کاهش مصرف سوخت در اروگوئه در پی رشد بازار خودروهای برقی؛ برنامه آنکاپ برای توسعه صادرات فرآورده‌های نفتی

خانم سیلیا سان رومان[1] رئیس شرکت ملی سوخت، الکل و سیمان پرتلند (آنکاپ)[2]، طی مصاحبه ای با رادیو دیامانته و کانال 5 تلویزیون اروگوئه اظهار داشت که آنکاپ باید فعالیت پالایشگاهی خود را حفظ کند زیرا برای کشور ارزش افزوده ایجاد می‌کند. وی خاطرنشان کرد، ما یک شرکت صنعتی و انرژی هستیم. اگر تامین بازار داخلی را کاهش دهیم، باید صادرات به منطقه را ادامه دهیم. او توضیح داد که طبق پیش‌بینی‌های این شرکت، مصرف سوخت بین سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ به اوج خود خواهد رسید. پس از آن، تقاضا برای بنزین به دلیل گسترش حمل ‌و نقل برقی کاهش خواهد یافت. وی گفت: ما شاهد نقطه اوج مصرف در سال‌های ۲۰۲۷، ۲۰۲۸ و ۲۰۲۹ خواهیم بود.

رئیس شرکت آنکاپ اعلام کرد این شرکت با اتوماسیون، هوش مصنوعی و بهبودهای لجستیکی به دنبال افزایش رقابت‌پذیری است تا فعالیت پالایشگاهی خود را حفظ کرده و فرآورده‌های نفتی را به کشورهای منطقه بفروشد. خانم رومان تاکید کرد که این شرکت خود را برای سناریویی آماده می‌کند که در آن رشد خودروهای برقی موجب کاهش تقاضای سوخت در اروگوئه می‌شود. وی اظهار داشت که راهکار آنکاپ، تقویت ظرفیت صادرات فرآورده‌های نفتی به بازارهای منطقه خواهد بود.

خانم رومان اشاره کرد که رشد خودروهای برقی تحقق این سناریو را سرعت بخشیده است. وی افزود تغییری که چند سال پیش دور از ذهن به نظر می‌رسید، با افزایش این نوع خودروها جلو افتاده است و این مساله شرکت را مجبور می‌کند تا با سرعت بیشتری خود را آماده کند. ایشان توضیح داد که پالایشگاه نمی‌تواند روند تولید خود را کاملا تغییر دهد تا تنها یک نوع سوخت خاص تولید کند، چرا که از هر بشکه نفت خام فرآورده‌های گوناگونی به دست می‌آید و امکان تغییر این نسبت­ها بسیار محدود است. با توجه به این سناریو، وی گفت آنکاپ درصدد است مازاد تولید خود را در بازارهای همسایه به فروش برساند. به گفته رومان، کشورهای برزیل، آرژانتین و پاراگوئه دارای تقاضا برای فرآورده‌های نفتی بوده و واردکننده این محصولات هستند موضوعی که فرصتی مناسب برای این شرکت محسوب می‌شود. وی برای رقابت در این بازارها تصریح کرد که آنکاپ باید هزینه‌ها را کاهش داده و فرآیندهای خود را مدرن‌سازی کند.

در همین راستا، او اعلام کرد که شرکت از هم ‌اکنون روی پروژه‌های دیجیتال‌ سازی و به‌کارگیری هوش مصنوعی کار می‌کند و اذعان داشت که پالایشگاه‌هایی وجود دارند که با نیروی انسانی کمتری فعالیت می‌کنند. اما این گامی است که باید به‌صورت تدریجی برداشته شود و به سمت اتوماسیون و ادغام هوش مصنوعی در برخی بخش‌ها حرکت کنیم. او درباره به‌کارگیری هوش مصنوعی توضیح داد که این ابزار امکان بهینه‌سازی عملکرد پالایشگاه را بر اساس شرایط بازار بین‌المللی فراهم می‌کند. به گفته وی، این سیستم می‌تواند میزان تولید را در چارچوب محدودیت‌های فنی کارخانه تنظیم کند تا سوخت‌هایی را که در هر زمان سودآوری بیشتری دارند، در اولویت قرار دهد. باید این مسیر را همین حالا آغاز کنیم. رومان برای اشاره به ضرورت تحول در شرکت، از تشبیهی در صنعت سرگرمی استفاده کرد؛ «ما می‌توانیم کلوپ فیلمی‌باشیم که هیچ کاری انجام نمی‌دهد، یا می‌توانیم به نتفلیکس تبدیل شویم».

رئیس آنکاپ همچنین خاطرنشان کرد که این شرکت در حال بررسی تغییراتی در بخش لجستیک خود برای بهبود رقابت‌پذیری است. وی توضیح داد که بندر لا تِخا[3] دارای محدودیت‌های آبخور (عمق آب) است که شرکت را مجبور به استفاده از کشتی‌های کوچک‌تر و انجام عملیات بارگیری مجدد می‌کند موضوعی که هزینه‌ها را افزایش می‌دهد. در این چارچوب، وی اشاره کرد که شرکت در حال ارزیابی مجدد پروژه‌هایی برای اتصال پالایشگاه به بندر از طریق خط لوله و بهره‌برداری از زیرساخت‌های ریلی است تا تاسیسات مناطق داخلی را تغذیه کرده و صادرات آتی را تسهیل کند. او افزود که این زیرساخت‌ها همچنین امکان واردات فرآورده‌های نفتی را در زمان توقف‌های برنامه‌ریزی ‌شده پالایشگاه فراهم می‌کند تا از تامین سوخت بازار داخلی اطمینان حاصل شود. 

