اخبار اقتصادی عربستان سعودی - جده
گزیده اخبار و تحولات اقتصادی عربستان سعودی در هفته اول آبان ماه 1405 مندرج در رسانه‌های این کشور به شرح زیر ارائه می‌گردد.
کاهش ۲۵ درصدی مازاد تجاری عربستان در ژوئیه
مازاد تجارت کالایی عربستان سعودی در ژوئیه ۲۰۲۶ به حدود ۱۴٫۳۶ میلیارد ریال سعودی، معادل ۳٫۸۳ میلیارد دلار رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل حدود ۲۵ درصد کاهش نشان می‌دهد. صادرات کالایی کشور در این ماه با افت ۱۷٫۲ درصدی به ۸۴٫۳۸ میلیارد ریال رسید و واردات نیز با کاهش ۱۵٫۴ درصدی به حدود ۷۰٫۰۲ میلیارد ریال محدود شد.
کاهش صادرات صرفاً به نفت محدود نبود و صادرات غیرنفتی، با احتساب صادرات مجدد، نیز افت قابل‌توجهی را تجربه کرد. ارزش این گروه از صادرات حدود ۲۶٫۲ درصد کاهش یافت و صادرات مجدد کالاها با افتی در حدود ۴۰ درصد مواجه شد. این ارقام نشان می‌دهد که در آن مقطع، نه‌تنها درآمدهای صادراتی بلکه بخشی از فعالیت‌های بازرگانی و توزیع منطقه‌ای کالا نیز تحت فشار قرار داشت.
در ترکیب جغرافیایی صادرات غیرنفتی، امارات متحده عربی مهم‌ترین مقصد کالاهای سعودی بود و پس از آن هند و چین قرار داشتند. بندر اسلامی جده نیز از مهم‌ترین مبادی ورود کالا به کشور به شمار می‌رفت. این ساختار، نقش بنادر دریای سرخ و شبکه‌های توزیع منطقه‌ای را در تجارت عربستان برجسته می‌کند.
تعویق نشست سران اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس
شورای اروپا در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که نشست سران اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس، که قراربود ۲۴ اکتبر در ریاض برگزار شود، به تعویق افتاده است. تاریخ جدید این نشست در زمان انتشار بیانیه اعلام نشد. این تصمیم در حالی اتخاذ شد که عربستان برای میزبانی نشست، برنامه‌ریزی دیپلماتیک و اقتصادی گسترده‌ای انجام داده بود.
اهمیت این تحول از جایگاه اتحادیه اروپا در تجارت خارجی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس ناشی می‌شود. اتحادیه اروپا یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی این مجموعه است و روابط آن با شورای همکاری بر پایه توافق همکاری سال ۱۹۸۹ شکل گرفته است. گفت‌وگوهای دو طرف موضوعاتی مانند تجارت و سرمایه‌گذاری، انرژی، تغییرات اقلیمی، محیط‌زیست، فناوری و پژوهش را دربرمی‌گیرد.
برای عربستان سعودی، چنین نشست‌هایی فرصتی برای توسعه روابط با اقتصادهای اروپایی، جذب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های چشم‌انداز ۲۰۳۰، گسترش صادرات غیرنفتی و پیشبرد همکاری در حوزه انرژی‌های پاک، هیدروژن، صنایع پیشرفته و خدمات مالی فراهم می‌کنند. حضور رهبران سیاسی در این چارچوب همچنین می‌تواند زمینه رفع موانع همکاری‌های اقتصادی و هماهنگی سیاست‌های منطقه‌ای را تقویت کند.
امضای دو تفاهم‌نامه تجاری شرکت اماراتی Al Dahra با بنگاه‌های عربستانی
گروه کشاورزی و غذایی Al Dahra مستقر در ابوظبی در جریان نمایشگاه کشاورزی عربستان ۲۰۲۶، دو تفاهم‌نامه با شرکت‌های سعودی Dar Al Alaf و Al Mutawa امضا کرد. هدف از این توافق‌ها، تقویت دسترسی تجاری به بازارهای داخلی عربستان و گسترش توزیع محصولات علوفه و خوراک دام از طریق شبکه‌های منطقه‌ای این دو شرکت سعودی اعلام شد. بر اساس اعلام Al Dahra، مصرف سالانه علوفه در عربستان حدود ۵ میلیون تن متریک برآورد می‌شود. این شرکت اعلام کرده که حدود ۱۷ درصد از واردات علوفه کشور را تأمین می‌کند و از طریق دفتر ریاض، امکانات انبارداری و شبکه فروش خود با تولیدکنندگان دام، لبنیات و خوراک دام همکاری دارد. این ارقام، اهمیت بازار عربستان برای شرکت‌های منطقه‌ای فعال در زنجیره تأمین خوراک دام را نشان می‌دهند.
