برآوردی از چارچوب و اهداف

طرح خلیج بزرگ گواندونگ – هنگ‌کنگ – ماکائو

پس از توسعه و تبلیغ ابتکار « یک کمربند- یک راه»، در سالیان اخیر و به ویژه در سال 2019 محور جدیدی به نام پروژه خلیج بزرگ گواندونگ–هنگ‌کنگ- ماکائو (Greater Bay Area ) و یا به اختصار GBA در ادبیات رسانه ای، سیاسی و اقتصادی چین شکل گرفته است. طبق این طرح، مجموعه شهرهایی در کلاس جهانی و منطقه ساحلی وسیع با ویژگی‌های چینی در دلتای «رودخانه مروارید» و در کنار دریای چین جنوبی ایجاد می‌گردد. این ناحیه با وسعت 56 هزار کیلومتر مربع، جمعیت 70 میلیون نفر و ارزش تولیدات اقتصادی 1.6 تریلیون دلاری به یکی از پویاترین مناطق اقتصادی سرتاسر چین و پیشرو در عرصه جهانی تبدیل خواهد شد. طبق اعلام دولتمردان چینی شی جین پینگ دبیرکل حزب و رئیس جمهور این کشور مستقیماً بر طراحی این پروژه عظیم نظارت داشته و مستمراً روند اجرایی و توسعه آن را پیگیری می‌نماید.

طرح توسعه ای خلیج بزرگ در گزارش کاری دولت چین در تاریخ 5 ماه مارس سال 2017 مطرح گردید و سپس توافق نامه چارچوب اجرائی طرح بین کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی و دولت‌های محلی گواندونگ، هنگ‌کنگ و ماکائو در جولای سال 2017 به امضا رسید. GBA به صورت رسمی نیز در تاریخ 18 فوریه سال 2019 و در چهلمین سالگرد اصلاحات و سیاست درهای باز چین از سوی شی جین پینگ به جهانیان معرفی شد.

چارچوب و حوزه‌های همکاری

 ایده طرح از موارد مشابه خلیج نیویورک و خلیج سانفراسیسکو در ایالات متحده و خلیج توکیو در ژاپن الگو برداری گردیده است. منطقه خلیج بزرگ از دلتای «رودخانه مروارید» و 9 شهر اصلی گوانجو، شن جن، دونگ‌گوآن، خوی جو، جائو‌چینگ، فوشان، جونگ‌‌شان، جوخای و جیانگ‌من آغاز شده و به دو منطقه ویژه اجرائی هنگ‌کنگ و ماکائو ختم می‌گردد. در این بین چهار شهر گوانجو، شن جن، هنگ‌کنگ و ماکائو به عنوان هسته‌های اصلی و موتور پیشران توسعه منطقه ای عمل خواهند کرد و مجموعه شن جن-هنگ‌کنگ به منزله قطب فناوری و نوآوری، گوانجو-فوشان قطب صنعتی و ماکائو –جوخای قطب گردشگری پروژه خواهند بود. حجم تجارت خارجی کل منطقه بالغ بر 1.8 تریلیون دلار بوده و دارای بیشترین مجموعه بنادر و فرودگاه‌های بین المللی است. طبق برآورد مرکز همکاری‌های اقتصادی بین المللی چین تا سال 2022 این منطقه از نظر تولید ناخالص داخلی با گذر از خلیج توکیو در جایگاه نخست این دست از مناطق اقتصادی بین‌المللی قرار خواهد گرفت.

 

چارچوب طرح خلیج بزرگ گواندونگ–هنگ‌کنگ- ماکائو به شرح ذیل است:  

• توسعه زیرساخت‌های مواصلاتی

کمیسیون توسعه و اصلاحات استان گواندونگ طرح ساخت سیستم خط آهن خلیج بزرگ در بازه زمانی 2020 لغایت 2030 را دردست اقدام دارد که به موجب آن «مدار یک ساعته انتقالی» درسرتاسر منطقه ایجاد خواهد شد. با تکمیل پل بزرگ هنگ‌کنگ-جوهای ماکائو، موسوم به پل نانشا ، پروژه بزرگراه شن جن- جونگ‌شان و افتتاح خط آهن سریع السیر گوانجو-شن جن- هنگ‌کنگ، در واقع این مدار در حال شکل گیری است. با توجه به اهمیت هنگ‌کنگ به عنوان یک مرکز بین المللی مالی، تجاری و ترابری، این نقطه محل اتصال سایر شهرهای خلیج بزرگ و مجموعه بنادر و فرودگاه‌های آن به کریدورهای بین‌المللی است و یکی از اضلاع پروژه‌های زیرساختی منطقه به هنگ‌کنگ ختم می‌گردد.

