تحولات اقتصادی ترکیه در سه ماهه اول 2023

همه گیری کرونا و آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ بر اقتصاد همه کشورهای جهان از جمله ترکیه تاثیر گذاشت. این شرایط سخت در ترکیه بیشتر در تورم، نرخ ارز و کسری حساب جاری منعکس شد. با این حال، رشد اقتصادی ترکیه در سال 2022 به 5.6 درصد و تولید ناخالص داخلی با 107 درصد افزایش نسبت به سال پیش از آن به 866 میلیارد دلار و سرانه آن به 10 هزار و 655 دلار است.

در اثر رشدِ شاخص‌های فوق، جامعه ترکیه شاهد افزایش اشتغال، کاهش نرخ بیکاری و افزایش درآمدهای گردشگری بود. بدین ترتیب با وجود انتخابات، انتظار می‌رفت که سال ۲۰۲۳ از نظر شاخص‌های اقتصادی، مسیر مثبت‌تری را نسبت به سال قبل طی کند. اما وقوع دو زلزله ویرانگرِ پیاپی در 6 فوریه 2023 که بخش اعظمی از جنوب‌شرق این کشور را لرزاند، معادلات را به هم ریخت و خسارات جبران‌ناپذیری را بر اقتصاد این کشور وارد کرد. بنا بر اعلام وزیر کشور ترکیه تا کنون حدود 51 هزار نفر کشته شده‌اند که از این تعداد بیش از ٧ هزار نفر مهاجر بودند.

پس از دو ماه از وقوع زلزله، مرکز آمار این کشور با انتشار اخبار و آمار مربوط به تولید و صادرات کشور، نشان می‌دهد که زلزله، هدفِ صادرات پایانِ سال را تغییر نمی‌دهد و در 6 ماهه دوم، احتمالا صادرات بیشتر افزایش می یابد و به بیش از 256 میلیارد دلار در سال برسد. انتظارات تورمی اقتصاددانان برای پایان سال 2023 نیز از 51.57 درصد به 49.56 درصد کاهش یافته است. علیرغم انتظارات، نرخ ارز تا حد مناسبی کنترل شده و نرخ بهره بانکی همچنان 8.5 درصد است.

با اینحال آژانس بین المللی رتبه بندی اعتباری استاندارد اند پورز (S&P) رتبه اعتباری ترکیه را "B" تعیین کرد و دورنمای رتبه اعتباری آن را از "پایدار" به "منفی" تغییر داد. در بیانیه این آژانس آمده است که بازسازی پس از زلزله فوریه 2023 نیازمند تامین مالی داخلی و خارجی ۱۲ درصد از تولید ناخالص داخلی ترکیه است. [1]

بنا بر اعلام  سازمان ملل، زلزله در ترکیه بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار به این کشور خسارت زده است. به گفته این سازمان، اگر هزینه بازسازی و نوسازی هم در نظر گرفته شود این رقم بسیار بالاتر خواهد رفت.  در مناطق زلزله‌زده 2.7 میلیون نفر آواره و نزدیک به 600 هزار ساختمان یا محل کار تخریب شده‌اند.

بنیاد تحقیقات سیاست اقتصادی ترکیه(TEPAV) نیز با انتشار گزارشی جامع اعلام کرد که زمین لرزه اخیر در مناطق جنوبی این کشور علاوه بر تلفات جانی سنگین، بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار خسارت بر جای گذاشته است. این موسسه طی پژوهشی برآورد کرد که هزینه ساخت و ساز، بازسازی و تعمیر تاسیسات زیربنایی حدود ۸۸ میلیارد دلار خواهد بود که پیش‌بینی می‌شود، نیمی از این هزینه از منابع عمومی تامین شود. بر این اساس، دومین بخش خسارت و زیان ناشی از زلزله ،مربوط به وسایل نقلیه، واحدهای تجاری، ملزومات منزل و کالاهای مصرفی مردم بوده که رقم آن حدود ۳۵ میلیارد دلار برآورد شده است. بنا به پیش‌بینی این موسسه، خسارت مربوط به حمایت‌ از ساخت مسکن، مراقبت و آموزش زلزله زدگان و اشتغال جمعیت زلزله زده نیز حدود ۱۷ میلیارد دلار و هزینه سالانه احداث و مدیریت سرپناه موقت نیز چهار میلیارد دلار برآورد شده است.پژوهش‌های انجام شده نشان می‌دهد که تقریبا ۴۰ درصد از بناها و ساختمان‌های موجود در ۱۱ استان زلزله زده ترکیه، دچار خسارت جدی و ویرانی ناشی از زلزله شده است.

