وضعیت گردشگری کامبوج در سال ۲۰۲۵ و ششماهه نخست ۲۰۲۶
گردشگری کامبوج در سال ۲۰۲۵ با وجود کاهش ۱۶.۹ درصدی ورود گردشگران خارجی و رسیدن آن به ۵.۵۷ میلیون نفر، از نظر درآمد گردشگری عملکرد مثبتی داشت و درآمد این بخش به حدود ۳.۸۸ میلیارد دلار رسید. با این حال، در ششماهه نخست ۲۰۲۶ ورود گردشگران خارجی با افت حدود ۴۸ درصدی به ۱.۷۵ میلیون نفر کاهش یافت که عمدتاً تحت تأثیر تحولات مرزی با تایلند و کاهش گردشگری زمینی منطقهای بود. در مقابل، گردشگری داخلی و ورودهای هوایی روند مقاومتری نشان دادند. در مجموع، تنوعبخشی به بازارهای مبدأ، توسعه گردشگری هوایی و داخلی و افزایش ارزش اقتصادی هر گردشگر، محورهای اصلی آینده گردشگری کامبوج محسوب میشوند.
وضعیت کلی گردشگری کامبوج در سال ۲۰۲۵
بر اساس گزارش رسمی وزارت گردشگری کامبوج، این کشور در سال ۲۰۲۵ در مجموع پذیرای ۵ میلیون و ۵۶۹ هزار و ۷۵۲ گردشگر بینالمللی بود. این رقم در مقایسه با ۶ میلیون و ۷۰۰ هزار و ۱۲۵ گردشگر سال ۲۰۲۴، حدود ۱۶.۹ درصد کاهش نشان میدهد. بنابراین، از نظر تعداد ورود گردشگران خارجی، سال ۲۰۲۵ برخلاف سال ۲۰۲۴ که دوره احیای قدرتمند گردشگری محسوب میشد، سال کاهش تقاضای بینالمللی بود. با وجود این کاهش، عملکرد گردشگری از نظر درآمد کاملاً مشابه روند تعداد گردشگران نبود و درآمد حاصل از گردشگری بینالمللی در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳.۸۷۸ میلیارد دلار رسید که نسبت به سال قبل حدود ۶.۶ درصد افزایش داشت. بر اساس دادههای رسمی، درآمد گردشگری در این سال معادل حدود ۹.۸ درصد تولید ناخالص داخلی کامبوج بوده است.
این تفاوت میان کاهش تعداد گردشگران و افزایش درآمد گردشگری یکی از مهمترین نکات تحلیلی سال ۲۰۲۵ است. به عبارت دیگر، اگرچه کامبوج گردشگران کمتری نسبت به سال قبل جذب کرده، اما ترکیب گردشگران، شیوه ورود آنان و بازارهای مبدأ تغییر کرده است. در سال ۲۰۲۵ تعداد گردشگرانی که از طریق هوایی وارد کامبوج شدند به حدود ۲.۸۶ میلیون نفر رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۱۹.۲ درصد افزایش داشت. در مقابل، ورود از مسیرهای زمینی به حدود ۲.۶۲ میلیون نفر کاهش یافت که افتی نزدیک به ۳۷.۸ درصد را نشان میدهد. بنابراین، یکی از ویژگیهای مهم سال ۲۰۲۵ انتقال تدریجی وزن گردشگری کامبوج از سفرهای زمینی منطقهای به سمت سفرهای هوایی بود.
این تغییر در شیوه ورود گردشگران اهمیت اقتصادی زیادی دارد، زیرا بازار گردشگری زمینی کامبوج تا حد زیادی به کشورهای همسایه، بهخصوص تایلند، ویتنام و لائوس وابسته است و نسبت به تحولات مرزی و سیاسی حساسیت بالایی دارد. در مقابل، گردشگری هوایی امکان دسترسی به بازارهای دورتر، از جمله چین، اروپا، آمریکای شمالی، ژاپن، کره جنوبی و استرالیا را فراهم میکند. بنابراین، رشد ورود هوایی در سال ۲۰۲۵ را میتوان یکی از نشانههای تغییر ساختار بازار گردشگری کامبوج و تلاش این کشور برای کاهش وابستگی به سفرهای زمینی منطقهای دانست.