Al Dahra علاوه بر علوفه، محصولات خوراک دام و راهکارهای مرتبط با تأمین نهاده‌های کشاورزی را عرضه می‌کند. در شرایطی که بخش دامپروری و تولید لبنیات به کیفیت و تداوم تأمین خوراک وابستگی دارد، توسعه شبکه‌های توزیع می‌تواند به بهبود دسترسی تولیدکنندگان به محصولات موردنیاز کمک کند.
تفاهم‌نامه‌های جدید می‌توانند همکاری میان تأمین‌کننده منطقه‌ای و شرکت‌های توزیع‌کننده سعودی را گسترش دهند. در صورت تبدیل این تفاهم‌ها به قراردادهای اجرایی، شبکه‌های فروش محلی امکان دسترسی گسترده‌تر به نهاده‌ها را فراهم می‌کنند و Al Dahra نیز می‌تواند حضور خود را در بازارهای مناطق مختلف عربستان تقویت کند.
برگزاری چهل‌وسومین نمایشگاه کشاورزی عربستان
چهل‌وسومین نمایشگاه کشاورزی عربستان در ریاض با مشارکت بیش از ۳۳۰ غرفه‌دار از بیش از ۲۸ کشور برگزار شد. نمایشگاه در مرکز بین‌المللی همایش‌ها و نمایشگاه‌های ریاض و در فضایی بیش از ۱۹ هزار مترمربع برپا شد و ۱۴ پاویون بین‌المللی داشت. این رویداد بخش‌های متنوع کشاورزی، دامپروری، طیور، خوراک دام، سلامت حیوانات، صنایع غذایی، بسته‌بندی و آبزی‌پروری را پوشش داد.
هم‌زمان با نمایشگاه، کنفرانس بین‌المللی آینده کشاورزی عربستان برگزار شد که در آن فرصت‌های سرمایه‌گذاری، تأمین مالی پروژه‌های کشاورزی، فناوری‌های پیشرفته، زیست‌فناوری، مدیریت خاک و آب و نقش هوش مصنوعی در افزایش بهره‌وری بررسی شدند. کاربرد رباتیک، پهپادها، سامانه‌های داده‌محور، کشاورزی دقیق، کشت هیدروپونیک و کشاورزی عمودی از موضوعات مورد توجه بود.
یکی از محورهای اصلی نمایشگاه، افزایش بهره‌وری آب در تولید محصولات کشاورزی بود. بر اساس مطالب مطرح‌شده از سوی شرکت‌های ارائه‌دهنده فناوری، برخی سامانه‌های گلخانه‌ای و کشت هیدروپونیک می‌توانند مصرف آب آبیاری را ۳۰ تا ۴۰ درصد کاهش دهند. در برخی کاربردها نیز بهره‌وری تولید از حدود ۲۰ کیلوگرم محصول در هر مترمربع به حدود ۴۵ کیلوگرم رسیده است. این ارقام مربوط به فناوری‌ها و شرایط مشخص تولید هستند و نباید بدون توجه به نوع محصول، اقلیم، هزینه انرژی و شیوه بهره‌برداری به کل کشاورزی عربستان تعمیم داده شوند.
تصویب ۳۳ توصیه راهبردی در مجمع اقتصادی ریاض
دوازدهمین دوره مجمع اقتصادی ریاض در اکتبر ۲۰۲۶ با اعلام ۳۳ توصیه راهبردی حاصل از پنج مطالعه تخصصی به کار خود پایان داد. این توصیه‌ها با هدف افزایش رقابت‌پذیری اقتصاد عربستان، ارتقای بهره‌وری نهادهای دولتی و خصوصی، بهبود سیاست‌گذاری و افزایش بازده اقتصادی پروژه‌های توسعه‌ای ارائه شدند.
مطالعه اول، یکی از مطالعات به انتقال و بومی‌سازی دانش و تجربه در میان نیروهای متخصص سعودی اختصاص داشت. توصیه‌های این بخش بر ایجاد چارچوب ملی یکپارچه برای مدیریت و سنجش انتقال دانش، بازنگری در قراردادهای بزرگ و سرمایه‌گذاری‌ها برای افزایش سهم قابلیت‌های فناورانه داخلی، توسعه یادگیری در محیط کار و پیوند دانشگاه‌ها با نیازهای واقعی صنایع متمرکز بود.