 

• افزایش میزان یکپارچگی و تعامل بازار

منظور از این عبارت همکاری اقتصادی نزدیک‌تر بین سرزمین اصلی چین، هنگ‌کنگ، ماکائو [1]و مناطق مرتبط آن در جهت جذب هر چه بیشتر سرمایه‌گذاری سه جانبه بنگاه‌های اقتصادی و همچنین تشویق اتباع هنگ‌کنگ و ماکائو به سرمایه گذاری و کسب و کار در استان گواندونگ چین است.   

 

• ایجاد قطب بین المللی علمی، فناوری و نوآوری

در حوزه فناوری، GBA شاهد حضور بسیاری از 500 شرکت برتر بین المللی و 30 هزار شرکت فناوری پیشرفته در سطح ملی است. در مقایسه با 7 شهر خلیج سانفرانسیسکو، منطقه خلیج بزرگ در طی 5 سال گذشته از رقیب آمریکایی خود در تعداد پتنت (  Patent ) ها پیشی گرفته و این فاصله طبق چارچوب کلی طرح، مستمراً افزایش خواهد یافت. در راستای توسعه نوآوری در حوزه فناوری، همکاری‌های علمی و فنی بین بخش های مختلف دولتی، بنگاه‌های اقتصادی، دانشگاه‌ها و قشر نخبه در حال افزایش است و مراکز مرتبط با این هدف نیز ایجاد شده است.

«کریدور نوآوری علم و فناوری گوانجو-شن‌جن» در سال 2017 در جهت توسعه صنایع نوین ایجاد شده است. در حال حاضر گوانجو 4 عدد از 10 مرکز نوآوری کریدور مذکور تحت عنوان «مرکز بین الملل آموزش عالی شهر نوآوری » در زمینه تحقیقات آموزشی و توسعه ای، «شهر دانش گوانجو» در حوزه صنایع با فناوری پیشرفته ، «شهر دانش چین و سنگاپور» و «مجتمع نوآوری صنعت اینترنت پاجو» در زمینه حقوق مالکیت معنوی را در بردارد.

شماری از دانشگاه‌های منطقه در زمره 100 دانشگاه برتر جهان قرار دارند و موسسات علمی-تحقیقاتی بسیاری در زمینه R&D در حال فعالیت می‌باشند. . ستاد و مرکز نوآوری موسوم به  Inovation Valley HQ در جوخای، «مرکز نوآوری جوانان شن جن- هنگ کنگ» در چیان‌خای و «مرکز بین المللی نوآوری جوانان گواندونگ- هنگ کنگ و ماکائو» واقع در ناحیه نانشا گوانجو از مراکز مطرح جذب نخبگان جوان و فرصت سازی فعالیت اقتصادی این قشر در خلیج بزرگ است.

همچنین، بخش خوانگ‌پو با فاصله 30 کیلومتری از مرکز گوانجو یکی از مناطق ده گانه این شهر است و بواسطه وجود کارخانجات و مراکز تحقیقاتی مطلوب، یکی از قطب‌های صنعتی و فناوری استان گواندونگ به شمار می‌رود. این منطقه با بیش از 100 کشور و ناحیه روابط تجاری اقتصادی داشته و شرکت‌های مطرحی همچون زیمنس، پاناسونیک، ال جی، کداک، کاسیو، هیتاچی و ... در این ناحیه فعال می‌باشند.

تجارت الکترونیک فرامرزی، خدمات لجستیکی، تجارت بین‌المللی ، خدمات اطلاعاتی و صنایع فاینانس در GBA ، آن را به یکی از مراکز مهم بین المللی کسب و کار بدل کرده است. همچنین، استفاده از فناوری بلاک چین در صنعت حمل و نقل در بهبود این صنعت تاثیر بسزایی داشته است. صنعت کشتی سازی در این ناحیه نیز رونق فراوان دارد و به تازگی پروژه ساخت نخستین کشتی ده هزار تنی گشت دریایی چین در شرکت‌های استان گواندونگ گردیده است.