بازارهای اصلی گردشگری کامبوج در سال ۲۰۲۵
یکی از مهمترین تحولات سال ۲۰۲۵ تغییر وزن بازارهای مبدأ بود. چین در این سال به یکی از مهمترین بازارهای گردشگری کامبوج تبدیل شد و تعداد گردشگران چینی به بیش از ۱.۲ میلیون نفر رسید. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۴ رشد قابل توجهی داشت و نشاندهنده ادامه بازگشت بازار چین به مقاصد جنوب شرق آسیا بود. در مقابل، گردشگری از تایلند بهشدت کاهش یافت و این مسئله تأثیر قابل توجهی بر تعداد کل گردشگران کامبوج داشت. ویتنام نیز همچنان یکی از مهمترین بازارهای مبدأ باقی ماند و بیش از یک میلیون گردشگر از این کشور وارد کامبوج شدند. در نتیجه، در پایان سال ۲۰۲۵ چین و ویتنام در کنار تایلند همچنان سه بازار مهم منطقهای کامبوج محسوب میشدند، اما وزن نسبی آنها نسبت به سالهای قبل تغییر کرده بود.
افزایش گردشگران چینی در شرایطی اتفاق افتاد که کامبوج با کاهش قابل توجه گردشگران تایلندی مواجه بود. این موضوع از منظر سیاست گردشگری اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد بازار چین توانسته بخشی از افت بازارهای منطقهای را جبران کند. با این حال، افزایش گردشگران چینی برای جبران کامل کاهش گردشگران تایلندی کافی نبود و مجموع گردشگران بینالمللی کامبوج در پایان سال همچنان حدود ۱۷ درصد کمتر از سال ۲۰۲۴ باقی ماند. بنابراین، رشد بازار چین را باید بخشی از فرآیند متنوعسازی بازارهای گردشگری کامبوج دانست، نه عاملی که بهتنهایی بتواند افت بازارهای منطقهای را جبران کند.
گردشگری داخلی در سال ۲۰۲۵
در حالی که گردشگری بینالمللی کامبوج در سال ۲۰۲۵ با کاهش مواجه شد، گردشگری داخلی عملکرد متفاوتی داشت. بر اساس آمار رسمی، تعداد گردشگران داخلی در این سال به حدود ۲۵.۱۶ میلیون نفر رسید که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱.۷ درصد افزایش داشت. رشد گردشگری داخلی اهمیت ویژهای برای اقتصاد کامبوج دارد، زیرا میتواند بخشی از کاهش تقاضای خارجی را برای هتلها، رستورانها، جاذبههای گردشگری، حملونقل و کسبوکارهای محلی جبران کند. با این حال، گردشگر داخلی از نظر ایجاد درآمد ارزی با گردشگر خارجی قابل مقایسه نیست و بنابراین رشد سفرهای داخلی نمیتواند بهطور کامل کاهش ورود گردشگران بینالمللی را جبران کند.
رشد گردشگری داخلی همچنین نشاندهنده افزایش اهمیت بازار داخلی در استراتژی تابآوری صنعت گردشگری کامبوج است. در شرایطی که بازارهای بینالمللی تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی، هزینههای سفر، وضعیت اقتصادی کشورهای مبدأ و محدودیتهای مرزی قرار میگیرند، گردشگری داخلی میتواند به عنوان یک تقاضای نسبتاً پایدار برای صنعت گردشگری عمل کند. از این منظر، توسعه محصولات گردشگری مناسب برای شهروندان کامبوج، از جمله گردشگری فرهنگی، طبیعتگردی، ساحلی و گردشگری آخر هفته، میتواند در کاهش آسیبپذیری صنعت گردشگری کشور مؤثر باشد.
