از ونزوئلا تا آفریقا؛ بحران‌های اقتصادی و صعود تاریخی طلا

قیمت طلا از ۲۰۲۲ بیش از ۱۳۰٪ افزایش یافته و به دلیل تنش‌های ژئوپلیتیکی، کاهش جذابیت دلار و افزایش تقاضای بانک‌های مرکزی روند صعودی دارد. آفریقا با تولید حدود یک چهارم طلای جهان می‌تواند از افزایش قیمت طلا درآمدهای صادراتی و ذخایر ارزی بهره‌مند شود، هرچند مدیریت بلندمدت سرمایه‌گذاری‌ها ضروری است.

دستگیری نیکولاس مادورو، رئیس جمهور ونزوئلا، توسط دولت ترامپ موجی از شوک را به راه انداخت که ارزیابی پیامدهای آن هنوز دشوار است. از بوگوتا تا کپنهاگ، از طریق هاوانا، وزارتخانه‌های امور خارجه در حال بررسی این موضوع هستند که آیا حمله به کاخ ریاست جمهوری در کاراکاس صرفاً یک حادثه جداگانه بوده یا اولین گام در فرآیندی است که می‌تواند چشم‌انداز ژئوپلیتیک جهانی را تغییر دهد. در دریای عدم قطعیت که این «نسخه جدید غرب وحشی از سیاست واقع‌گرایانه» ایجاد کرده است، همان‌طور که بانک سوئیسی لومبارد اودیه در تحلیلی اشاره کرده، طلا با جایگاه امن خود به عنوان یک دارایی ارزشمند تثبیت می‌شود.

          قیمت طلا در ۵ ژانویه بیش از ۲.۵ درصد افزایش یافت و به نزدیک به ۴۴۵۰ دلار (۳۷۹۴ یورو) در هر اونس رسید. از ابتدای سال ۲۰۲۵، این افزایش به رکورد ۶۵ درصد رسیده است. ارزش طلا حتی از زمان آغاز جنگ در اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ بیش از ۱۳۰ درصد افزایش یافته است. انتظار می‌رود این روند در ماه‌های آینده نیز ادامه یابد. بانک آمریکایی مورگان استنلی در آخرین یادداشت تحقیقاتی خود پیش‌بینی می‌کند که قیمت طلا می‌تواند تا پایان سال ۲۰۲۶ به ۴۸۰۰ دلار در هر اونس برسد. حتی خوش‌بینانه‌تر، همتای آن، جی‌پی مورگان، در ماه نوامبر اعلام کرد که این قیمت می‌تواند از ۵۰۰۰ دلار فراتر رود.

• قیمت طلا تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی

          افزایش عدم قطعیت ژئوپلیتیکی یکی از توضیحات اصلی برای عملکرد تاریخی طلا است. در اواخر دسامبر، قبل از مداخله ایالات متحده در کاراکاس، بانک سوئیسی UBS نقش طلا را به عنوان یک دارایی امن در دوره‌های تنش جهانی برجسته کرده بود. این غول بانکی سوئیسی برای توضیح عملکرد قوی طلا، به ویژه به محاصره تانکرهای نفت ونزوئلا توسط ایالات متحده اشاره کرد. جنگ رژیم صهیونیستی در غزه و درگیری در اوکراین، که طی چند هفته به مرز نمادین چهار ساله خواهد رسید، نیز به طور قابل توجهی در این افزایش پایدار در سال‌های اخیر نقش داشته‌اند.

          اما روند صعودی قیمت طلا از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵ واقعاً شتاب گرفته است. تنش‌های تجاری ناشی از افزایش تعرفه‌ها و کاهش تدریجی نرخ بهره توسط فدرال ایالات متحده (FED)، دلار را تضعیف کرده و اوراق قرضه ایالات متحده را کمتر جذاب کرده و باعث شده است که سرمایه‌گذاران به طلا روی آورند. انتظار می‌رود همین عوامل در ماه‌های آینده به افزایش قیمت این فلز گرانبها ادامه دهند. در یادداشت تحقیقاتی فوق‌الذکر، مورگان استنلی پیش‌بینی می‌کند که رکوردهای مورد انتظار امسال با «کاهش شدید نرخ بهره»، «عدم قطعیت ناشی از تغییر رهبری در فدرال رزرو» و «نقش طلا به عنوان یک دارایی امن در یک محیط نامطمئن» پشتیبانی خواهند شد.

• اشتهای فزاینده بانک‌های مرکزی برای این فلز گرانبها

          یکی دیگر از روندهای اساسی، تبدیل طلا به یک دارایی پرطرفدار است: دلارزدایی آهسته اما پیوسته از اقتصاد جهانی. بانک‌های مرکزی در کشورهای در حال توسعه برای کاهش وابستگی خود به دلار آمریکا که بر ذخایر جهانی تسلط دارد، به طلا روی می‌آورند، که به عنوان یک ذخیره ارزش خنثی و کمتر در معرض خطرات ژئوپلیتیکی تلقی می‌شود. طبق گزارش شورای جهانی طلا، آنها در سال ۲۰۲۴، ۱۰۴۵ تن طلای اضافی جمع‌آوری کردند و به روند سه سال متوالی بالای ۱۰۰۰ تن ادامه دادند، سطحی که برای چندین دهه دیده نشده بود.