این موسسه تحقیقاتی همچنین، آثار اقتصادی زلزله اخیر ترکیه را سنگین ارزیابی و اعلام کرد که این حادثه رشد اقتصادی کشور ترکیه در سال جاری میلادی را ۱.۲ درصد کاهش خواهد داد.[2]خسارت زلزله به بخش صنعت ترکیه 9 میلیارد دلار، به بخش کشاورزی 6.7 میلیارد دلار و به بخش انرژی 11.2 میلیارد لیره بوده است.

اقتصاد ترکیه در سه ماهه نخست 2023

کسری 250 میلیارد لیری بودجه در 3 ماه

وزارت خزانه داری و دارایی نتایج تطبیق بودجه در سه ماهه نخست سالجاری میلادی را اعلام کرد: درآمدهای بودجه با 31.9 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به 794 میلیارد و 728 میلیون لیر رسید و هزینه‌های بودجه نیز با افزایش 82.7 درصدی به یک هزار  و 44 میلیارد و 753 میلیون لیر رسید.به این ترتیب، بودجه دولت مرکزی در دوره ژانویه تا مارس 250 میلیارد و 25 میلیون لیره کسری داشت.

 

نرخ تورم سالانه 50.51 درصد در ماه مارس و میانگین تورم دوماهه 70.20 درصد بوده است

بر اساس گزارش سازمان آمار ترکیه، تغییر شاخص بهای مصرف کننده در مارس 2023 نسبت به ماه قبل 2.29 درصد، نسبت به دسامبر سال قبل 12.52 درصد، نسبت به ماه مشابه سال قبل 50.51 درصد و بر اساس میانگین‌های دو ماهه 70.20 درصد بوده است.این در حالی است که بر اساس گزارش گروه تحقیقات تورم (ENAG) آمار تورم در ماه مارس با 5.08 درصد افزایش به 112.51 درصد در سال رسیده است. از سوی دیگر، ENAG  اعلام کرد که تورم در ماه فوریه 7.21 درصد افزایش یافته است  در حالی که تورم سالانه 126.91 درصد بوده است.

 

افزایش 7.8 درصدی حجم تجارت خارجی ترکیه در سه ماهه نخست سال 2023

واردات ترکیه با 11.4 درصد افزایش به 96.489 میلیارد دلار و صادرات با  2.5 درصدافزایش به 61.6 میلیارد دلار رسید. تراز بازرگانی 34.903- بوده است. [3]

 

رده بندی کشورها با بیشترین واردات

در دوره ژانویه تا مارس، فدراسیون روسیه مقام اول را در واردات به خود اختصاص داد. در حالی که واردات از فدراسیون روسیه به ترتیب 13 میلیارد و 77 میلیون دلار بوده است، چین با 10 میلیارد و 444 میلیون دلار، سوئیس با 9 میلیارد و 164 میلیون دلار، آلمان با 6 میلیارد و 582 میلیون دلار و آمریکا با 3 میلیارد و 702 میلیون دلار در رتبه‌های بعدی قرار دارند. واردات از 5 کشور اول 44.6 درصد از کل واردات را به خود اختصاص داده است. در واردات، سهم کالاهای واسطه ای 76.8 درصد، سهم کالاهای سرمایه ای 12.5 درصد و سهم کالاهای مصرفی 10.6 درصد بوده است. [4]

 

رده بندی کشورها با بیشترین صادرات در این دوره

بیشترین صادرات با 5 میلیارد و 528 میلیون دلار به آلمان انجام گرفت. در پی آلمان، ایالات متحده آمریکا با 3 میلیارد و 656 میلیون دلار، ایتالیا با 3 میلیارد و 223 میلیون دلار، روسیه با 3 میلیارد و 102 میلیون دلار و انگلستان با 2 میلیارد و 933 میلیون دلار در فهرست پنج کشوری که ترکیه بیشترین کالا به آن‌ها را صادر کرد، جای گرفتند. صادرات به این پنج کشور، 30 درصد از کل صادرات ترکیه را به خود اختصاص داده است. در بازه زمانی ژانویه تا مارس، سهم صنعت تولیدی در صادرات 94.4 درصد، سهم بخش کشاورزی، جنگلداری و شیلات 3.7 درصد و سهم بخش معدن 1.4 درصد بر اساس فعالیت های اقتصادی بوده است. [5]

 

