مبدأ جغرافیایی حواله‌های ارسالی دیاسپورای سنگال در سال ۲۰۲۵

بر اساس گزارش منتشرشده توسط بانک مرکزی کشورهای غرب آفریقا (BCEAO)، مجموع حواله‌های دریافتی سنگال از دیاسپورا در سال ۲۰۲۵ حدود 2522.9 میلیارد فرانک سیفا (3 میلیارد دلار) برآورد شده است. بر اساس این برآورد، فرانسه با ۳۱ درصد و حدود 782.1 میلیارد فرانک سیفا بزرگترین کریدور حواله‌ای به سنگال در سال ۲۰۲۵ بوده است. پس از آن ایتالیا با ۲۱ درصد و 529.8 میلیارد سیفا، گامبیا با ۱۴ درصد و 353.2 میلیارد فرانک سیفا، آمریکا با ۱۳ درصد و ۳۲۸ میلیارد CFA و اسپانیا با ۱۱ درصد و 277.5 میلیارد CFA قرار دارند. در مجموع، همین پنج کشور حدود ۹۰ درصد از کل مبلغ ارسالی دیاسپورای سنگال را تشکیل می‌دهند. این توزیع نشان می‌دهد که جریان مالی دیاسپورای سنگال عمدتاً در چند کریدور جغرافیایی متمرکز است. فرانسه و ایتالیا به تنهایی ۵۲ درصد از کل حواله‌های برآوردشده را به خود اختصاص می‌دهند؛ در عین حال، حضور گامبیا در جایگاه سوم نشان‌دهنده اهمیت بالای کریدورهای منطقه‌ای آفریقا در کنار کریدورهای اروپایی است. از منظر اقتصادی، حواله‌ها برای سنگال صرفاً یک جریان مالی خانوادگی نیستند. صندوق بین‌المللی توسعه کشاورزی (IFAD) در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده است که حواله‌های ورودی به سنگال سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار است و تقریباً معادل ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی کشور محسوب می‌شود. این نهاد همچنین بر امکان هدایت بخشی از این منابع به سرمایه‌گذاری روستایی، ایجاد اشتغال، توسعه بنگاه‌های کوچک و شمول مالی تأکید کرده است.

وضعیت کلی حواله‌های دیاسپورای سنگال:

حواله‌های ارسالی سنگالی‌های مقیم خارج طی سال‌های اخیر به یکی از منابع مهم تأمین مالی اقتصاد این کشور تبدیل شده‌اند. بر اساس داده‌های BCEAO که توسط خبرگزاری رسمی سنگال (APS) گزارش شده، حواله‌های ارسالی دیاسپورای سنگال در سال ۲۰۲۴ حدود 2211 میلیارد فرانک سیفا بوده که نسبت به حدود 1600 میلیارد سیفا در سال ۲۰۲۳ افزایش داشته است. رقم سال ۲۰۲۴ حدود ۱۲ درصد تولید ناخالص داخلی گزارش شده است. حواله‌های دیاسپورا در سال 2025 به مبلغ 2522.9 میلیارد فرانک سیفا رسیده است.

توزیع حواله‌های دیاسپورای کشور سنگال بر اساس کشور مبدأ در سال 2025 به شرح زیر می‌باشد:

رتبه	کشور مبدا	سهم از کل	مبلغ
1	فرانسه	31درصد	782.1 میلیارد فرانک سیفا
2	ایتالیا	21درصد	529.8 میلیارد فرانک سیفا
3	گامبیا	14درصد	353.2 میلیارد فرانک سیفا
4	ایالات متحده آمریکا	13درصد	328 میلیارد فرانک سیفا
5	اسپانیا	11درصد	277.5 میلیارد فرانک سیفا
6	گابن	4درصد	100.9 میلیارد فرانک سیفا
7	ساحل عاج	3درصد	75.7 میلیارد فرانک سیفا
8	مالی	3درصد		75.7 میلیارد فرانک سیفا
مجموع	-	100درصد		2522.9میلیارد CFA

 

 فرانسه (مهمترین کریدوری حواله‌ای):

فرانسه با ۳۱ درصد سهم، مهمترین کشور مبدأ حواله‌های دیاسپورای سنگال در این برآورد است. مبلغ برآوردی حواله‌های ارسالی از فرانسه در سال ۲۰۲۵ حدود 782.1 میلیارد فرانک سیفا بوده است. بنابراین این کشور به تنهایی تقریباً یک‌سوم کل جریان حواله‌ای مورد بررسی را تشکیل می‌دهد. اهمیت فرانسه با توجه به حجم جمعیت سنگالی مقیم این کشور نیز قابل توجه است. در یک گزارش IFAD در سال ۲۰۲۶، جمعیت سنگالی مقیم فرانسه حدود ۱۸۰ هزار نفر و در ایتالیا بیش از ۱۳۰ هزار نفر اعلام شده است.