مطالعه دوم به ارزیابی آثار اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی قوانین و سیاست‌های عمومی‌پرداخت. در این بخش، ایجاد یک مرکز ملی مستقل برای ارزیابی آثار مقررات پیش و پس از اجرا پیشنهاد شد. پژوهش زمینه‌ای این مطالعه شامل ۳۱۲ پرسش‌نامه عمومی، ۷۶ پاسخ از متخصصان و تصمیم‌گیران و شش مصاحبه تفصیلی با نمایندگان نهادهای مرتبط بود. نتایج، مشکلاتی مانند هم‌پوشانی مسئولیت دستگاه‌ها، تفاوت روش‌های ارزیابی و دشواری تبادل داده میان سازمان‌ها را برجسته کرد.
مطالعه سوم به هزینه‌های اقتصادی ازدحام ترافیکی در شهرهای بزرگ عربستان اختصاص داشت و توسعه مدیریت هوشمند ترافیک، تقویت حمل‌ونقل عمومی، اصلاح برنامه‌ریزی شهری و بهبود زیرساخت‌های جابه‌جایی را پیشنهاد کرد. این توصیه‌ها از آن جهت اهمیت دارند که ازدحام ترافیکی می‌تواند از طریق اتلاف زمان، افزایش مصرف سوخت و بالا بردن هزینه توزیع کالا بر بهره‌وری اقتصادی اثر بگذارد.
مطالعه چهارم، افزایش منافع اقتصادی و اجتماعی میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ و جام جهانی فوتبال ۲۰۳۴ را بررسی کرد. توصیه‌ها بر توسعه تأمین‌کنندگان داخلی، افزایش سهم ارزش افزوده باقی‌مانده در اقتصاد کشور، آماده‌سازی ظرفیت اقامتی انعطاف‌پذیر و پیوند آموزش مهارتی با مشاغل مرتبط با این رویدادها تأکید داشتند. هدف آن است که هزینه‌های بزرگ میزبانی صرفاً به ایجاد زیرساخت‌های موقت محدود نشود و پس از پایان رویدادها نیز ظرفیت تولیدی و اشتغال پایدار ایجاد کند.
مطالعه پنجم به کشاورزی هوشمند و نقش هوش مصنوعی در امنیت آب و غذا مربوط بود. توسعه برنامه ملی کشاورزی هوشمند، ایجاد سامانه یکپارچه داده‌های کشاورزی، ارتقای بهره‌وری آبیاری و بهبود سازوکارهای تأمین مالی فناوری‌های کشاورزی از توصیه‌های این بخش بودند.
برنامه آرامکو برای احداث تأسیسات مدیریت و صادرات گوگرد
شرکت آرامکو عربستان در اکتبر ۲۰۲۶ فرآیند جذب توسعه‌دهنده برای احداث مجموعه تأسیسات مدیریت، فرآوری و صادرات گوگرد در بندر رأس‌الخیر در ساحل شرقی کشور را دنبال کرد. این طرح بر اساس مدل «ساخت، تملک، بهره‌برداری و انتقال» اجرا خواهد شد و ظرفیت طراحی‌شده آن برای دریافت، جابه‌جایی، شکل‌دهی و صادرات گوگرد مذاب تا ۹۵۰۰ تن متریک در روز است.
دامنه پروژه شامل طراحی و احداث تأسیسات تخلیه گوگرد از واگن و کامیون، مخازن نگهداری گوگرد مذاب، واحدهای تبدیل گوگرد به شکل جامد قابل حمل و تجهیزات بارگیری کشتی است. همچنین، یک خط اتصال ریلی برای انتقال گوگرد مذاب به تأسیسات ساحلی و سامانه نوار نقاله برای انتقال گوگرد جامد به اسکله صادراتی پیش‌بینی شده است.مساحت زمین اختصاص‌یافته به پروژه حدود ۱٫۶۰۵ میلیون مترمربع است که ۱٫۵ میلیون مترمربع آن برای تأسیسات خشکی و ۱۰۵ هزار مترمربع برای زیرساخت اسکله و بارگیری در نظر گرفته شده است. شرکت منتخب مسئول تأمین مالی، مهندسی، خرید تجهیزات، ساخت، راه‌اندازی، بیمه، بهره‌برداری و نگهداری مجموعه خواهد بود.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، شرکت‌های Jereh Group چین، Lamar Holding عربستان و Vision Invest، فعال در حوزه سرمایه‌گذاری منطقه‌ای، از جمله مجموعه‌هایی هستند که برای این قرارداد رقابت می‌کنند. آرامکو نیز شرکت آلمانی Fichtner را به‌عنوان مشاور پروژه انتخاب کرده است. مهلت جدید ارسال پیشنهادها ۳۰ دسامبر ۲۰۲۶ تعیین شده بود و بنابراین، در زمان انتشار خبر انتخاب نهایی پیمانکار هنوز انجام نشده بود.
