اخبار اقتصادی گینه کوناکری

گزیدۀ اخبار و تحولات اقتصادی کشور گینه کوناکری در فروردین ماه 1405 مندرج در رسانه‌های این کشور به شرح ذیل ارائه می‌گردد.

بودجه ۲۰۲۶؛ سند راهبردی دولت برای هدایت رشد، سرمایه‌گذاری و انضباط مالی

تصویب قانون مالی ۲۰۲۶ را می‌توان مهم‌ترین تحول اقتصادی در فروردین ماه در گینه دانست؛ زیرا این بودجه فقط یک سند حسابداری سالانه نیست، بلکه در عمل به‌عنوان نقشه‌راه سیاست اقتصادی دولت برای سال پیش رو معرفی شده است. گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد دولت تلاش کرده میان دو هدف مهم، یعنی «حفظ تعادل مالی» و «تأمین منابع لازم برای توسعه»، نوعی توازن برقرار کند. از یک سو، بودجه جدید بر افزایش درآمدهای عمومی و تقویت توان مالی دولت تکیه دارد و از سوی دیگر، هزینه‌کرد را به سمت زیرساخت‌ها، خدمات عمومی و برنامه‌های کلان توسعه‌ای هدایت می‌کند. همین امر باعث شده بسیاری از ناظران، بودجه ۲۰۲۶ را بخشی از روایت بزرگ‌تر دولت درباره نوسازی اقتصاد ملی بدانند.

در فضای اقتصادی گینه، این بودجه از آن جهت اهمیت دارد که هم‌زمان با پروژه‌های بزرگ معدنی و زیرساختی، به‌ویژه در پیوند با برنامه‌های توسعه‌ای متصل به سیماندو، تدوین شده است. بنابراین، دولت تلاش دارد این پیام را منتقل کند که رشد اقتصادی قرار نیست صرفاً از محل استخراج منابع طبیعی اتفاق بیفتد، بلکه باید از طریق هدایت منابع عمومی، تقویت خدمات، توسعه زیرساخت و سازمان‌دهی بهتر هزینه‌ها پشتیبانی شود. در عین حال، برخی تحلیل‌ها یادآور می‌شوند که بزرگ بودن بودجه به‌خودی‌خود تضمین‌کننده موفقیت نیست. اگر دستگاه‌های اجرایی توان جذب منابع را نداشته باشند یا نظارت مؤثری بر نحوه هزینه‌کرد وجود نداشته باشد، حتی بودجه‌ای با اهداف بلندپروازانه نیز ممکن است نتواند نتایج ملموس تولید کند.

اجرای بودجه‌ برنامه‌ای در ساختار مالی دولت گینه

یکی از مباحث مطرح‌شده در این دوره، برجسته شدن اجرای «بودجه‌برنامه‌ای» یا همان budget-programme در ساختار مالی دولت گینه است. اهمیت این تحول در آن است که نگاه سنتی به بودجه را تغییر می‌دهد. در الگوی قدیمی، بودجه بیشتر به‌صورت فهرستی از ارقام و اعتبارات برای نهادها و وزارتخانه‌ها تعریف می‌شد؛ یعنی تمرکز اصلی بر این بود که هر دستگاه چه میزان اعتبار دریافت می‌کند. اما در الگوی بودجه‌برنامه‌ای، مسئله فقط تخصیص پول نیست، بلکه این است که هر نهاد با آن پول دقیقاً چه هدفی را دنبال می‌کند، چه شاخصی برای سنجش عملکرد دارد و در پایان چه نتیجه‌ای باید تولید کند.

از منظر حکمرانی اقتصادی، این اصلاح بسیار مهم است؛ زیرا اگر به‌درستی اجرا شود، می‌تواند کیفیت هزینه‌کرد عمومی را بهبود دهد. در کشوری مانند گینه که هم‌زمان درگیر پروژه‌های زیرساختی، برنامه‌های توسعه محلی، اصلاحات اداری و برنامه‌های صنعتی است، صرف تخصیص بودجه بدون ارزیابی نتایج، خطر اتلاف منابع را افزایش می‌دهد. در مقابل، بودجه‌برنامه‌ای می‌تواند دولت را وادار کند تا هزینه‌های عمومی را با اهداف روشن، خروجی‌های قابل سنجش و سازوکارهای پاسخ‌گویی همراه کند.