جهش در صادرات ترکیه به امارات و عربستان

طبق آمار شورای صادرکنندگان ترکیه، صادرات این کشور به امارات در ۳ ماهه اول سال ۲۰۲۳ با افزایش بیش از ۲۶۲ میلیون دلار به حدود یک میلیارد و ۲۳ میلیون دلار رسید. همچنین صادرات ترکیه به عربستان با بیش از ۵۴۱ میلیون دلار افزایش در مدت مذکور، به ۶۱۱ میلیون دلار و ۸۱۶ هزار دلار رسید. بر این اساس عربستان در جایگاه دوم و امارات در جایگاه چهارم  کشورهایی قرار گرفتند که بیشترین واردات از ترکیه را در ۳ ماهه ابتدایی سال جاری ثبت کرده‌اند. سهم امارات در کل صادرات ترکیه 1.7 درصد و عربستان سعودی 1 درصد بوده است. در این بازه زمانی بیشترین تقاضا برای بخش جواهرات مربوط به امارات و بیشترین تقاضا برای بخش فرش مربوط به عربستان سعودی بوده است.

 

رده بندی صادرات در استان‌های ترکیه

در حالی که فروش خارجی به طور خاص در استان‌های زلزله زده ترکیه با 1.5 درصد کاهش به 54.3 میلیارد دلار در سه ماهه اول رسیده است، بیشترین صادرات از استانبول با 24.4 میلیارد دلار، کوجائلی با 4.55 میلیارد دلار و بورسا با 4 میلیارد دلار انجام شده است. 28شهر از 81 شهر افزایش و 53 شهر کاهش را ثبت کردند که این کاهش در 3 شهر زیر 1 درصد بوده است.

 

کاهش صادرات بخش پوشاک آماده ترکیه

صنعت پوشاک آماده ترکیه در سه ماهه نخست سال جاری 5.2 میلیارد دلار صادرات داشته است که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 4,4 درصد کاهش داشته است. بیش از 70 درصد تولیدات پوشاک ترکیه به کشورهای اتحادیه اروپا صادر می‌شود. این بخش در مدت مذکور 862 میلیون دلار به آلمان، 602 میلیون دلار به اسپانیا و 414 میلیون دلار به هلند صادر کرده است.[6]

 

کاهش خرید ملک توسط اتباع خارجی

فروش مسکن به اتباع خارجی در بازه زمانی ژانویه تا مارس 2023  با 23.8 درصد کاهش نسبت به مدت مشابه سال قبل به 10 هزار و 926 رسید.

 

بازدید بیش از 7.7 میلیون گردشگر از ترکیه

در بازه زمانی ژانویه تا مارس 2023 تعداد گردشگران با 23.13 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به7 میلیون و 771 هزار و 423 تن رسید که 6 میلیون و 212 هزار و 109 تن از آنها را بازدیدکنندگان خارجی (با 26.71 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل) و 1 میلیون 559 هزار و 314 تن را اتباع ترک مقیم خارج (با 10.6 درصد افزایش) تشکیل می‌دهند. استانبول با حدود 3 و نیم میلیون نفر، بیش از 56 درصد از گردشگران خارجی را به خود اختصاص داده است. اگرچه تعداد کل بازدیدکنندگان افزایش یافته است، اما مشاهده می‌شود که در بسیاری از کشورها از جمله بازارهای پیشرو کاهش داشته است.

     بر اساس آمار وزارت گردشگری ترکیه مندرج در جدول ذیل، کشورهای روسیه، بلغارستان، آلمان، ایران و گرجستان، رتبه‌های اول تا پنجم بازدیدکنندگان از ترکیه را تشکیل میدهند. تعداد گردشگران ایرانی در بازه زمانی مذکور 6.06 درصد نسبت به مدت مشابه در سال گذشته کاهش داشته است.

 

 

در این دوره، مجموعا یک میلیون و 587 هزار گردشگر از کشورهای OECD (اروپایی) با 22.91 درصد افزایش و یک میلیون و 681 هزار بازدید کننده با 58.76 درصد افزایش از کشورهای CIS از ترکیه بازدید کرده‌اند.

کشورهایی که با کاهش اعزام گردشگر در سه ماهه نخست 2023 نسبت به مدت مشابه سال گذشته مواجه بوده‌اند عبارتند از: لیبی- مصر- تونس- سودان- ونزوئلا- بحرین- امارات- عراق- قطر-کویت- لبنان-اردن- ایران- پاکستان- بلژیک- فنلاند- هلند- سوئد- آلبانی- بوسنی و هرزگوین- کوزوو- صربستان- اوکراین و تاجیکستان.[7]

تعداد بازدیدکنندگان خروجی از ترکیه در سه ماهه اول سال 2023 با افزایش 26.8 درصدی نسبت به فصل مشابه سال قبل به 8 میلیون و 181 هزار و 566 نفر رسید. 20.4 درصد از بازدیدکنندگان را شهروندان مقیم خارج از کشور با یک میلیون و 672 هزار و 332 نفر تشکیل می‌دادند. در این سه ماهه میانگین هزینه شبانه بازدیدکنندگان خارجی از کشور 84 دلار بوده است. میانگین هزینه هر شب شهروندان مقیم خارج از ترکیه 69 دلار بوده است.