کاهش ۲۱ درصدی مازادتجاری سالانه عربستان
اداره کل آمار عربستان در گزارش تجارت خارجی اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که ارزش صادرات کالایی کشور به حدود ۸۷٫۲۴ میلیارد ریال سعودی، معادل ۲۳٫۲۶ میلیارد دلار رسید. واردات نیز حدود ۷۱٫۶۴ میلیارد ریال، معادل ۱۹٫۱۰ میلیارد دلار، ثبت شد. بر این اساس، مازاد تجارت کالایی عربستان به حدود ۱۵٫۵۹ میلیارد ریال، معادل ۴٫۱۶ میلیارد دلار، رسید. این مازاد در مقایسه ماهانه ۱۷٫۸ درصد افزایش داشت، اما در مقایسه سالانه حدود ۲۱ درصد کاهش یافت.
صادرات کالایی در مقایسه با ژوئیه ۳٫۳ درصد افزایش یافت و واردات نیز ۰٫۶ درصد بیشتر شد؛ بااین‌حال، در مقایسه با اوت سال قبل، مجموع صادرات ۱۱٫۵ درصد کاهش نشان داد. ارزش صادرات نفتی ۱۲٫۵ درصد پایین آمد و سهم نفت از کل صادرات کالایی از ۷۰٫۸ درصد در اوت ۲۰۲۵ به حدود ۷۰ درصد در اوت ۲۰۲۶ رسید. این وضعیت نشان می‌دهد که افزایش ماهانه صادرات لزوماً به معنای بهبود روند سالانه تجارت خارجی نیست.
در بخش صادرات غیرنفتی داخلی، عملکرد برخی گروه‌های کالایی مثبت بود. صادرات داخلی غیرنفتی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸٫۵ درصد افزایش یافت و محصولات پلاستیکی، لاستیکی و اقلام مرتبط، با سهم ۲۲٫۶ درصدی از صادرات غیرنفتی، در صدر گروه‌های عمده قرار گرفتند. ارزش صادرات این گروه ۷٫۵ درصد افزایش یافت. در مقابل، کل صادرات غیرنفتی با احتساب صادرات مجدد ۹٫۱ درصد کاهش پیدا کرد و صادرات مجدد کالاها با افت ۳۴ درصدی مواجه شد.
فراخوان سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی برای توسعه منطقه لجستیکی الخُمرة در جده
سازمان ملی بنادر عربستان سعودی (موانئ) از شرکت‌های داخلی و بین‌المللی دعوت کرد برای توسعه و بهره‌برداری از منطقه یکپارچه لجستیکی الخُمرة در جده، درخواست ابراز علاقه‌مندی ارائه کنند. این طرح در زمینی به مساحت حدود ۲٫۴ میلیون مترمربع، در نزدیکی بندر اسلامی جده، اجرا خواهد شد و هدف آن تقویت خدمات انبارداری، جابه‌جایی کانتینر و فعالیت‌های زنجیره تأمین در ساحل غربی عربستان است.
بر اساس مشخصات اعلام‌شده، حدود ۱٫۲۶ میلیون مترمربع از منطقه به انبارهای اختصاصی برای نگهداری کالاهای خشک، سرد و منجمد اختصاص خواهد یافت. این ظرفیت می‌تواند به صنایع غذایی، دارویی، تجارت الکترونیکی و شرکت‌های توزیع کالا خدمات ارائه کند. همچنین، محوطه‌های کانتینری مجموعه برای جابه‌جایی تا ۵۰۰ هزار کانتینر در سال طراحی شده‌اند.
یکی از ویژگی‌های مهم طرح، اتصال آن به هفت بندر عمده در ساحل غربی عربستان سعودی، از جمله بندر اسلامی جده و بندر ملک عبدالله، است. مسیر لجستیکی اختصاصی میان منطقه الخُمرة و بندر اسلامی جده برای طی مسیر حدود ۲۰ دقیقه‌ای پیش‌بینی شده است. این اتصال می‌تواند زمان انتقال کالا میان محوطه‌های بندری و انبارها را کاهش دهد و به تفکیک فعالیت‌های بندری از برخی عملیات ذخیره‌سازی و توزیع کمک کند.