نقش آنگکور و سیمریپ
میراث فرهنگی آنگکور همچنان مهمترین دارایی گردشگری کامبوج و یکی از شناختهشدهترین جاذبههای گردشگری جنوب شرق آسیا محسوب میشود. با این حال، عملکرد گردشگری سیمریپ و مجموعه آنگکور در سال ۲۰۲۵ نیز تحت تأثیر کاهش کلی گردشگران خارجی قرار گرفت. این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا اقتصاد سیمریپ وابستگی بالایی به گردشگری بینالمللی دارد و کاهش ورود گردشگران خارجی میتواند به صورت مستقیم بر هتلها، رستورانها، راهنمایان گردشگری، حملونقل محلی، صنایعدستی و سایر خدمات گردشگری اثر بگذارد.
از سوی دیگر، توسعه فرودگاه بینالمللی جدید سیمریپ ـ آنگکور نشاندهنده تلاش کامبوج برای افزایش ظرفیت گردشگری هوایی این منطقه است. این فرودگاه در سال ۲۰۲۵ حدود ۱.۴۷ میلیون مسافر را جابهجا کرد که نسبت به سال ۲۰۲۴ حدود ۵.۳ درصد افزایش داشت، هرچند حجم مسافران آن همچنان تنها حدود ۳۷.۶ درصد سطح ثبتشده در سال ۲۰۱۹ بود. این ارقام نشان میدهد که زیرساخت هوایی سیمریپ در حال توسعه است، اما بازگشت کامل جریان گردشگری به سطح پیش از همهگیری هنوز تحقق نیافته است.
تحولات زیرساختی و فرودگاهی
یکی از مهمترین تحولات زیرساختی گردشگری کامبوج در سال ۲۰۲۵ افتتاح فرودگاه بینالمللی Techo در نزدیکی پنومپن بود. توسعه زیرساختهای هوایی در کنار فرودگاه سیمریپ ـ آنگکور میتواند ظرفیت کامبوج برای جذب گردشگران از بازارهای دوردست را افزایش دهد. اهمیت این موضوع در شرایطی بیشتر میشود که سهم سفرهای زمینی منطقهای کاهش یافته و سهم سفرهای هوایی در حال افزایش است. در واقع، توسعه فرودگاهها میتواند به کامبوج امکان دهد بخشی از آسیبپذیری ناشی از وابستگی به بازارهای مرزی را کاهش داده و بازارهای جدیدی را در آسیا، اروپا، آمریکای شمالی و اقیانوسیه هدف قرار دهد.
با این حال، صرف افزایش ظرفیت فرودگاهی تضمینکننده رشد گردشگری نیست. ظرفیت ایجادشده باید با افزایش پروازهای مستقیم، توسعه شبکه شرکتهای هواپیمایی، بازاریابی مقصد، تسهیل صدور روادید، بهبود خدمات گردشگری و ارتقای تصویر بینالمللی کامبوج همراه شود. بنابراین، زیرساخت هوایی را باید یک پیششرط برای رشد آینده دانست، نه بهتنهایی عامل رشد گردشگری.
وضعیت گردشگری در ششماهه نخست ۲۰۲۶
در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶، روند گردشگری بینالمللی کامبوج نسبت به سال ۲۰۲۵ وارد مرحله دشوارتری شد. بر اساس جدیدترین آمار وزارت گردشگری که در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شده، کامبوج در فاصله ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۱.۷۵ میلیون گردشگر بینالمللی پذیرش کرده است. این رقم در مقایسه با حدود ۳.۳۶ میلیون گردشگر در ششماهه نخست سال ۲۰۲۵، کاهش بسیار شدیدی را نشان میدهد. حدود ۶۲ درصد گردشگران خارجی در این دوره از طریق هوایی وارد کشور شدهاند و بقیه از طریق مرزهای زمینی و مسیرهای آبی وارد شدهاند.
