واردات گاز مایع (LPG) به بنگلادش

بنگلادش امروز یکی از کشورهای جنوب آسیا که وابسته به واردات گاز مایع (LPG) است، محسوب می‌شود. طبق برآوردهای رسمی و داده‌های بازار، بیش از 98 درصد نیاز داخلی LPG این کشور از طریق واردات تأمین می‌شود و تولید داخلی عملاً نقشی در سبد انرژی کشور ندارد. مصرف LPG که تا یک دهه پیش محدود بود، اکنون به دلیل کاهش دسترسی به گاز طبیعی لوله‌ای، سیاست‌های زیست‌ محیطی و رشد جمعیت شهری، به ‌سرعت افزایش یافته و در سال 2025 به حدود 1.8 میلیون تن در سال رسیده است. پیش‌بینی می‌شود در صورت تداوم روند فعلی، تقاضای LPG بنگلادش تا سال 2030 از 2.5 میلیون تن در سال عبور کند؛ رقمی‌که فشار مضاعفی بر زیرساخت‌های وارداتی، نظام ارزی و بازار بین‌المللی تأمین وارد می‌کند.

تأمین‌کنندگان اصلی 

واردات LPG بنگلادش تقریباً به‌ طور کامل از بازار خلیج فارس و جنوب آسیا انجام می‌شود. مهم‌ترین کشورهای تأمین‌کننده عبارت‌اند از:

عربستان سعودی اصلی‌ترین مرجع قیمتی بازار بنگلادش است. قیمت خرده ‌فروشی LPG در این کشور مستقیماً بر اساس Saudi Contract Price (CP)  تعیین می‌شود. بخش قابل‌توجهی از واردات، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، به این مرجع قیمتی وابسته است.

قطر یکی از تأمین‌کنندگان پایدار LPG فله، به ویژه در قراردادهای کوتاه ‌مدت و میان‌ مدت است.

امارات متحده عربی نقش کلیدی به‌عنوان‌هاب تجاری دارد. بخش قابل ‌توجهی از LPG وارداتی بنگلادش از طریق شرکت‌های مستقر در امارات و به ‌صورت صادرات مجدد (Re-export) انجام می‌شود.

کویت و عمان تأمین‌کنندگان مکمل، عمدتاً در قالب محموله‌های Spot.

هند، مالزی و اندونزی سهم محدودتر دارند و بیشتر در معاملات مقطعی یا منطقه‌ای حضور دارند.

انواع قراردادهای واردات گاز مایع در بنگلادش

بازار LPG بنگلادش فاقد قراردادهای بلند مدت دولتی است. تقریباً تمام واردات توسط شرکت‌های خصوصی و در قالب قراردادهای تجاری انجام می‌شود:

قراردادهای Spot (کوتاه‌مدت و قیمت شناور)

بیش از 60 درصد واردات

وابسته به قیمت ماهانه CP

ریسک بالا، انعطاف‌پذیری بیشتر

قراردادهای Term (3 تا 12 ماهه)

با تأمین‌کنندگان خلیج فارس

سهم کمتر اما رو به افزایش

مورد استفاده شرکت‌های بزرگ‌تر برای مدیریت ریسک

FOB  (بر اساس قیمت روی کشتی و حمل به فروشنده مرتبط نیست) و   CFR( هزینه و کرایه حمل تا بندر مقصد بدون بیمه)

بسته به توان لجستیکی واردکننده

اغلب CFR به‌دلیل محدودیت ناوگان داخلی

بازیگران بازار

نقش دولت

دولت بنگلادش واردکننده LPG نیست اما بازار را به ‌شدت کنترل و تنظیم می‌کند. مهم‌ترین نهادهای دولتی عبارت‌اند از:

وزارت انرژی و منابع معدنی (EMRD)

سیاست‌گذاری کلان و صدور مجوزهای واردات.

کمیسیون تنظیم مقررات انرژی بنگلادش (BERC)

تعیین قیمت خرده ‌فروشی LPG به‌صورت ماهانه و صدور مجوز فعالیت شرکت‌ها.

اداره مواد قابل انفجار (Department of Explosives )

مرجع کلیدی صدور مجوز واردات، ذخیره ‌سازی و ایمنی تحت قوانین LPG سال 2004.

سازمان گمرک و هیئت ملی درآمد (NBR)

مسئول تشریفات گمرکی، اخذ مالیات و نظارت بر ورود کالا.

بخش خصوصی و بازیگران اصلی بازار

بازار LPG بنگلادش عملاً در اختیار بخش خصوصی است. بیش از 20 شرکت مجوزدار در این حوزه فعال‌اند، اما سهم بازار به ‌شدت متمرکز است. شرکت‌های اصلی عبارت‌اند از:

Bashundhara LPG

Omera LPG

Jamuna LPG

TotalEnergies Bangladesh

BM Energy

Navana LPG

این شرکت‌ها هم ‌زمان واردکننده، مالک پایانه ذخیره، کارخانه پرکنی و شبکه توزیع هستند؛ موضوعی که باعث تمرکز بازار شده است.

مسیرهای ورود LPG به بنگلادش

حمل دریایی تنها مسیر واردات رسمی است.

بیش از 80 درصد محموله‌ها از طریق بندر چیتاگونگ وارد می‌شود.

بندر مونگلا سهمی محدود دارد.

به‌دلیل محدودیت بندری ، واردات عمدتاً با کشتی‌های متوسط انجام می‌شود و بنگلادش امکان پذیرش کشتی‌های بزرگ VLGC را ندارد.

LPG  پس از تخلیه به مخازن ساحلی منتقل و سپس برای پرکنی سیلندر یا مصرف صنعتی توزیع می‌شود.

منابع :

Bangladesh Energy Regulatory Commission (BERC) – Official authority for LPG licensing, price setting, and market regulation

 https://berc.portal.gov.bd

Bangladesh Trade Portal – Official LPG import licensing procedures and regulatory requirements

  https://bangladeshtradeportal.gov.bd/index.php?r=searchProcedure/view1&id=60

National Board of Revenue (NBR) – Bangladesh Customs Tariff 2025–2026, including HS codes and tax treatment for LPG imports https://nbr.gov.bd/uploads/budget_at_a_glance/Customs_Tariff-2025-2026.pdf

Bangladesh Trade Portal – LPG Import Procedures

https://bangladeshtradeportal.gov.bd/index.php?r=searchProcedure/view1&id=60

National Board of Revenue (NBR) – Customs Tariff 2025–2026

https://nbr.gov.bd/uploads/budget_at_a_glance/Customs_Tariff-2025-2026.pdf

Department of Explosives, Bangladesh – LPG Rules 2004

https://www.doe.gov.bd