          بانک UBS در پایان ماه دسامبر تأیید کرد: «تقاضا از سوی بانک‌های مرکزی و سرمایه‌گذاران نزدیک به سطوح بی‌سابقه باقی مانده است» و افزود که پیش‌بینی می‌کند خریدهای بیشتر توسط بانک‌های مرکزی در سال ۲۰۲۶ به ۹۰۰ تا ۹۵۰ تن متریک برسد. لازم به ذکر است که این روند در درجه اول مربوط به اقتصادهای بزرگ جنوب جهان: چین، ترکیه، هند و قزاقستان است. طبق گزارش شورای جهانی طلا، در پایان سال ۲۰۲۴، بانک‌های مرکزی در کشورهای جنوب صحرای آفریقا (به استثنای آفریقای جنوبی) کمتر از ۷۰ تن طلا در خزانه‌های خود داشتند.  در مقایسه، هند به تنهایی ۸۷۶ تن طلا در اختیار دارد. با این حال، برخی از کشورهای آفریقایی شروع به پیروی از این روند کرده‌اند. غنا، تولیدکننده پیشرو طلا در آفریقا، ذخایر خود را در سال ۲۰۲۴، ۱۱ تن افزایش داد و از ۱۹.۵ تن به ۳۰.۳ تن در یک سال رساند. یک پروژه پان-آفریقایی می‌تواند این روند را بیشتر تسریع کند. در ۲۹ دسامبر، بانک صادرات و واردات آفریقا (Afreximbank) تفاهم‌نامه‌ای را با بانک مرکزی مصر برای تأسیس یک بانک طلای پان-آفریقایی امضا کرد. این بانک که در مصر مستقر است، برای ساختاردهی خدمات مالی با پشتوانه این فلز گرانبها طراحی خواهد شد. هدف، مشارکت دادن سایر دولت‌ها و بانک‌های مرکزی و همچنین شرکت‌های معدنی است.

• آفریقا چگونه از قیمت بالای طلا بهره‌مند خواهد شد

          هیچ کشور آفریقایی در میان بزرگترین تولیدکنندگان طلای جهان نیست، فهرستی که تحت سلطه چین، روسیه و استرالیا است. با این وجود، تقریباً یک چهارم تولید سالانه طلای جهان یا حدود ۱۰۰۰ تن، از خاک آفریقا استخراج می‌شود. غنا ششمین تولیدکننده بزرگ جهان و تولیدکننده پیشرو در آفریقا با حدود ۱۳۵ تن است. آفریقای جنوبی و مالی سه کشور برتر آفریقا را تکمیل می‌کنند.

          برای این کشورها، افزایش قیمت طلا به طور خودکار منجر به افزایش درآمدهای صادراتی می‌شود. این امر ذخایر ارزی، تراز تجاری را بهبود می‌بخشد و می‌تواند به ثبات پولی کمک کند. "در ده کشور برتر تولیدکننده طلا در این قاره، درآمدهای مالیاتی حاصل از استخراج طلا به طور متوسط ۱۸٪ از کل درآمدهای مالیاتی را در سال ۲۰۲۲ تشکیل می‌دهد. مالیات و حق امتیاز بخش قابل توجهی از پایه مالیاتی ملی در این کشورهای وابسته به طلا را تشکیل می‌دهد." بانک صادرات و واردات آفریقا در مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ در مورد این موضوع توضیح می‌دهد: "وقتی قیمت طلا افزایش می‌یابد، شرکت‌های معدنی مالیات و حق امتیاز بیشتری به دولت‌های میزبان پرداخت می‌کنند." به عنوان مثال، در مالی و بورکینافاسو، طلا صادرات اصلی کشور است که تقریباً ۸۰٪ از کل ارزش صادرات را تشکیل می‌دهد.

          هر دو کشور ساحل در سال‌های اخیر قوانین معدن خود را اصلاح کرده‌اند تا سهم بیشتری از درآمدهای معدنی را به خود اختصاص دهند، که منجر به رویارویی‌های گاه حماسی با شرکت‌های چندملیتی شده است. در حالی که این حاکمیت منابع ممکن است در کوتاه‌مدت مؤثر باشد، کارشناسان معتقدند که در درازمدت، سرمایه‌گذاری‌ها و در نتیجه درآمدهای آینده ممکن است آسیب ببینند.

 

منبع:

https://www.jeuneafrique.com/۱۷۵۴۳۷۱/economie-entreprises/venezuela-dedollarisation-guerre-commerciale-pourquoi-lor-atteint-des-sommets/