خانم سیسیلیا سان رومان از مارس ۲۰۲۵ به عنوان مدیرعامل شرکت آنکاپ مشغول به کار است. ایشان یکی از مدیران ارشد و با سابقه در آنکاپ، دارای مدرک تحصیلی مهندسی شیمی از دانشگاه جمهوری اروگوئه می‌باشد و در حوزه‌های مدیریت استراتژیک، بهینه‌سازی فرآیندهای صنعتی، زنجیره تامین انرژی و مدیریت بحران‌های سازمانی تخصص دارد. وی پیش از رسیدن به کرسی مدیرعاملی، سال‌ها هدایت بخش لجستیک نفت و فرآورده‌های سوختی را بر عهده داشت که شریان اصلی تامین انرژی کشور اروگوئه محسوب می‌شود. همچنین نقش کلیدی در برنامه‌ریزی و اجرای پروژه‌های بهینه‌سازی و زیست‌محیطی تنها پالایشگاه نفت اوروگوئه ایفا کرده است. تحت مدیریت خانم رومان، آنکاپ پروژه‌های بزرگی را در زمینه هیدروژن سبز و سوخت‌های زیستی آغاز کرده است تا وابستگی کشور به نفت خام کاهش یابد. علاوه بر موارد اشاره شده، پیاده‌سازی سیستم‌های مدرن کنترل هزینه و افزایش بهره‌وری عملیاتی در زیرمجموعه‌های سیمان و الکل آنکاپ و همچنین رهبری مذاکرات با شرکت‌های بین‌المللی انرژی برای اکتشاف نفت و گاز در سواحل اروگوئه از دیگر سوابق ایشان است.

آنکاپ ستون اصلی صنعت و انرژی کشور اروگوئه به شمار می‌رود. شرکت آنکاپ در ۱۵ اکتبر سال ۱۹۳۱ (۱۳۱۰ خورشیدی) تاسیس شد. برخلاف بسیاری از شرکت‌های ملی نفت در جهان که صرفا روی هیدروکربن‌ها تمرکز دارند، آنکاپ به صورت یک هلدینگ بزرگ صنعتی در چند حوزه کاملا متفاوت اما حیاتی فعالیت می‌کند. هدف از ایجاد این سازمان در آن زمان، ایجاد یک انحصار دولتی برای واردات و پالایش نفت، تولید الکل و سیمان بود تا اقتصاد اروگوئه در بخش‌های استراتژیک به کشورهای بیگانه وابسته نباشد.

در سال های اخیر بازار خودروهای برقی در اروگوئه به دلیل سیاست تشویق خودروهای برقی رشد قابل توجهی داشته است. سیاست تشویق خودروهای برقی در اروگوئه را می‌توان یکی از موفق‌ترین برنامه‌های حمایتی در آمریکای لاتین دانست. معافیت از مالیات داخلی خالص، حذف تعرفه واردات، توسعه زیرساخت شارژ و دسترسی به برق عمدتا تجدیدپذیر ارزانتر در مقایسه با بنزین باعث شد سهم خودروهای برقی ظرف چند سال از حدود ۲ درصد به بیش از ۲۰ درصد بازار خودروهای نو در سال 2025 و 40 درصد در شش ماه ابتدایی سال 2026 برسد. بدیهی است که این تحول منجر به کاهش مصرف بنزین خواهد شد.

ظرفیت اسمی تنها پالایشگاه اروگوئه (پالایشگاه لا تخا) 50 هزار بشکه نفت خام در روز است. اروگوئه فاقد منابع انرژی نفت و گاز است و تمامی نفت مورد نیاز را وارد می‌کند. 50 درصد نفت وارداتی از نیجریه، 20 درصد از آرژانتین و از هر یک از کشورهای قزاقستان، آذربایجان و ایالات متحده آمریکا 10 درصد واردات نفت داشته است. بر اساس آمارهای منتشر شده شرکت آنکاپ، میانگین تولید روزانه این پالایشگاه شامل حدود ۳ میلیون و ۵۳ هزار لیتر گازوئیل و حدود ۲ میلیون و ۶۳۲ هزار لیتر بنزین است. در بازار سوخت اروگوئه، 87.5 درصد بنزین سوپر (اکتان 95) و 12.5 درصد بنزین پریمیوم (اکتان 97) تولید و توزیع می‌گردد.