46.6 درصد از گردشگران به منظور «سفر، تفریح، ورزش و فعالیت های فرهنگی» به ترکیه سفر کرده‌اند. «بازدید از اقوام و دوستان» با 32.4 درصد رتبه دوم و «خرید» با 8.5 درصد رتبه سوم را به خود اختصاص داده است. از سوی دیگر اتباع مقیم خارج از کشور با 72.1 درصد بیشتر به منظور دیدار با اقوام و دوستان به ترکیه آمده‌اند.

تعداد مراجعین به خارج از کشور در این سه ماهه نسبت به فصل مشابه سال قبل ۹۹ درصد افزایش داشته و به ۲ میلیون و ۶۹ هزار و ۲۲۹ نفر رسیده است. میانگین هزینه آنها برای هر نفر 677 دلار بود.[8]

افزایش 32.3 درصدی درآمد گردشگری ترکیه

درآمد ترکیه از صنعت گردشگری در دوره ژانویه تا مارس سال جاری با 32.2 درصد افزایش نسبت به دوره مشابه سال گذشته به 8 میلیارد و 690 میلیون و 505 هزار دلار رسید.

هزینه‌های گردشگری که متشکل از هزینه‌های شهروندان مقیم کشور و سفر به سایر کشورها است، نسبت به فصل مشابه سال قبل ۱۱۰.۵ درصد افزایش یافته و به یک میلیارد و ۴۰۰ میلیون و ۱۰۸ هزار دلار رسیده است. از این مبلغ یک میلیارد و 149 میلیون و 53 هزار دلار به صورت شخصی و 251 میلیون و 55 هزار دلار نیز هزینه بسته‌های تور بوده است.

در این سه ماهه نسبت به فصل مشابه سال قبل، هزینه‌های ورزشی، آموزشی و فرهنگی 116.5 درصد، هزینه تور پکیج (سهم باقی مانده در ترکیه) 83.4 درصد و هزینه خدمات تور 82.1 درصد افزایش داشته است.

 

رکورد صادرات و واردات ترکیه در بخش کشاورزی

بخش کشاورزی ترکیه با 8 میلیارد و 626 میلیون دلار به بالاترین میزان صادرات در سه ماهه اول رسید.

در ژانویه تا مارس 2023، سهم بخش کشاورزی که نسبت به مدت مشابه سال قبل 4.5 درصد افزایش صادرات را به ثبت رساند، از کل فروش صادراتی ترکیه 14 درصد بود.

عراق، فدراسیون روسیه، اسپانیا و هلند کشورهایی بودند که بیشترین صادرات را در این بخش به خود اختصاص دادند. غلات، حبوبات، دانه‌های روغنی و فراورده‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های آن، میوه و سبزیجات تازه، زیتون و روغن زیتون، گیاهان و محصولات زینتی از جمله اقلام صادراتی در این حوزه هستند.

در حالی که تورم مواد غذایی در ترکیه در مقایسه با میانگین دوازده ماهه حدود 84 درصد است، صادرات محصولات غذایی در حال شکستن رکوردها است. از سوی دیگر، واردات نیز به همین ترتیب افزایش یافته است. بر اساس اطلاعات وزارت بازرگانی، واردات بخش کشاورزی و جنگلداری در سه ماهه نخست امسال با 14 درصد افزایش به 3 میلیارد و 809 میلیون دلار رسید. [9]

 

صادرات حدود 2 میلیاردی ترکیه در بخش مبلمان، کاغذ و محصولات جنگلی

صادرات در این بخش در سه ماهه نخست سال در کل با 1.6 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال گذشته به یک میلیارد و 963 میلیون دلار رسید صادرات به ایران که در بین 10 بازار برتر صادراتی ترکیه قرار دارد، در بازه زمانی مذکور با 47.5 درصد افزایش به  84.4 میلیون دلار رسیده است.[10]

 

افزایش صادرات گوجه فرنگی و مرکبات

صادرات گوجه فرنگی از ترکیه در بازه زمانی ژانویه تا اسفند با 40 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال گذشته به 203 میلیون و 834 هزار دلار رسید. بیشترین صادرات در این بخش به لهستان، رومانی و آلمان بوده است.صادرات مرکبات در سه ماهه اول سال 2023 با 12.22 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به 351 میلیون و 855 هزار دلار (603 هزار و 488 تن) رسید.  در این دوره بیشترین صادرات مرکبات به ترتیب نارنگی، لیموترش، گریپ فروت و پرتقال بوده است. روسیه، اوکراین، لهستان، رومانی و بلغارستان به ترتیب واردکنندگان عمده مرکبات از ترکیه بوده‌اند.