 

• ایجاد سیستم صنعتی مدرن بر مبنای توسعه هماهنگ

صنایع جامع پیشرفته، اطلاعات و الکترونیک در شرق ساحل دلتای رود مروارید در زمره صنایع پیشرو بین المللی است و ساخت تجهیزات به روز در ساحل غربی نیز به سرعت رو به پیشرفت است. بورس هنگ کنگ و شن جن و تجارت الکترونیک فزاینده، حوزه نوآوری‌های فناوری، حضور غول های فناوری چین همچون هوآوی و ZTE، تاسیسات دانش بنیان در سطح ملی و ده‌ها هزار بنگاه اقتصادی‌" های‌تک " از دیگر ویژگی‌های خلیج بزرگ است. وجود مناطق ویژه اجرائی، بنادر آزاد، مناطق ویژه اقتصادی و مناطق تجارت آزاد باعث تنوع بیشتری در تجارت و همکاری‌های صنعتی خواهد شد. 

 

• توسعه و نگهداری محیط زیست، کار و گردشگری با کیفیت

با توجه به تاثیر فرهنگ غربی در هنگ‌کنگ و ماکائو، GBA ترکیبی از جاذبه‌های توریسم عناصر چینی و غربی است که سالیانه باعث جذب بسیاری از گردشگران چینی و سایر کشورها خواهد شد. دولت چین درصدد است با توجه به پیشینه زبان پرتغالی در ماکائو، از این نقطه به عنوان دروازه چین برای جذب گردشگران و سرمایه‌گذاران حوزه کشورهای اروپایی و لاتین بهره‌‌برداری نماید. شهر جوخای نیز با فاصله بسیار کم از ماکائو با ساخت بهترین نمونه‌های مراکز تفریحی بین المللی از دیگر جاذبه‌های گردشگری منطقه است.

با گسترش استفاده از خودروهای الکترونیکی و قطارهای سریع السیر و هوشمندسازی صنایع، آلودگی زیست محیطی کاهش بسیاری داشته و کیفیت زندگی نیز ارتقا پیدا می‌کند. 

 

• افزایش همکاری‌های بین المللی

با توجه به شبکه زیرساختی توسعه یافته و رو به فزونی در سرتاسر کشور و اتصال آن به اروپا، چین در نظر دارد از ابتکار خلیج بزرگ به عنوان موتور محرکه قدرتمند ابتکار « یک کمربند- یک راه» و تسهیل کننده همکاری‌های بین‌المللی استفاده کند. از این طریق بسیاری از کالاها و محصولات کشورهای حوزه طرح همچون مالزی، اندونزی، ویتنام و ... از طریق چین و با قطارهای سریع السیر طی مدت زمان کمتری نسبت به زمان سفر دریایی به سایر نقاط آسیا و اروپا منتقل می‌گردد. بعلاوه ،با توجه به موقعیت جغرافیایی ( خلیج  بزرگ " به عنوان نقطه آغاز راه ابریشم دریایی، تجارت دریایی و تردد کشتیرانی رونقی بیش از گذشته خواهد یافت. 

 

• برقراری مراکز همکاری مشترک در منطقه

در کنار سایر مراکز صنعتی و فناوری، توسعه مراکز همکاری سه گانه گواندونگ- هنگ‌کنگ-ماکائو در بخش چیان‌خای شهر شنجن، بخش نانشا گوانجو، بخش هنگ چین شهر جوخای و سایر بخش های شهرهای خلیج بزرگ، از دیگر اهداف طرح است.

  