کاهش شدید ورود گردشگران در نیمه نخست ۲۰۲۶ را باید در چارچوب مجموعهای از عوامل منطقهای و اقتصادی تحلیل کرد. یکی از مهمترین عوامل، اختلال در جریان سفر میان کامبوج و تایلند و کاهش شدید سفرهای مرزی میان دو کشور بوده است. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی میشود که تایلند یکی از بازارهای اصلی گردشگری کامبوج و یکی از منابع مهم گردشگران زمینی بوده است. در نتیجه، محدودیتهای مرزی اثر مستقیمیبر تعداد گردشگران ورودی گذاشته و همزمان بر فعالیت هتلها، آژانسهای مسافرتی، حملونقل و کسبوکارهای وابسته به گردشگری در مناطق مرزی تأثیر گذاشته است.
وضعیت بازار چین در نیمه نخست ۲۰۲۶
چین در ششماهه نخست ۲۰۲۶ همچنان بزرگترین بازار مبدأ گردشگری کامبوج بود. در این دوره حدود ۴۵۲ هزار گردشگر چینی وارد کامبوج شدند که حدود ۲۵ درصد کل گردشگران خارجی را تشکیل میدادند. این موضوع نشان میدهد که چین همچنان در استراتژی گردشگری کامبوج جایگاه محوری دارد و توسعه ارتباطات هوایی با شهرهای چین میتواند یکی از ابزارهای اصلی کامبوج برای احیای گردشگری بینالمللی باشد. در کنار چین، ویتنام نیز یکی از مهمترین بازارهای مبدأ باقی ماند و بازارهایی مانند آمریکا، بریتانیا، فرانسه، اندونزی، استرالیا، ژاپن و کره جنوبی نیز در میان بازارهای مهم گردشگری کامبوج قرار داشتند.
با این حال، حتی رشد یا حفظ بازارهای دوردست نیز نتوانسته است در نیمه نخست ۲۰۲۶ افت شدید گردشگری منطقهای را بهطور کامل جبران کند. این مسئله نشان میدهد که تنوعبخشی بازار برای کامبوج ضروری است، اما جایگزینی سریع گردشگران کشورهای همسایه با گردشگران دوربرد دشوار است؛ زیرا بازارهای دوردست معمولاً به اتصال هوایی، زمان سفر بیشتر، هزینه بالاتر و برنامهریزی طولانیتر نیاز دارند.
اهمیت گردشگری داخلی در سال ۲۰۲۶
در برابر کاهش شدید گردشگری بینالمللی، گردشگری داخلی کامبوج در ششماهه نخست ۲۰۲۶ عملکرد مثبتی داشته است. افزایش سفرهای داخلی نشان میدهد که تقاضای داخلی میتواند بخشی از ظرفیت هتلها، رستورانها، جاذبهها و خدمات گردشگری را فعال نگه دارد. این مسئله برای مناطق گردشگری خارج از مسیرهای اصلی گردشگران خارجی اهمیت زیادی دارد، زیرا توسعه گردشگری داخلی میتواند به توزیع جغرافیایی درآمدهای گردشگری و کاهش تمرکز فعالیت در چند مقصد اصلی کمک کند.
با این حال، تفاوت میان گردشگر داخلی و خارجی باید در تحلیل اقتصادی مورد توجه قرار گیرد. گردشگر خارجی علاوه بر پرداخت هزینه اقامت، غذا، حملونقل و تفریح، ارز خارجی وارد کشور میکند و معمولاً مدت و الگوی هزینهکرد متفاوتی دارد. بنابراین، افزایش سفرهای داخلی یک عامل مثبت برای ثبات صنعت گردشگری است، اما نمیتواند از نظر درآمد ارزی جایگزین کامل گردشگران بینالمللی شود.
