افزایش چشمگیر قدرت واحد پول زامبیا (کواچا)

کواچا از سال 2025 همواره در مسیر رشد قرار داشته است. تحلیل‌ها نشان می‌دهد این افزایش بهای کواچا با سیاست‌های پولی و مالی اتخاذ شده از سوی دولت و وام‌های موثر گرفته شده از نهادهای مالی بین‌المللی به‌ویژه بانک توسعه آفریقایی ادامه‌دار خواهد بود.

این کشورِ واقع در جنوب آفریقا در حال حرکت به سمت رشد اقتصادی مطلوبی قرار گرفته است زیرا واحد پول آن در حال کسب جایگاهی مناسب در بازار جهانی است. اگرچه نوسانات مخرب به یک واقعیت رایج برای زامبیا تبدیل شده است اما از زمان آغاز به کار دولت فعلی این کشور در ماه اوت ۲۰۲۱، یک صعود اقتصادی مداوم رخ داده است. زمان چندانی نمی‌گذرد که این کشور غنی از مس با بحران بدهی و بی‌ثباتی نرخ ارز مواجه بود به طوری که ذخایر بین‌المللی آن پس از فراتر رفتن از ۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴، در سال ۲۰۲۱ به ۱.۱۵ میلیارد دلار کاهش یافت.

اخیراً ذخایر بین‌المللی تحت تأثیر افزایش درآمدهای صادراتی، اوج‌گیری بخش کشاورزی و اصلاحات دلارزدایی که به طور هم‌زمان نقدینگی خارجی آن را متنوع کرده و ارزش کواچا (ZMW) را افزایش داده است، از حدود ۵.۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ به رقم بی‌سابقه ۶.۵ میلیارد دلار رسید.

داده‌های «بانک زامبیا» نشان می‌دهد که ارز محلی بین دسامبر ۲۰۲۴ و فوریه ۲۰۲۶ به میزان ۳۱.۴۵ درصد در برابر دلار ایالات متحده تقویت شده است و از ۲۷.۵۸ کواچا به ازای هر دلار به ۱۸.۹۰ کواچا افزایش یافته است که آن را به یکی از سریع‌ترین ارزهای در حال رشد در جهان تبدیل می‌کند.

رابینسون ناکامبو، پژوهشگر ارشد بخش مالیه عمومی و مدیریت اقتصادی در «مرکز سیاست تجاری و توسعه» (CTPD) در زامبیا، در گفتگو با فوربس آفریقا، با تایید این موضوع که این شاخص مؤثری است برای اینکه بدانیم «آیا ارز پس از تعدیل بر اساس تورم و تحرکات در برابر شرکای تجاری بزرگ، واقعاً رشد کرده است یا خیر»، اضافه می‌کند که تقویت‌کننده نمایه نوظهور آن، یک کاهش ۳۶.۸۸ درصدی در نرخ ارز مؤثر واقعی (REER) است. او می‌افزاید در کنار عملکرد آن در برابر دلار، نرخ REER «شواهد قوی ارائه می‌دهد مبنی بر این که کواچای زامبیا، هم در شرایط اسمی و هم در شرایط مؤثر واقعیِ گسترده‌تر، به شدت افزایش ارزش داشته است».

این تحرک در بستر یک اقتصاد در حال گسترش رخ می‌دهد. افزایش قیمت مس، فلزی که در سطح جهانی بسیار پرتقاضا است و بیش از ۶۵ درصد از صادرات زامبیا را در سال ۲۰۲۵ به خود اختصاص داده است، از افزایش صادرات این کشور به ۴.۴ میلیارد دلار در سه ماهه اول سال ۲۰۲۶، در مقایسه با ۳.۹ میلیارد دلار در سه ماهه قبل، حمایت کرد.

در همین حال، انتظار می‌رود یک برداشت تاریخی ذرت حاصل شود که پیش‌بینی می‌شود در سال جاری به نزدیک به پنج میلیون تن متریک برسد، که به طور قابل توجهی بالاتر از رکورد قبلی ۳.۹ میلیون تن متریک است. ناکامبو توضیح می‌دهد: «تولید مواد غذایی داخلی بیشتر از ذرت، نیاز به واردات را کاهش می‌دهد، تقاضا برای ارز خارجی را کم می‌کند و از ثبات نرخ ارز حمایت می‌نماید.»

برقرار کردن کنترل بر روی چنین متغیرهایی اعتماد سرمایه‌گذاران را بهبود می‌بخشد. احتمالاً اعتماد آن‌ها تحت تأثیر اصلاحات دلارزدایی زامبیا نیز برانگیخته خواهد شد؛ تغییر رویکردی که منجر به پذیرش یوان چین در آغاز سال ۲۰۲۶ برای مالیات‌های معدنی و پرداخت‌های بهره مالکانه شد و در نتیجه وابستگی به دلار آمریکا را کاهش داد.

افتخار دیگر برای زامبیا، بازخرید اخیر اوراق قرضه یورو به ارزش ۱.۳۶ میلیارد دلار است که با بهره‌گیری از یک وام مقرون‌به‌صرفه ۶۰۰ میلیون دلاری از «بانک توسعه آفریقا» (AfDB) برای انجام این کار صورت گرفت. اگرچه این کشور کاملاً حق دارد از تلاش‌های دولت خود خرسند باشد اما وابستگی زامبیا به مس نشان می‌دهد که نوسانات قیمت می‌تواند به راحتی مسیر اقتصادی آن را تغییر دهد، مشابه وضعیت بوتسوانا که در دوران اخیر شاهد سقوط قیمت الماس بود.

ایجاد چنین رشد اقتصادی نشان‌دهنده یک لحظه تعیین‌کننده است اما تاریخ همچنین نشان می‌دهد که دستیابی به ثبات قدم، ناشی از توانایی یک کشور در پرورش یک اکوسیستم متنوع است؛ اکوسیستمی‌ که پایداری، آینده‌نگری و نوآوری را ارائه دهد.