برآورد اهداف طرح خلیج بزرگ گواندونگ – هنگ‌کنگ – ماکائو

" خلیج بزرگ " منطقه ای ویژه تحت عنوان حاکمیتی «یک کشور، دو سیستم» است که دو منطقه ویژه اجرائی، سه واحد پول و مقررات گمرکی و 11 شهر را در بر می‌گیرد. به نوعی یکی از مهمترین مزایای این طرح نهادینه کردن مفهوم «یک کشور، دو ساختار» است که به نوبه خود علی رغم حفظ استقلال اقتصادی هنگ‌کنگ و ماکائو، با توجه به تعاملات حداکثری با سایر شهرهای استان گواندونگ فرآیند جذب این نقاط در سرزمین اصلی را تسهیل می‌گرداند و در کاهش مشکلات حاکمیتی دولت مرکزی موثر خواهد بود. تاکید دولت بر نقش هنگ‌کنگ در جذب سرمایه و استفاده از وجهه بین المللی آن در توسعه طرح خلیج بزرگ از سوی برخی افکار عمومی‌به عنوان حربه ای در جهت کاهش استقلال و تسریع جذب هنگ‌کنگ قلمداد می‌شود. مسئله ای که در اعتراضات اخیر هنگ کنگ نیز نمود یافته است. معترضان معتقدند روند فعلی مسیر توسعه هنگ کنگ را کاملاً در راستای اهداف پکن قرار خواهد داد و ویژگی‌های منحصربفرد این منطقه با تسری به سایر نقاط، از بین خواهد رفت.

فرآیند یکپارچگی تدریجی هنگ‌کنگ و ماکائو با سرزمین اصلی و عنوان «یک کشور، دو سیستم»، علی رغم تمامی مشکلات پیش رو و مقاومت تایپه، یکی از گزینه‌های آینده برای جذب تایوان در طرحی به مانند «منطقه ویژه فوجیان-شیامن- تایوان» خواهد بود که از این طریق بدبینی کمتری نسبت به اهداف دولت مرکزی در آراء عمومی ایجاد می‌کند. البته در این بین نتیجه انتخابات سال 2020 تایوان و ظهور دولت متبوع چین نقش بسزایی ایفا خواهد نمود.

در دیگر سو و در نگاه غربی،  GBA همچون ابتکار «کمربند-راه» مفهومی انتزاعی و بدون جزئیات واضح است که یارای برابری با نمونه‌های غربی را  ندارد . از این منظر و به علت عدم تولید فناوری‌های پایه ای به ویژه نیمه رساناها، چشم‌انداز مطلوبی برای به چالش کشیدن Sillicon Valley ایالات متحده در کوتاه مدت وجود نخواهد داشت. به عنوان نمونه تحریم‌های سال 2018 آمریکا که شرکت مخابراتی ZTE را متحمل خسارات زیادی نمود، ضعف چین در تولید نیمه رساناها و چیپ های الکترونیک را بیش از گذشته نمایان ساخت. با این حال، شرکت هوآوی با تولید پردازنده‌های 5G و مراکز فناوری گوانجو با در دست داشتن آزمایش تراشه‌های الکترونیک در صدد رفع این موانع می‌باشند و انتظار می‌رود در سال های آتی رقابت شدیدتری را در عرصه فناوری بین شرکت های چینی و رقبای غربی آنها شاهد باشیم.

 با توجه به اقتصاد قدرتمند این منطقه که برابر با تولید ناخالص داخلی بسیاری از کشورها است، موقعیت جغرافیایی استان گواندونگ و اهمیت آن در راه آبی ابریشم و نیز عرصه رقابت دریایی، ابتکار خلیج بزرگ باعث بسط نفوذ پکن در منطقه به ویژه حوزه پرتنش دریای چین جنوبی خواهد شد. علاوه بر کارکردهای تجاری و ایجاد وابستگی هرچه بیشتر کشورهای حوزه به چین در زنجیره اقتصادی ، GBA به عنوان پایگاه قدرتمند پکن در منطقه آسیا-پاسیفیک در همکاری و در صورت نیاز تقابل با سایر کشورهای منطقه بدل می‌گردد که بدون لزوم درگیری نظامی نبض مناسبات را بیش از گذشته در دست خواهد گرفت. حتی منطقه قدرتمند خلیج توکیو نیز برای دستیابی و حمل نقل سریع تر محصولات به اروپا به نسبت مسیر آبی، با توجه به زیرساخت‌های قطارهای سریع السیر چین در حوزه خلیج بزرگ، نوعی وابستگی بهGBA  خواهد داشت. بنابراین، در صورت تحقق اهداف مد نظر طرح خلیج بزرگ، به تدریج رقبای منطقه‌ای همچون خلیج توکیو، تایوان و ... تحت تاثیر قرار خواهند گرفت و این امر سبب می‌شود دولت چین مسیر هموارتری در اجرای خواسته‌های خود پیش رو داشته باشد.

 

[1] CEPA : Closer Economic Partnership Arrangement