ایتالیا (دومین کریدور و با اهمیت رو به رشد):

ایتالیا با سهم ۲۱ درصد و مبلغ 529.8 میلیارد فرانک سیفا در جایگاه دوم قرار دارد. اهمیت این کریدور در سیاست‌های توسعه‌ای نیز مورد توجه قرار گرفته است. IFAD در ماه مه ۲۰۲۶ برنامه‌ای را برای استفاده مولد از حواله‌های دیاسپورای سنگالی در ایتالیا راه‌اندازی کرد که هدف آن هدایت منابع مالی به سمت توسعه روستایی، اشتغال، کارآفرینی و شمول مالی در سنگال است. بر اساس اعلام IFAD، جریان حواله از ایتالیا به سنگال در سال ۲۰۲۵ حدود ۳۱۰ میلیون یورو برآورد شده است.

در مجموع، فرانسه و ایتالیا مبدا 50 درصد از کل حواله‌های ارسالی به سنگال را تشکیل می‌دهند.

گامبیا (مهمترین مبدا آفریقایی حواله‌های ارسالی به سنگال):

سهم ۱۴ درصدی گامبیا نشان می‌دهد که جریان‌های مالی دیاسپورای سنگال تنها به اروپا و آمریکای شمالی محدود نیست و مهاجرت درون‌آفریقایی و به‌ویژه کشورهای همسایه نیز نقش قابل توجهی دارد.

 ایالات متحده آمریکا:

آمریکا با ۱۳ درصد و حدود ۳۲۸ میلیارد سیفا در رتبه چهارم قرار گرفته است.

اسپانیا:

اسپانیا نیز با ۱۱ درصد و حدود 277.5 میلیارد سیفا در رتبه پنجم قرار دارد.

سه کشور دیگر به عنوان مبادی حواله‌های دیاسپورا به سنگال عبارتند از:

• گابن: ۴ درصد، حدود 100.9 میلیارد CFA
• ساحل عاج: ۳ درصد، حدود 75.7 میلیارد CFA
• مالی: ۳ درصد، حدود 75.7 میلیارد CFA

این سه کشور در مجموع حدود ۱۰ درصد جریان برآوردی را تشکیل می‌دهند. از این میان، گابن نیز قابل توجه است؛ زیرا نشان‌دهنده اهمیت کریدورهای مهاجرتی آفریقای مرکزی در کنار اروپا و کشورهای همسایه غرب آفریقاست.

اهمیت اقتصادی حواله‌ها برای سنگال:

بانک مرکزی کشورهای غرب آفریقا تأکید کرده است که حواله‌ها در سنگال منبع مهم درآمد خانوارها و یکی از منابع مهم اقتصاد ملی هستند. طبق اعلام این نهاد، سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار حواله وارد سنگال می‌شود و این رقم حدود ۱۰ درصد GDP کشور است. همچنین بیش از ۴۵ درصد افراد بزرگسال در سنگال دریافت‌کننده حواله هستند؛ بیش از ۴۰ درصد دریافت‌کنندگان در مناطق روستایی زندگی می‌کنند و حدود نیمی از آنها زنان هستند. از این منظر، حواله‌ها سه کارکرد عمده دارند:

• تأمین مالی خانوارها
• افزایش دسترسی خانوارها به خدمات مالی
• ظرفیت بالقوه برای تبدیل شدن به سرمایه‌گذاری مولد

بانک مرکزی کشورهای غرب آفریقا در برنامه‌های جدید خود بر تبدیل بخشی از منابع حواله‌ای از یک جریان صرفاً مصرفی به سرمایه‌گذاری در کسب‌وکارهای کوچک، کشاورزی، مناطق روستایی و ایجاد اشتغال تمرکز کرده است.

نتیجه‌گیری:

حواله‌های دیاسپورای سنگال در سال ۲۰۲۵ جریانی مالی در مقیاس حدود 2522.9 میلیارد فرانک سیفا بوده و بخش عمده آن در چند کریدور مشخص متمرکز شده است. فرانسه و ایتالیا با مجموع ۵۲ درصد مهمترین کریدورهای اروپایی هستند؛ در حالیکه گامبیا با ۱۴ درصد نشان‌دهنده اهمیت قابل توجه مهاجرت و جریان‌های مالی درون منطقه‌ای است. آمریکا و اسپانیا نیز در مجموع ۲۴ درصد را تشکیل می‌دهند. از منظر اقتصادی، اهمیت این منابع فراتر از تأمین هزینه‌های خانوار است. داده‌های ارائه شده نشان می‌دهد که حواله‌ها می‌توانند به عنوان یکی از منابع بالقوه تأمین مالی سرمایه‌گذاری، توسعه روستایی، کارآفرینی، اشتغال و شمول مالی مورد استفاده قرار گیرند.

منابع:

www.ifad.org/fr/w/publications/remitscope-diagnostic-pays-senegal

aps.sn/les-transferts-dargent-de-la-diaspora-selevent-a-2-211-milliards-de-fcfa-en-2024

ffremittances.org/wp-content/uploads/2026/05/Senegal-CfP_DRI_RR_2026_fr_final.pdf