 

خسارت 6.7 میلیارد دلاری زلزله به بخش دام و کشاورزی ترکیه[11]

آژانس غذای سازمان ملل متحد اعلام کرد زمین لرزه‌های مخربی که جنوب شرق ترکیه را لرزاند، حدود 6.7 میلیارد دلار (127.58 میلیارد لیره) خسارت به کشاورزی و دام این منطقه وارد کرده است. این خسارات شامل محصولات کشاورزی، تولید دام، ذخایر مواد غذایی، زیرساخت‌ها و دارایی‌های کشاورزی می‌شود.

 

6 میلیارد دلار صادرات از صنعت طلا و جواهر

صادرات صنعت طلا و جواهر در سه ماهه نخست سال با 31.1 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به یک میلیارد و 683 میلیون دلار رسید. بیشترین صادرات با 371.6 میلیون دلار به امارات، 280.6 میلیون دلار، به سوئیس و 223.1 میلیون دلار به آمریکا بوده است. در این مدت، استانبول با 1.5 میلیارد دلار بیشترین صادرات را در این بخش داشته است. 

 

پیمانکاران ترکیه 4.1 میلیارد دلار کار در خارج از کشور انجام می دهند

میزان پروژه‌های انجام شده در خارج از کشور توسط بخش پیمانکاری ترکیه در سه ماهه اول سال به 4.1 میلیارد دلار رسیده است. این بخش در سه ماهه اول سال جاری 52 پروژه را انجام داد. هزینه پروژه‌های انجام شده در این مدت 4 میلیارد و 52 میلیون دلار به ثبت رسیده است. بیشترین پروژه‌ها در بخش مسکن، بزرگراه، تونل، پل، انرژی و پروژه‌های فرودگاهی قرار دارند.

ثبت 35 هزار و 726 شرکت و تعاونی در ترکیه در سه ماهه نخست 2023

 از مجموع 35 هزار و 726 شرکت و تعاونی ثبت شده در ترکیه در دوره مذکور، 3 هزار و 874 شرکت با سرمایه‌گذاری مشترک خارجی تاسیس شده است که از این میزان، روسها با ثبت 308 شرکت در رتبه اول و ایرانیها با 251 شرکت در رتبه دوم قرار دارند.

در 3 ماهه اول سال 2023 نسبت به 3 ماهه اول سال 2022 تعداد شرکت‌های تأسیس شده 8 درصد، تعداد تعاونی‌ها 58.5 درصد و تعداد بنگاه‌های تجاری شخص حقیقی تأسیس شده 3.8 درصد کاهش داشته است.

در همین دوره، تعداد شرکت‌های تعطیل شده نسبت به 3 ماهه اول سال 2022 32.8 درصد افزایش، تعداد تعاونی‌های تعطیل شده 14.5 درصد و تعداد بنگاه‌های تجاری شخص حقیقی تعطیل شده 9.1 درصد کاهش داشته است. [12]

 

حجم تجارت خارجی با لیر ترکیه به 163.5 میلیارد لیر رسید

حجم تجارت خارجی محقق شده با لیر ترکیه در سه ماهه نخست سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل 141.6 درصد افزایش یافته و 163 میلیارد و 491 میلیون لیر محاسبه شده است.

صادرات با لیر ترکیه در سه ماهه نخست سال با 87.6 درصد افزایش نسبت به فصل مشابه سال قبل به 46 میلیارد و 678 میلیون لیر رسید. در این مدت واردات با لیر ترکیه 116 میلیارد و 813 میلیون لیر ثبت شد. از سوی دیگر، تعداد کشورهای صادرکننده با لیر ترکیه 159 کشور و تعداد شرکت‌های صادرکننده با لیر ترکیه 8 هزار و 460 شرکت در ماه مارس بوده است.[13]

 

فرودگاه‌های استانبول تعداد مسافران را در سه ماهه اول 38 درصد افزایش دادند

در بازه زمانی ژانویه تا مارس سال جاری در مجموع 24 میلیون و 451 هزار و 843 مسافر در مسیرهای داخلی و خارجی به فرودگاه‌های استانبول سفر کردند. بر این اساس 3 میلیون و 618 هزار و 921 مسافر از خطوط داخلی و 12 میلیون و 911 هزار و 550 مسافر از خطوط بین‌المللی به مقصد سفر کرده‌اند. در این مدت در مجموع 16 میلیون و 530 هزار و 471 مسافر از فرودگاه اصلی استانبول استفاده کرده‌اند که نسبت به سال گذشته 45 درصد افزایش داشته است. و افزایش تعداد مسافران فرودگاه‌های استانبول در سه ماهه اول سال تقریباً 38 درصد بوده است.