آثار اقتصادی گردشگری
اهمیت گردشگری برای اقتصاد کامبوج با توجه به سهم بالای آن در تولید ناخالص داخلی و اشتغال قابل توجه است. در سال ۲۰۲۵ درآمد گردشگری بینالمللی کامبوج حدود ۳.۸۷۸ میلیارد دلار بود و این بخش حدود ۹.۸ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل داد. همچنین صنعت گردشگری حدود ۴۲۰ هزار شغل مستقیم ایجاد کرده بود. بنابراین، هرگونه کاهش پایدار در ورود گردشگران خارجی میتواند پیامدهایی فراتر از صنعت هتلداری داشته باشد و بخشهایی مانند حملونقل، خدمات غذایی، خردهفروشی، صنایعدستی، سرگرمی و خدمات فرهنگی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
در این میان، افزایش درآمد گردشگری در سال ۲۰۲۵ با وجود کاهش تعداد گردشگران یک نشانه قابل توجه است. این مسئله میتواند با تغییر ترکیب گردشگران، افزایش سهم سفرهای هوایی، تغییر بازارهای مبدأ و تفاوت در الگوی هزینهکرد گردشگران مرتبط باشد. با این حال، از دادههای موجود نمیتوان نتیجه گرفت که تمام افزایش درآمد ناشی از افزایش هزینه سرانه گردشگران بوده است؛ بنابراین برای ارزیابی دقیقتر، بررسی دادههای مربوط به متوسط مدت اقامت، متوسط هزینه روزانه و توزیع هزینه گردشگران ضروری است.
چالشهای اصلی صنعت گردشگری کامبوج
مهمترین چالش ساختاری گردشگری کامبوج، وابستگی قابل توجه به بازارهای منطقهای و سفرهای زمینی است. چنین ساختاری در دورههای ثبات منطقهای مزیت محسوب میشود، زیرا گردشگران کشورهای همسایه بهراحتی میتوانند از مرزهای زمینی وارد کشور شوند؛ اما در زمان بروز اختلافات سیاسی، محدودیتهای مرزی یا کاهش اعتماد مسافران، همین وابستگی میتواند به نقطه آسیبپذیری تبدیل شود. تجربه سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ این مسئله را بهوضوح نشان داده است.
چالش دیگر، ضرورت بهبود تصویر بینالمللی مقصد است. در سالهای اخیر، اخبار مربوط به جرایم سازمانیافته، کلاهبرداریهای آنلاین و برخی نگرانیهای امنیتی در جنوب شرق آسیا بر ادراک بخشی از گردشگران خارجی اثر گذاشته است. برای کامبوج، حفظ و تقویت تصویر این کشور به عنوان یک مقصد امن، قابل اعتماد و مناسب گردشگری اهمیت زیادی دارد. این موضوع بهویژه برای بازارهای دوردست که گردشگران پیش از سفر اطلاعات گستردهای درباره مقصد جمعآوری میکنند، اهمیت بیشتری دارد.
فرصتهای پیش روی گردشگری کامبوج
در کنار چالشها، کامبوج از ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه گردشگری برخوردار است. مهمترین فرصت، توسعه بازار چین و سایر بازارهای آسیایی و دوردست است. رشد ورود هوایی و توسعه فرودگاههای جدید نیز امکان گسترش بازارهایی را فراهم میکند که کمتر به مرزهای زمینی وابسته هستند. علاوه بر این، کامبوج میتواند با توسعه اکوتوریسم، گردشگری فرهنگی، گردشگری جامعهمحور، گردشگری ساحلی، گردشگری غذایی و محصولات گردشگری طبیعتمحور، وابستگی خود به گردشگری صرفاً مبتنی بر آنگکور را کاهش دهد.
از منظر سیاستگذاری، یکی از مهمترین جهتگیریهای آینده میتواند حرکت از تمرکز صرف بر افزایش تعداد گردشگران به سمت افزایش ارزش اقتصادی هر گردشگر باشد. تجربه سال ۲۰۲۵ نشان داد که کاهش تعداد گردشگران لزوماً به همان میزان کاهش درآمد گردشگری منجر نمیشود. بنابراین، افزایش مدت اقامت، توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر، ارتقای کیفیت خدمات و جذب گردشگرانی که هزینه بیشتری در مقصد انجام میدهند، میتواند برای کامبوج اهمیت بیشتری از افزایش صرف تعداد ورودها داشته باشد.