شرکت‌های متقاضی باید حداقل توان مالی معادل ۳ میلیارد ریال سعودی، حدود ۸۰۰ میلیون دلار، داشته باشند، در عربستان ثبت تجاری معتبر ارائه کنند و سابقه توسعه و بهره‌برداری از یک منطقه لجستیکی تجاری را اثبات کنند. آخرین مهلت اعلام‌شده برای ارسال ابراز علاقه‌مندی ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ است؛ بنابراین، در زمان انتشار خبر هنوز مرحله انتخاب و توسعه نهایی سرمایه‌گذار تکمیل نشده بود.
برنامه آرامکو برای گسترش ذخایر راهبردی نفت با مشارکت کشورهای دیگر
امین ناصر، رئیس و مدیرعامل شرکت آرامکو عربستان سعودی، در ۲۲ اکتبر اعلام کرد که این شرکت و دولت عربستان درصدد همکاری با کشورهای دیگر برای گسترش ذخایر راهبردی نفت هستند. این برنامه در شرایطی مطرح شده است که اختلالات ناشی از جنگ منطقه‌ای، تولید نفت عربستان و مسیرهای صادراتی آن را با فشار عملیاتی مواجه کرده و اهمیت ذخیره‌سازی و انعطاف‌پذیری عرضه را افزایش داده است.
بر اساس اظهارات منتشرشده، تولید نفت عربستان در بخش عمده شش ماه نخست جنگ به کمتر از ۷ میلیون بشکه در روز کاهش یافته بود؛ در حالی که پیش از جنگ، تولید روزانه بیش از ۱۰ میلیون بشکه گزارش می‌شد. طبق همان گزارش، تولید تا سپتامبر به حدود ۸ میلیون بشکه در روز بهبود یافت. این ارقام نشان می‌دهد که اختلالات امنیتی و عملیاتی می‌توانند بر ظرفیت تولید و عرضه یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان نفت جهان اثر مستقیم بگذارند.
ناصر همچنین به افزایش نیاز نفتی مورد انتظار پس از جنگ اشاره کرد و از تقاضایی در سطح حدود ۳ میلیون بشکه در روز سخن گفت. با توجه به کوتاه‌بودن توضیح منتشرشده درباره دامنه این رقم، نباید آن را بدون اطلاعات تکمیلی به‌عنوان پیش‌بینی قطعی تقاضای جهانی یا مصرف داخلی عربستان تفسیر کرد.
آرامکو همچنین در حال بررسی مسیرهای جایگزین صادرات نفت است که وابستگی به تنگه هرمز، باب‌المندب و کانال سوئز را کاهش دهند؛ هرچند جزئیات مسیرهای مورد بررسی منتشر نشد. این موضوع برای عربستان اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا استمرار صادرات نفت علاوه بر تولید، به امکان انتقال امن محموله‌ها به بازارهای جهانی وابسته است.
سقوط شاخص بورس عربستان در پی تشدید ریسک‌های امنیتی و افزایش نگرانی سرمایه‌گذاران
بازار سهام عربستان سعودی در روز پنجشنبه ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ با افت قابل‌توجهی مواجه شد و شاخص اصلی تداول ۲٫۳ درصد کاهش یافت. این افت، هشتمین کاهش هفتگی متوالی شاخص محسوب می‌شد و از نظر شدت، بزرگ‌ترین افت در بیش از دو سال گذشته توصیف شد. تشدید حملات حوثی‌ها به عربستان و افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش درگیری‌های منطقه‌ای، از عوامل اصلی افزایش ریسک سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی خلیج فارس بود.
در میان شرکت‌های بزرگ، سهام بانک ملی عربستان، بزرگ‌ترین بانک کشور از نظر دارایی، ۵٫۱ درصد کاهش یافت و سهام شرکت آرامکو نیز با افت ۰٫۷ درصدی روبه‌رو شد. در سایر بازارهای منطقه نیز شاخص دبی ۰٫۷ درصد و ابوظبی به همین میزان کاهش یافت؛ شاخص قطر نیز ۰٫۳ درصد پایین آمد. این هم‌زمانی نشان می‌داد که نگرانی‌ها محدود به یک بازار ملی نیست و سرمایه‌گذاران در حال بازنگری در ارزیابی ریسک دارایی‌های منطقه‌ای هستند.