 

فرودگاه‌های استانبول پروازهای خود را 28 درصد افزایش دادند

افزایش تعداد پروازها به موازات افزایش تعداد مسافران در سه ماهه اول سال جاری در فرودگاه‌های استانبول منعکس شد. در بازه زمانی ژانویه تا مارس 2023، در مجموع 113 هزار و 845 پرواز شامل 27 هزار و 845 پرواز داخلی و 86 هزار پرواز بین المللی در فرودگاه استانبول سازماندهی شده است.

 

انتقال 82 درصد از بار هوایی ترکیه از استانبول

مجموع بارهای حمل شده توسط پروازهای تمامی فرودگاه‌های استانبول در 3 ماهه نخست سال 683 هزار و 873 تُن به تفکیک خط داخلی 79 هزار و 245 تُن و خط بین المللی 604 هزار و 628 تُن بوده است. در سال جاری میزان بار حمل شده در پروازهای ترکیه 62 هزار و 820 تن افزایش یافته است. بعبارتی 82 درصد از بار هوایی ترکیه از فرودگاه‌های استانبول جابجا شده است.

 

افزایش 27.5 درصدی پروازهای تجاری از استانبول

در بازه زمانی ژانویه تا مارس در مجموع 111 هزار و 17 پرواز تجاری از فرودگاه استانبول به خطوط داخلی و خارجی انجام شدکه نسبت به مدت مشابه در سال گذشته 37 درصد افزایش داشته است. در سه ماهه اول سال جاری، در مجموع 160 هزار و 29 پرواز تجاری از فرودگاه‌های صبیحا گوکچن و استانبول انجام شد.

 

افزایش تولید و صادرات خودرو

تولید خودروی ترکیه نسبت به مدت مشابه سال قبل با 21 درصد افزایش به366 هزار و 597 دستگاه رسید. تعداد خودروهای سواری در این تولید با 34 درصد افزایش به 222 هزار و 51 دستگاه رسید. مجموع تولید به همراه تراکتورها به 382 هزار و 504 دستگاه افزایش یافت. از سوی دیگر تولید خودروهای تجاری نسبت به مدت مشابه سال قبل 6 درصد افزایش داشته است.[14]

صادرات صنعت خودرو در سه ماهه نخست سال نیز با 15.8 درصد افزایش به 8 میلیارد و 619 میلیون دلار رسید.  30.5 درصد، معادل 2.6 میلیارد دلار از کل فروش خارجی صنعت خودرو، در گروه خودروهای سواری بوده است. خودروهای سواری به 86 کشور، مناطق خودمختار و منطقه آزاد تجاری صادر شده که بیشترین آن به ترتیب به فرانسه، انگلستان، اسپانیا، ایتالیا و آلمان به ارزش یک میلیارد و 496 میلیون و 709 هزار دلار بوده است.

 

صادرات یک میلیارد و 14 میلیون دلاری تجهیزات بهداشتی ساختمانی

صادرات آرمیچر، شیرآلات و تجهیزات بهداشتی در بازه زمانی ژانویه تا مارس با 1.2 درصد افزایش نسبت به ماه مشابه سال قبل به یک میلیارد و 14 میلیون دلار رسید. بیشترین صادرات به‌ترتیب به آلمان، روسیه و ایتالیا بوده است. هدف صادراتی تا پایان سال، 5 میلیارد دلار در نظر گرفته شده است.

 

7 میلیارد دلار صادرات از صنعت تهویه مطبوع

صادرات صنعت تهویه مطبوع در سه ماهه نخست امسال با رشد 9.1 درصدی نسبت به مدت مشابه سال 2022 به یک میلیارد و 757 میلیون و 133 هزار دلار رسید. بیشترین صادرات پس از آلمان به ایتالیا، روسیه و بریتانیا بوده است.