البته فاصله میان طراحی این مدل و اجرای واقعی آن همچنان زیاد است. اجرای بودجه‌برنامه‌ای به دستگاه اداری توانمند، داده‌های دقیق، نظام ارزیابی مستقل و فرهنگ پاسخ‌گویی نیاز دارد. اگر این پیش‌شرط‌ها فراهم نشود، ممکن است این اصلاح فقط در سطح ادبیات رسمی‌باقی بماند و به تحول واقعی در اداره مالی کشور منجر نشود. با این حال، برجسته شدن این موضوع در رسانه‌ها و ادبیات رسمی دولت نشان می‌دهد که بحث اقتصاد در گینه دیگر فقط به میزان خرج‌کرد محدود نیست، بلکه کیفیت، اثربخشی و بازدهی هزینه‌ها نیز به موضوعی مهم تبدیل شده است.

دیپلماسی اقتصادی چندمسیره؛ گینه در جست‌وجوی سرمایه و بازار از فرانسه تا چین و هند

در این ماه، یکی از روندهای اقتصادی گینه، فعال شدن دیپلماسی اقتصادی کشور در چند مسیر هم‌زمان بوده است؛ روندی که از حضور هیئت ۵۰ شرکت فرانسوی در کوناکری تا اعلام تعرفه صفر چین برای کالاهای آفریقایی و نیز سفر هیئت اقتصادی بزرگ هند را در بر می‌گیرد. این تحرکات در مجموع نشان می‌دهد که گینه می‌کوشد جایگاه خود را در شبکه جدیدی از روابط اقتصادی خارجی بازتعریف کند و از ظرفیت پروژه‌های بزرگ، به‌ویژه سیماندو، برای جذب سرمایه، توسعه همکاری و گسترش تجارت استفاده کند.

حضور شرکت‌های فرانسوی در کوناکری صرفاً یک دیدار تجاری عادی تلقی نشد، بلکه در چارچوب برنامه «سیماندو ۲۰۴۰» معنا پیدا کرد؛ برنامه‌ای که می‌خواهد از یک پروژه عظیم معدنی، سکویی برای تحول در انرژی، حمل‌ونقل، کشاورزی، خدمات و صنعت بسازد. این رویداد نشان داد که دولت گینه تلاش می‌کند تصویر اقتصاد کشور را از یک اقتصاد صرفاً معدنی به اقتصادی با فرصت‌های متنوع سرمایه‌گذاری تغییر دهد. به همین ترتیب، تصمیم چین برای اعمال تعرفه صفر بر همه رده‌های کالایی صادراتی آفریقا به چین، برای گینه از این جهت مهم تلقی شد که می‌تواند صادرات این کشور را تقویت کرده، هزینه ورود کالاها به بازار چین را کاهش دهد و حتی مسیر توسعه برخی زنجیره‌های ارزش غیرمعدنی، مانند محصولات کشاورزی، را هموار کند.

از سوی دیگر، سفر هیئت بزرگ اقتصادی هند نیز نشانه‌ای از افزایش توجه بازیگران آسیایی به بازار گینه است. حوزه‌های مورد توجه این هیئت، از انرژی و لجستیک گرفته تا دارو، کشاورزی و بخش مالی، نشان می‌دهد که گینه دیگر فقط با پروژه‌های خام‌محور دیده نمی‌شود، بلکه به‌عنوان بازاری در حال تحول با ظرفیت منطقه‌ای نیز مورد توجه قرار گرفته است. این تحولات برای دولت مهم‌اند، زیرا به آن امکان می‌دهند روابط اقتصادی خود را متنوع کند و از وابستگی بیش از حد به یک شریک یا یک بخش خاص بکاهد.

