سقوط پرتوریا و صعود پکن به صدر جدول مقاصد صادراتی ویندهوک

آمارهای رسمی آژانس آمار نامیبیا مربوط به ماه مه ۲۰۲۶، از یک چرخش در تجارت خارجی این کشور پرده برمی‌دارد؛ جایی که چین با ۲۵.۲ درصد از سهم صادرات، آفریقای جنوبی را پشت سر گذاشته و رسماً به بزرگ‌ترین مقصد کالاهای صادراتی نامیبیا تبدیل شده است. نامیبیا به دلیل ثبات سیاسی بالا، منابع غنی اورانیوم و الماس، و همچنین داشتن نقشه راه مدرن در زمینه انرژی‌های نو (مانند هیدروژن سبز)، اکنون در بالاترین سطح از اهرم چانه‌زنی خود در عرصه بین‌المللی قرار دارد. موفقیت واقعی کشور در آینده بستگی به نحوه مدیریت این شراکت‌های جدید دارد تا از وابستگی مطلق به یک بازار واحد جلوگیری شود.

مقدمه و ریشه یک تحول تاریخی

اقتصاد نامیبیا در حال حاضر شاهد یک دگرگونی گام‌به‌گام در ساختار تجاری خود است. داده‌های متقن آماری در ماه مه ۲۰۲۶ نشان می‌دهند که چین موفق شده است جایگاه سنتی آفریقای جنوبی را تصاحب کرده و در صدر جدول مقاصد صادراتی نامیبیا قرار گیرد. آفریقای جنوبی که برای چندین دهه شریک اول صادراتی ویندهوک به شمار می‌رفت، اکنون در این بخش به رتبه دوم تنزل یافته است.

این جابه‌جایی را نمی‌توان یک اتفاق تصادفی دانست؛ تقارن عینی آن با نخستین سفر رسمی خانم «نتومبو ناندی-ندایتواه» در مقام ریاست‌جمهوری به پکن، سیگنالی روشن است مبنی بر اینکه حاکمیت جدید نامیبیا تمایل دارد وزن اقتصادی و دیپلماتیک خود را از همسایگان قدیمی و شرکای غربی، به سمت شرق و قدرت‌های نوظهور متمایل سازد.

آمارها و بازارهای جدید

نگاهی به نقشه موازنه تجاری نامیبیا نشان می‌دهد که ساختار قدیمی دادوستدها دستخوش تغییر شده است. در حال حاضر، کشورهای عضو بلوک بریکس‌پلاس و اتحادیه گمرکی جنوب آفریقا (SACU) هر کدام نزدیک به ۳۰ درصد از کالاهای نامیبیا را جذب می‌کنند، در حالی که سهم کشورهای توسعه‌یافته غربی به حدود ۲۲ درصد کاهش یافته است. جدول شاخص های صادرات و واردات نامیبیا با دو کشور چین و افریقای جنوبی قابل مشاهده است:  

شاخص‌های تجاری نامیبیا (ماه مه ۲۰۲۶)	ارزش (میلیارد دلار نامیبیا - NAD)	سهم از کل تجارت	تراز تجاری با نامیبیا
کل صادرات نامیبیا	۱۲.۴ میلیارد دلار نامیبیا	۱۰۰درصد	-
صادرات به چین (رتبه اول)	۳.۱ میلیارد دلار نامیبیا	۲۵.۲درصد	۱.۵+ میلیارد دلار نامیبیا (مازاد)
صادرات به آفریقای جنوبی (رتبه دوم)	۲.۳۲ میلیارد دلار نامیبیا	۱۸.۷درصد	-
کل واردات نامیبیا	۱۵.۵ میلیارد دلار نامیبیا	۱۰۰درصد	-
واردات از آفریقای جنوبی (رتبه اول)	۴.۸۲ میلیارد دلار نامیبیا	۳۱.۱درصد	۲.۵- میلیارد دلار نامیبیا (کسری)
واردات از چین (رتبه دوم)	۱.۶۳ میلیارد دلار نامیبیا	۱۰.۵درصد	-

محرک اصلی این اشتیاق بلامنازع از سوی چین، دو کالای کلیدی است: نخست، اورانیوم که پکن برای توسعه نیروگاه‌های هسته‌ای مدرن خود به شدت به آن نیاز دارد و دوم، الماس نامیبیا که جهت تراش و فرآوری، جذب زنجیره تأمین بزرگ چین می‌شود. با این حال، باید توجه داشت که پیشتازی چین در بخش صادرات به دلیل ماهیت محموله‌های حجیم و نوسانی اورانیوم است، در حالی که آفریقای جنوبی به دلیل سهم ۳۱.۱ درصدی در تأمین کالاها و مایحتاج حیاتی ویندهوک، همچنان جایگاه خود را به عنوان شریک اول در «مجموع کل تجارت» (صادرات + واردات) حفظ کرده است.