 

20 درصد افزایش در صادرات کفش از ترکیه

صادرات صنعت کفش ترکیه در سه ماهه نخست امسال با 20 درصد افزایش نسبت به مدت مشابه سال قبل به حدود 400 میلیون دلار رسید. ترکیه سال گذشته از این بخش یک میلیارد و 200 میلیون دلار صادرات درآمد کسب کرده و برای صادرات 1.4 میلیارد دلاری در سال2023  هدف گذاری کرده است. به ادعای رئیس انجمن تولیدکنندگان کفش ترکیه، این کشور، ششمین مرکز تولیدی بزرگ جهان در صنعت کفش بوده و با ظرفیت تولید سالانه 550 میلیون جفت، بزرگترین مرکز تولید کفش در اروپاست. به حدود70 کشور از جمله اتحادیه اروپا، روسیه، اوکراین و کشورهای آسیای مرکزی صادرات دارد. [15]

 

افزایش دارایی‌های مالی سرمایه‌گذاران داخلی و کاهش دارایی‌های مالی سرمایه‌گذاران خارجی (غیر مقیم)

دارایی‌های مالی سرمایه‌گذاران داخلی در سه ماهه اول سال جاری با 9 درصد افزاش نسبت به پایان سال 2022، از 15.7 تریلیون لیره فراتر رفته است. برعکس دارایی‌های مالی سرمایه‌گذاران خارجی با 39 میلیارد لیر (2.9 درصد) کاهش در سه ماهه اول به یک تریلیون و 289 میلیارد لیر رسید. بر اساس داده‌های انجمن بازار سرمایه ترکیه  TSPB، کل دارایی‌های مالی متعلق به سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی طی سه ماه 8 درصد رشد داشته و از 17 تریلیون لیر گذشته است.[16]

 

سپرده‌های سرمایه‌گذاران داخلی افزایش یافت، حساب‌های سپرده ارزی کاهش یافت

بر اساس داده‌های TSPB، بیشترین افزایش در دارایی‌های مالی سرمایه‌گذاران داخلی در سه ماهه اول، مربوط به سپرده‌های محافظت شده ارزی و سپرده‌های لیری بوده است. سپرده‌های سرمایه‌گذاران داخلی که تا پایان سال گذشته 4 تریلیون و 631 میلیارد لیره بود، با 23.2 درصد افزایش در پایان سه ماهه اول به 5 تریلیون و 704 میلیارد لیره رسید. از سوی دیگر، دارایی‌های حساب سپرده ارزی (DTH) با کاهش 2 درصدی به 3 تریلیون و 517 میلیارد لیره رسید. علیرغم رکورد افزایش تعداد سرمایه‌گذاران در مدت مذکور، دارایی سرمایه‌گذاران داخلی در 11 استان کاهش یافت. علیرغم اینکه فاجعه زمین لرزه، رکود در اقتصاد جهانی و بانکداری باعث شد تا دارایی‌های سهام سرمایه‌گذاران داخلی که در پایان سال 2022 بالغ بر یک تریلیون و 836 میلیارد لیر بود، در سه ماهه اول با 10.4 درصد کاهش به یک تریلیون و 645 میلیارد لیره برسد ولی نسبت به مدت مشابه سال قبل 153.2 درصد افزایش داشته است.

 

صادرات فلزات آهنی و غیرآهنی به 3.27 میلیارد دلار رسید

صادرات بخش فلزات آهنی و غیرآهنی در سه ماهه نخست امسال به 3.27 میلیارد دلار رسید. این بخش در سه ماهه نخست سال با سهم 5.3 درصدی از صادرات عمومی، به ششمین بخش با بیشترین صادرات در بین بخش‌های صنعتی تبدیل شد. بیشترین صادرات به آلمان، ایتالیا و آمریکا بوده است.

 

تولید بیش از 7 میلیون ربع سکه در 3 ماهه اول سال

تولید سه ماهه ربع سکه طلا که در سه ماهه نخست سال گذشته یک میلیون و 546 هزار و 960 بود، در مدت مشابه سال جاری با 273 درصد افزایش به 5 میلیون و 766 هزار و 940 دستگاه رسید. در همین بازه زمانی تولید سکه‌های طلا در اوزان مختلف در مجموع 9 میلیون و 888 هزار و 350 بوده است که نسبت به مدت مشابه سال قبل 408 درصد افزایش داشت. در سه ماهه اول سال 2022، کل تولید طلا 2 میلیون و 421 هزار و 672 واحد بوده است.

نیمی از درآمد مالیاتی کشور از استانبول بوده است

استانبول به تنهایی 287.7 میلیارد لیره، یعنی 45.6 درصد از مجموع درآمد مالیاتیِ 631 میلیارد لیریِ جمع آوری شده در سراسر کشور در سه ماهه اول سال را تامین کرده است. استانبول را  شهر کوجااِلی  با 11.1 درصد و آنکارا با 11 درصد تعقیب می‌کنند. استانبول به عنوان شهری با 15.9 میلیون نفر و حدود 19 درصد جمعیت، سهم چندین برابری در صنعت، صادرات، خدمات و مالی در مجموع درآمد ملی این کشور داشته و تاثیر بسزایی در اقتصاد ترکیه دارد.