بازنگری قانون سرمایه‌گذاری

آغاز رسمی روند بازنگری قانون سرمایه‌گذاری را باید یکی از  تلاش‌های دولت گینه برای اصلاح محیط کسب‌وکار می‌باشد. این اقدام از آن جهت اهمیت دارد که گینه با وجود برخورداری از ذخایر عظیم معدنی، بازار در حال رشد و ظرفیت‌های زیرساختی، همچنان با موانعی روبه‌روست که مانع جذب کامل سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی می‌شود. پیچیدگی‌های اداری، کندی برخی فرآیندهای اجرایی، ریسک‌های نهادی و نگرانی درباره ثبات مقررات، از جمله عواملی هستند که همواره در تحلیل‌ها درباره فضای سرمایه‌گذاری این کشور مطرح شده‌اند. در چنین شرایطی، بازنگری قانون سرمایه‌گذاری به‌عنوان تلاشی برای مدرن‌سازی چارچوب حقوقی و ارسال پیام مثبت به فعالان اقتصادی معرفی شده است.

از نگاه دولت، این اصلاح قرار است چند کارکرد هم‌زمان داشته باشد. نخست آنکه چارچوب قانونی سرمایه‌گذاری را با نیازهای جدید اقتصاد، به‌ویژه در حوزه‌هایی مانند معدن، زیرساخت، خدمات، کشاورزی و صنعت، هماهنگ کند. دوم اینکه سرمایه را به‌سوی بخش‌های اولویت‌دار هدایت کرده و رقابت‌پذیری اقتصاد ملی را افزایش دهد. سوم نیز آنکه از طریق شفاف‌تر کردن قواعد بازی، اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت کند. این مسئله به‌ویژه در مقطع کنونی مهم است، زیرا گینه می‌کوشد از فضای ناشی از پروژه‌های بزرگ و توجه سرمایه‌گذاران خارجی، به‌صورت راهبردی بهره‌برداری کند.

بحران نقدینگی؛ شکاف میان تزریق پول، گردش واقعی منابع و اعتماد عمومی

یکی از جدی‌ترین مسائل اقتصادی این دوره در گینه، تداوم بحران نقدینگی و دشواری دسترسی شهروندان و فعالان اقتصادی به پول نقد بوده است. این بحران با وجود تزریق گسترده منابع از سوی بانک مرکزی و دولت همچنان پابرجا مانده و همین موضوع نشان داده که مسئله فقط کمبود اسکناس نیست، بلکه به سازوکار گردش پول و سطح اعتماد عمومی‌ به نظام بانکی و مالی نیز مربوط می‌شود. گزارش‌های منتشرشده حاکی از آن است که بسیاری از شهروندان و کسب‌وکارها همچنان در برداشت پول با مشکل روبه‌رو بوده‌اند و این وضعیت بر پرداخت حقوق، معاملات روزمره، پویایی بازار و حتی آرامش روانی فضای اقتصادی اثر گذاشته است.

در توضیح این بحران، مقام‌های پولی و بانکی تأکید کرده‌اند که کمبود نقدینگی الزاماً به معنای نبود منابع کافی در اقتصاد نیست. بخشی از مشکل به این بازمی‌گردد که مقدار قابل توجهی از پول نقد خارج از شبکه بانکی نگهداری می‌شود. برخی تحلیل‌ها این وضعیت را نتیجه رفتار احتیاطی شهروندان، بی‌اعتمادی نسبت به شفافیت مالی، نگرانی از فشارهای مالیاتی و نیز تأثیر پرونده‌های قضایی و مالی اخیر دانسته‌اند. از این منظر، مردم و فعالان اقتصادی ترجیح می‌دهند منابع خود را به‌جای سپردن به بانک‌ها، به‌صورت نقد نزد خود نگه دارند. همین رفتار، جریان عادی گردش پول را مختل کرده و کارایی سیاست‌های پولی را کاهش داده است.

نوسازی مالی و توسعه زیرساخت؛ تلاش برای پیوند اصلاح نظام بانکی با اقتصاد واقعی

دولت گینه در کنار مدیریت بحران نقدینگی، از برنامه‌های وسیع‌تری برای نوسازی نظام مالی و پیوند دادن آن با توسعه زیرساختی و اجتماعی سخن گفته است. اعلام اختصاص ۱.۵ میلیارد دلار برای مدرن‌سازی نظام مالی، توسعه بخش بانک و بیمه و گسترش ابزارهای پرداخت دیجیتال، نشان می‌دهد که دولت مسئله مالی را تنها در سطح کوتاه‌مدت و واکنشی نمی‌بیند، بلکه می‌خواهد آن را به بخشی از یک پروژه بزرگ‌تر اصلاح ساختاری تبدیل کند. در این چارچوب، نظام بانکی و بیمه‌ای باید کارآمدتر، شفاف‌تر و متناسب‌تر با نیازهای یک اقتصاد در حال تحول شود.