اهرم‌های فشار و ابهام در جبهه غرب

در حالی که روابط نامیبیا با شرق روز به روز گرم‌تر می‌شود، پیوندهای تجاری این کشور با ایالات متحده تحت فشار و ابهام قرار گرفته است. سنگ بنای تجارت واشنگتن با کشورهای آفریقایی، پیمان معافیت گمرکی «آگوآ» (AGOA) است. مهلت این پیمان کلان در سال ۲۰۲۶ میلادی به پایان می‌رسد و کنگره آمریکا به دلیل درگیر شدن در سیاست‌های جدید تعرفه‌ای، تاکنون تصویب نهایی تمدید آن را معلق نگاه داشته است.

این بلاتکلیفی، صادرکنندگان بزرگ آبزیان و پوشاک در نامیبیا را به شدت نگران کرده است؛ چرا که در صورت لغو این پیمان، آن‌ها مجبورند برای ورود به بازار آمریکا تعرفه‌های سنگینی بین ۰ تا ۱۵ درصد بپردازند. این موضوع به عنوان یک نیروی رانش عمل کرده و تاجران نامیبیایی را مجبور می‌کند که برای فرار از ریسک‌های جبهه غرب، هرچه بیشتر به سمت بازارهای تضمین‌شده در آسیا حرکت کنند.

تقابل دو مدل همکاری و تله خام‌فروشی

مقامات ویندهوک معتقدند در سیاست خارجی موازنه را حفظ کرده و طرف هیچ قدرتی را نمی‌گیرند، اما در واقعیت، بازی هوشمندانه‌ای را برای کسب بیشترین امتیاز از رقابت شرق و غرب پیش می‌برند. اروپایی‌ها (به‌ویژه آلمان) تمایل دارند معادن نامیبیا را در انحصار خود درآورند، اما شروط سخت‌گیرانه‌ای در حوزه استانداردهای محیط زیستی و حقوق کارگران وضع می‌کنند. در مقابل، مدل چینی بسیار سریع‌تر، ملموس‌تر و بدون شروط سیاسی پیچیده است؛ چینی‌ها آماده‌اند به سرعت برای زیرساخت‌ها خطوط اعتباری تخصیص دهند تا در عوض، دسترسی خود را به مواد معدنی تضمین کنند.

با این حال، چالش بنیادی، ریسک ماندن در تله خام‌فروشی است. در حال حاضر، نامیبیا مواد خام و فرآوری‌نشده را به شرق می‌فرستد و در عوض، کالاهای ساخته‌شده را وارد می‌کند. این چرخه تنها زمانی اصلاح می‌شود که دولت نامیبیا با اتکا به مواضع جدید خود، چین را به پذیرش شرط «ایجاد ارزش‌افزوده داخلی» (Local Value Addition) و احداث کارخانه‌های فرآوری و ذوب در خاک خود مجاب کند.

فرسودگی جاده‌ها؛ چالش کریدورهای صادراتی

علاوه بر چالش‌های سیاسی، یک مانع فیزیکی بزرگ در مسیر این چرخش تجاری خودنمایی می‌کند. تحقق این حجم از مبادلات تجاری با شرق و جابه‌جایی تریلرهای عظیم حامل مواد معدنی سنگین، نیازمند یک شبکه جاده‌ای مجهز و تاب‌آور است. با این حال، گزارش‌های ارگان‌های راهداری نامیبیا نشان می‌دهد که کریدورهای ترانزیتی اصلی کشور که پایتخت را به مناطق شمالی و مبادی خروجی متصل می‌کنند، زیر بار ترافیک سنگین خودروهای تجاری (که گاه نزدیک به نیمی از ترددها را شامل می‌شوند) به شدت فرسوده شده‌اند.

در حال حاضر، بخش راهداری نامیبیا با کسری بودجه چشمگیر ۲.۳ میلیارد دلار نامیبیا (NAD) برای نگهداری و ترمیم راه‌ها مواجه است. این گلوگاه زیرساختی به این معناست که اگر ویندهوک نتواند سرمایه‌های شرکای خارجی خود را به بازسازی جاده‌ها و کریدورهای لجستیکی سوق دهد، فرسودگی راه‌ها مثل یک ترمز اساسی، سرعت رشد صادرات به بنادر را خواهد گرفت.

https://observer24.com.na/namibias-trade-partnerships-at-a-crossroads/

Foreign Ministry Spokesperson's Regular Press Conference - Ministry of Foreign Affairs of the PRC

Namibian president arrives in Beijing - People's Daily Online (via Xinhua)

China-Namibia Economic Cooperation Reaches New Heights - CGTN Africa

Road safety gains threatened by N$2.3 billion funding gap - Windhoek Observer