 

عمده محصولات صادراتی ترکیه(منبع: وزارت تجارت)

- وسایل نقلیه موتوری، تراکتور، دوچرخه، موتور سیکلت، وسایل نقلیه زمینی و قطعات آنها، لوازم جانبی؛

- دیگ بخار، ماشین آلات، مکانیکی،دستگاه‌ها و ابزارها، راکتورهای هسته ای، قطعات آن؛

- ماشین آلات و تجهیزات الکتریکی، رکورد صدا، تلویزیون، ویدئو-ضبط صوت، دستگاه‌ها، قطعات، لوازم جانبی؛

- سوخت های معدنی، روغن‌های معدنی و محصولاتی که ازتقطیر آنها به دست می آید، قیر، مواد معدنی،

شمع ها؛

سنگ های قیمتی یا نیمه قیمتی، فلزات گرانبها، مروارید، جواهرات، سکه؛

پلاستیک و محصولات،

لباس بافتنی و محصولات جانبی

مصنوعات آهن یا فولاد

عمده محصولات وارداتی ترکیه(منبع: وزارت تجارت)

سوخت های معدنی، روغن‌های معدنی و محصولاتی که ازتقطیر آنها به دست می آید، قیر، مواد معدنی،

شمع ها؛

دیگ بخار، ماشین آلات، مکانیکی، دستگاه‌ها و ابزارها، راکتورهای هسته ای، قطعات آن؛

آهن و فولاد

ماشین آلات و تجهیزات الکتریکی، رکورد صدا، تلویزیون، ویدئو-ضبط صوت، دستگاه‌ها، قطعات، لوازم جانبی؛

وسایل نقلیه موتوری، تراکتور، دوچرخه، موتور سیکلت، وسایل نقلیه زمینی و قطعات آنها، لوازم جانبی؛

سنگ های قیمتی یا نیمه قیمتی، فلزات گرانبها، مروارید، جواهرات، سکه؛

پلاستیک و محصولات؛

محصولات شیمیایی آلی؛

 

روابط تجاری ایران و ترکیه

حجم تجارت جمهوری اسلامی ایران و ترکیه در سه ماهه نخست 2023 بدون احتساب گاز (میلیون دلار)[17]

 

[1] https://www.evrensel.net/haber/486348/s-amp-p-turkiyenin-kredi-notunu-duragandan-negatife-dusurdu

 

[2] https://www.irna.ir/news

 

[3] https://ticaret.gov.tr/haberler/2023-yili-mart-ayi-dis-ticaret-verileri

[4] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dis-Ticaret-Istatistikleri-Mart-2023-49623&dil=1

 

[5] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dis-Ticaret-Istatistikleri-Mart-2023-49623&dil=1

[6] https://www.dunya.com

 

[7] https://www.turizmguncel.com/haber/turkiye-ilk-3-ayda-bircok-turizm-pazarinda-dusus-yasadi

 

[8] https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turizm-Istatistikleri-I.-Ceyrek:-Ocak---Mart,-2023-49602&dil=1

[9] https://www.cumhuriyet.com.tr/ekonomi/gidada-ihracat-ve-ithalat-rekoru-069862?utm_medium=Kategori%20Sayfasi&utm_source=Cumhuriyet&utm_campaign=Kategori%20Sayfasi

 

[10] https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/19.sayfa.html

 

[11] https://www.dailysabah.com/business/economy/turkiye-quakes-cause-67b-losses-in-agriculture-livestock-un

 

[12] https://www.tobb.org.tr/BilgiErisimMudurlugu/Sayfalar/KurulanKapananSirketistatistikleri.php

[13] https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/kuresel-piyasalarda-karisik-seyir-devam-ediyor-761807.html

[14] https://www.trt.net.tr/persian/qtsd/2023/04/17/fzysh-21-drsdy-twlyd-khwdrw-trkhyh-dr-sh-mhh-nkhst-sl-2023-1976015

[15] https://www.aa.com.tr/fa/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D9%81%D8%B4-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D8%B1%DA%A9%DB%8C%D9%87/2883773

[16] https://www.trthaber.com/haber/ekonomi/yerli-yatirimcilarin-finansal-varliklari-artti-759822.html#:~:text=Buna%20g%C3%B6re%2C%20y%C4%B1l%C4%B1n%20ilk%20%C3%A7eyre%C4%9Finde,trilyon%20725%20milyar%20liraya%20%C3%A7%C4%B1kt%C4%B1

[17]

https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dis-Ticaret-Istatistikleri-Mart-2023-49623&dil=1