک، این حجم از سرمایه‌گذاری برای تأمین ظرفیت‌های لازم در حوزه‌های اکتشاف، حفاری، تولید، پالایش، ذخیره‌سازی و زنجیره‌های تأمین ضروری است. بنابراین، مدیریت بازار تنها به تنظیم سطح تولید محدود نمی‌شود و چشم‌انداز تقاضا و تأمین سرمایه موردنیاز صنعت نیز به یکی از محورهای مهم سیاست‌گذاری تبدیل شده است.

الجزایر؛ از «توافق‌سازی» تا نقش فعال در آینده اوپک+

برآیند اظهارات مقام‌های اوپک و الجزایر نشان می‌دهد که جایگاه این کشور در چارچوب اوپک+ همچنان تا حد زیادی بر ظرفیت آن برای ایجاد گفت‌وگو و نزدیک کردن دیدگاه‌های کشورهای تولیدکننده استوار است.

مذاکرات اخیر میان مقام‌های الجزایری و دبیرکل اوپک صرفاً بزرگداشت دهمین سالگرد توافق الجزایر نبوده، بلکه فرصتی برای بررسی آینده همکاری میان تولیدکنندگان، نحوه مدیریت بازار و چگونگی مواجهه با تحولات ساختاری بخش انرژی نیز محسوب می‌شود. حضور مدیران ارشد سوناتراک، نهادهای تنظیم‌گر و مسئولان بخش هیدروکربورها در این گفت‌وگوها نیز نشان‌دهنده گستردگی موضوعات مورد بررسی بود.

در مجموع، می‌توان گفت الجزایر در چارچوب اوپک+ از یک سو بر میراث دیپلماسی نفتی خود مبتنی بر گفت‌وگو و اجماع تکیه دارد و از سوی دیگر در سازوکارهای جاری تنظیم تولید مشارکت فعال می‌کند.