مشکل مهارت در مسیر توسعه ازبکستان

ازبکستان در سال‌های اخیر به یکی از موفق‌ترین نمونه‌های رشد اقتصادی در آسیای مرکزی تبدیل شده است. تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۵ درصد رشد کرده و بانک توسعه آسیایی نیز برای سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ رشد ۶.۷ و ۶.۸ درصدی را پیش‌بینی می‌کند. بر اساس برآورد بانک جهانی، میانگین رشد اقتصادی بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ حدود ۶ درصد در سال بوده است. این رشد در بخش‌های صنعت، خدمات و سرمایه‌گذاری خارجی نیز منعکس شده و هم‌زمان اقتصاد کشور را وارد مرحله‌ای از توسعه ساختاری کرده است.

در کنار این روند، یکی از پایه‌های مهم اقتصاد ازبکستان همچنان درآمدهای ارزی ناشی از کار نیروی کار مهاجر است. در سال ۲۰۲۵ حجم حواله‌های ارزی به ۱۸.۹ میلیارد دلار رسید که نقش مهمی در درآمد خانوارها و ثبات اقتصادی دارد. این وابستگی نشان می‌دهد که بازار کار داخلی هنوز به‌طور کامل ظرفیت جذب نیروی کار خود را توسعه نداده و فشار اشتغال همچنان یکی از متغیرهای کلیدی اقتصاد کشور است.

از منظر بازار کار، هر سال حدود ۷۰۰ هزار جوان وارد نیروی کار می‌شوند، در حالی که نرخ بیکاری رسمی در سال ۲۰۲۵ به ۴.۹ درصد کاهش یافته است. با این حال، حدود ۷۶۰ هزار نفر همچنان جویای کار هستند و سهم اشتغال غیررسمی نیز حدود ۴۰ درصد برآورد می‌شود. این ترکیب نشان می‌دهد که رشد اقتصادی به‌طور کامل به اشتغال پایدار و رسمی تبدیل نشده و شکاف میان عرضه و تقاضای نیروی کار همچنان باقی است.

در حوزه آموزش، ازبکستان طی سال‌های اخیر جهش قابل توجهی داشته است. نرخ پوشش آموزش عالی از ۸.۳ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۴۷.۷ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۵-۲۰۲۴ رسیده و تعداد مؤسسات آموزش عالی نیز به سرعت افزایش یافته است. با وجود این پیشرفت کمی، خروجی نظام آموزشی هنوز به‌طور کامل با نیازهای اقتصاد مدرن هماهنگ نیست و بسیاری از فارغ‌التحصیلان مهارت‌های عملی لازم در حوزه‌هایی مانند فناوری اطلاعات، صنعت پیشرفته، لجستیک و خدمات تخصصی را ندارند.

این ناهماهنگی باعث شده مسئله اصلی اقتصاد ازبکستان نه کمبود نیروی کار، بلکه کمبود «مهارت‌های قابل استفاده در بازار کار» باشد. در نتیجه، بخشی از جوانان یا وارد اشتغال غیررسمی می‌شوند یا برای یافتن فرصت‌های بهتر به مهاجرت کاری روی می‌آورند. این وضعیت نشان می‌دهد که چالش سرمایه انسانی در مرکز مدل توسعه این کشور قرار گرفته است.

در واکنش به این شرایط، دولت ازبکستان اصلاحات گسترده‌ای را در حوزه آموزش و مهارت آغاز کرده است. این اقدامات شامل ایجاد آژانس آموزش حرفه‌ای، توسعه ۵۹۸ کالج فنی، همکاری با ۱۰۰ مؤسسه آموزشی خارجی و اجرای برنامه «EduImkon» بانک جهانی به ارزش ۲۵۰ میلیون دلار برای حدود ۶۰۰ هزار دانشجو است. همچنین از سال تحصیلی ۲۰۲۷- ۲۰۲۶ آزمون‌های سراسری جدیدی برای هدایت دانش‌آموزان به مسیرهای دانشگاهی یا فنی اجرا خواهد شد.

در کنار اصلاحات داخلی، ازبکستان به‌طور فعال در حال گسترش همکاری‌های خارجی برای مدیریت بازار کار خود است. در جریان «مجمع بین‌المللی بررسی مهاجرت» در نیویورک (۵ تا ۱۰ می ۲۰۲۶)، این کشور با نهادهای آمریکایی برای آموزش و اشتغال نیروی کار توافق‌هایی امضا کرد. این همکاری‌ها شامل آموزش نیروی پزشکی با دانشگاه لوگان، دوره ۱۶۰ ساعته برای رانندگان و برنامه‌های اشتغال فصلی در بخش کشاورزی بود.

همچنین در این مذاکرات، مسیرهای انواع ویزاهای کاری نیروهای کاری سطح پایین تا متخصص، برای ورود نیروی کار ازبکستانی به بازار آمریکا مورد بررسی قرار گرفت؛ از ویزاهای کار فصلی در کشاورزی و خدمات، تا ویزاهای نیروی کار متخصص، نخبگان حرفه‌ای و سرمایه‌گذاران. در برخی برنامه‌های مرتبط با اشتغال کشاورزی نیز درآمد ماهانه حدود ۳۵۰۰ دلار برای نیروی کار ازبکستانی مطرح شده است.

در مجموع، ازبکستان در نقطه‌ای قرار دارد که رشد اقتصادی، اصلاحات آموزشی و فشار جمعیتی هم‌زمان در حال تقاطع هستند. اگرچه سیاست‌گذاری‌های گسترده‌ای برای توسعه مهارت‌ها آغاز شده، اما فاصله میان آموزش و نیاز واقعی بازار کار همچنان محسوس است. آینده توسعه این کشور به توانایی آن در تبدیل جمعیت جوان به نیروی کار ماهر و قابل جذب در اقتصاد مدرن وابسته خواهد بود؛ در غیر این صورت، مزیت جمعیتی می‌تواند به فشار ساختاری در بازار کار تبدیل شود.

 

https://timesca.com/uzbekistans-growth-story-has-a-skills-problem/

https://www.gazeta.uz/oz/2026/05/13/work-in-usa/

https://timesca.com/uzbekistan-expands-u-s-labor-migration-talks-in-new-york/