اهمیت این برنامه در آن است که اقتصاد گینه هنوز در سطح بالایی به پول نقد وابسته است و همین وابستگی، هم هزینه مبادلات را بالا می‌برد و هم مدیریت جریان پول را دشوارتر می‌کند. گسترش پرداخت‌های دیجیتال، تقویت شمول مالی و بهبود دسترسی به خدمات بانکی می‌تواند به کاهش این وابستگی کمک کند و زمینه را برای افزایش شفافیت و کارآمدی فراهم سازد. افزون بر این، توسعه بیمه و تقویت ابزارهای مالی می‌تواند به فعالان اقتصادی امکان دهد با ریسک کمتر فعالیت کنند و دسترسی به خدمات مالی برای گروه‌های بیشتری فراهم شود.

در کنار اصلاحات مالی، دولت اعلام کرده است که بیش از ۳۰۰ روستا تا پایان سال ۲۰۲۶ به شبکه برق متصل خواهند شد. این مسئله از آن جهت مهم است که نشان می‌دهد سیاست اقتصادی دولت فقط بر اصلاحات سطح کلان مالی متمرکز نیست، بلکه تلاش دارد آن را با توسعه زیرساختی و خدمات پایه پیوند بزند. دسترسی به برق، به‌ویژه در مناطق داخلی، می‌تواند بر تولید، آموزش، سلامت، فعالیت بنگاه‌های کوچک و حتی گسترش خدمات مالی دیجیتال اثر مستقیم بگذارد.

مبارزه با فساد و سخت‌گیری قضایی؛ دولت در پی ارسال پیام جدید درباره پاسخ‌گویی

یکی از تحولات مهم این دوره، تشدید گفتمان ضدفساد و اعلام رویکردی سخت‌گیرانه از سوی دادستان ویژه جدید نزد دادگاه رسیدگی به جرائم اقتصادی و مالی گینه بود. این موضع‌گیری از آن جهت توجه‌برانگیز شد که در نخستین اظهارات رسمی، بر این نکته تأکید شد که هیچ فردی، صرف‌نظر از مقام و جایگاه، از پیگرد مصون نخواهد بود. همین پیام، چه در سطح افکار عمومی و چه در سطح نخبگان اقتصادی و سیاسی، به‌عنوان نشانه‌ای از تلاش برای تقویت پاسخ‌گویی و بازتعریف رابطه میان قدرت و قانون تلقی شد.

در این چارچوب، راه‌اندازی خط تلفن سبز برای دریافت گزارش‌های مردمی درباره فساد و تخلفات، تلاشی برای جلب مشارکت مستقیم شهروندان در روند مبارزه با فساد به شمار می‌آید. این اقدام نشان می‌دهد که دستگاه قضایی می‌خواهد موضوع مبارزه با فساد را از سطح پرونده‌های محدود به یک دستورکار عمومی تبدیل کند. تأکید بر ضرورت اعلام دارایی‌ها از سوی مسئولان و اعلام آمادگی شخص دادستان برای آغاز این روند از موقعیت شخصی خود نیز حامل این پیام بود که اجرای قانون باید از سطوح بالا آغاز شود و صرفاً متوجه لایه‌های پایین اداری نباشد.