در کشور اروگوئه، نرخ سوخت به صورت متمرکز از سوی دولت تعیین می‌شود. بنابراین قیمت بنزین در تمام جایگاه‌های سوخت سراسر کشور، فارغ از اینکه از برند آنکاپ، شل و یا آکسیون باشد، کاملا یکسان است. بر اساس آخرین مصوبه رسمی‌شرکت آنکاپ و وزارت صنعت، انرژی و معدن اروگوئه برای ماه جولای ۲۰۲۶، قیمت بنزین سوپر ۸۸.۶۷ پزو و بنزین پریمیوم ۹۱.۱۹ پزو به ازای هر لیتر (معادل بیش از 2.2 دلار) است. با عنایت به اینکه در کشورهای برزیل، آرژانتین و پاراگوئه قیمت بنزین کمتر از 1.4 دلار است بنابراین اروگوئه دارای بالاترین قیمت بنزین در بین این چهار کشور است.

میزان مالیات داخلی[4] (IMESI) در اروگوئه (شامل مالیات پایه و مالیات انتشار کربن) بر روی هر لیتر بنزین سوپر (اکتان 95) 35.68 پزو و بنزین پرمیوم (اکتان 97) ۳۷.۷۸ پزو است. علاوه بر مالیات، هزینه‌های دیگر نیز وجود دارد؛ سود جایگاه‌دار (پمپ بنزین‌ها)، هزینه شرکت‌های توزیع‌کننده (مثل دیسا، شل و آنکاپ)، هزینه حمل‌ و نقل با تانکر به سراسر کشور، یارانه پنهانی که بنزین برای ارزان نگه داشتن کپسول گاز خانگی پرداخت می‌کند.

پالایشگاه لا تخا بر اساس نیازهای سنتی جامعه اروگوئه طراحی شده است. با عنایت به اینکه به ازای هر خودروی بنزینی، چندین کامیون، اتوبوس و تراکتور دیزلی وجود داشت، خطوط تولید پالایشگاه طوری تنظیم شده‌اند که بیش از نیمی از خروجی آن گازوئیل باشد تا چرخ اقتصاد کشاورزی و حمل‌ و نقل اروگوئه بچرخد. اما حالا با یک تضاد بزرگ مواجه شده‌اند. از یک طرف بازار خودروهای سواری به سرعت به سمت برقی شدن می‌رود و مصرف بنزین را به شدت کاهش خواهد داد از طرف دیگر ماشین ‌آلات سنگین کشاورزی، کمباین‌ها و کامیون‌های غول ‌پیکر حمل بار هنوز راه­کار برقی تجاری و مقرون ‌به‌ صرفه‌ای ندارند و تا سال‌ها همچنان به گازوئیل نیاز خواهند داشت. بنابراین، آنکاپ در آینده نزدیک با انباری از بنزین مازاد و بدون مشتری داخلی مواجه خواهد شد که اگر نتواند آن را صادر کند، کل پالایشگاه لا تخا به گل خواهد نشست. چون مجبور می‌شود تولید گازوئیل را هم کم کند و کشور را در بخش کشاورزی وابسته به واردات گازوئیل کند. بنابراین صادرات بنزین برای آنکاپ یک انتخاب یا بلند پروازی تجاری نیست، بلکه یک راه نجات حیاتی برای زنده نگه داشتن تولید گازوئیل داخلی است. آن‌ها مجبورند بنزین را حتی با کمترین سود ممکن صادر کنند تا بتوانند به تولید گازوئیل برای تامین نیازهای استراتژیک داخل کشور ادامه دهند.

گزارش‌های رسمی سازمان تنظیم مقررات و خدمات انرژی و آب اروگوئه[5] (URSEA) نشان می‌دهند که قیمت واقعی و فنی (بدون مالیات و هزینه‌های توزیع)  بنزین سوپر (اکتان 95) درب پالایشگاه حدود ۴۱ پزو (معادل حدود ۱ دلار آمریکا) است. وقتی آنکاپ فرآورده‌ای را صادر می‌کند، مالیات‌ ها و هزینه‌های توزیع حذف می‌شوند و بنزین به قیمت واقعی بین‌المللی و عمده‌ فروشی (فوب) عرضه می‌شود. وقتی بنزین اروگوئه با قیمت حدود ۱ دلار وارد بازار عمده‌ فروشی منطقه شود، از قیمت نهایی جایگاه‌های سوخت در سه کشور دیگر منطقه پایین‌تر است. در نتیجه، خریداران عمده و شرکت‌های توزیع‌کننده در آرژانتین، برزیل یا پاراگوئه می‌توانند این بنزین را بخرند، مالیات‌های کشور خودشان را روی آن بکشند و همچنان با قیمت‌های داخلی خودشان به دست مصرف‌کننده برسانند. در میان این سه کشور همسایه، پاراگوئه بهترین فرصت است زیرا برزیل و آرژانتین خودشان پالایشگاه‌های بزرگی دارند اما پاراگوئه یک کشور کاملا واردکننده سوخت است و پالایشگاه مدرنی ندارد.

[1] Cecilia San Roman

[2] Administración Nacional de Combustibles, Alcohol y Portland (ANCAP)

[3] La Teja

[4] Impuesto Específico Interno  (IMESI)

[5] Unidad Reguladora de Servicios de Energía y Agua (URSEA)