سیماندو؛ از پروژه معدنی تا ستون اصلی روایت توسعه ملی و بازآرایی اقتصاد کشور

پروژه سیماندو در این دوره بیش از هر زمان دیگری به کانون روایت توسعه اقتصادی گینه تبدیل شده است. اهمیت این پروژه دیگر فقط به استخراج سنگ‌آهن محدود نمی‌شود، بلکه سیماندو اکنون به‌عنوان نماد آینده اقتصادی کشور، پیونددهنده سرمایه‌گذاری خارجی، توسعه زیرساخت، حمل‌ونقل، انرژی، درآمدهای ارزی و حتی بازتعریف جایگاه گینه در بازار جهانی مواد خام معرفی می‌شود. رسیدن نخستین محموله سنگ‌آهن گینه به چین، از نگاه رسانه‌ها و مقام‌ها، فقط یک اتفاق تجاری نبود؛ بلکه نماد ورود پروژه به مرحله‌ای عملیاتی و راهبردی تلقی شد.

مدیران پروژه و مقام‌های رسمی‌ بر ظرفیت تولید سالانه ۶۰ میلیون تن و کیفیت بالای سنگ‌آهن سیماندو تأکید کرده‌اند. این ویژگی‌ها باعث می‌شود پروژه نه‌تنها از منظر حجم، بلکه از نظر جایگاه در بازار جهانی نیز اهمیت پیدا کند. اما آنچه سیماندو را در سطح ملی برجسته‌تر کرده، این است که دولت آن را یک سکوی توسعه‌ای می‌بیند، نه صرفاً یک معدن. در همین چارچوب، برنامه‌های افق ۲۰۴۰ و صحبت از بسیج منابع عظیم برای کشاورزی، آموزش، فرهنگ و زیرساخت، همگی در امتداد این روایت قرار می‌گیرند که منافع پروژه باید از محدوده استخراج فراتر رود و به موتور تحول اقتصادی گسترده‌تری تبدیل شود.

معدن، مسئولیت اجتماعی و توزیع منافع

در کنار برجسته شدن پروژه‌های بزرگ معدنی، بحث درباره مسئولیت اجتماعی شرکت‌های معدنی و سهم واقعی جوامع محلی از منافع استخراج نیز در این دوره پررنگ بوده است. مسئله اصلی این است که آیا سال‌ها فعالیت صنعتی و معدنی در مناطق مختلف گینه، به‌طور متناسب در بهبود شرایط زندگی مردم محلی، توسعه خدمات عمومی، اشتغال پایدار و زیرساخت‌های منطقه‌ای بازتاب یافته است یا نه. در بسیاری از اقتصادهای متکی به منابع طبیعی، این نگرانی همواره وجود دارد که بخش بزرگی از منافع به سطح ملی یا به شرکت‌های خارجی منتقل شود، در حالی که جوامع میزبان با مشکلاتی مانند ضعف خدمات، آلودگی، فشار اجتماعی یا فرصت‌های محدود اقتصادی مواجه باقی بمانند. 

رشد اقتصادی و مشارکت مردم؛ توسعه زمانی معنا دارد که منافع آن اجتماعی و شفاف باشد

در کنار اعلام رسمی دولت از رشد، سرمایه‌گذاری و پروژه‌های بزرگ، در این دوره یک صدای انتقادی نیز برجسته شد که بر ضرورت مشارکت واقعی مردم در فرآیند توسعه تأکید دارد. این دیدگاه یادآور می‌شود که رشد اقتصادی، هرچقدر هم در سطح کلان چشمگیر باشد، زمانی معنا و مشروعیت پیدا می‌کند که مردم عادی نیز آثار آن را در زندگی خود احساس کنند. بر این اساس، پروژه‌هایی مانند «سیماندو ۲۰۴۰» یا برنامه‌های گسترده توسعه‌ای فقط در صورتی می‌توانند از حمایت اجتماعی پایدار برخوردار شوند که با شفافیت، پاسخ‌گویی و توزیع ملموس منافع همراه باشند.

این نگاه در واقع واکنشی است به تجربه بسیاری از کشورهای غنی از منابع طبیعی که در آنها رشد اقتصادی در سطح آمار و ارقام ثبت شده، اما بخش بزرگی از جامعه سهم مستقیمی از آن دریافت نکرده است. در چنین شرایطی، مردم به‌تدریج نسبت به وعده‌های توسعه‌ای بدبین می‌شوند. در گینه نیز با پررنگ‌تر شدن پروژه‌های عظیم و روایت‌های بلندپروازانه، این پرسش‌ها طبیعی‌تر و جدی‌تر شده‌اند.