چشمانداز صنعت نفت ونزوئلا و جایگاه آن در امریکای لاتین
بر اساس آخرین ارزیابی های تحلیلی موسسه تحقیقات بین المللی ریستاد انرژی، صنعت نفت ونزوئلا با وجود اصلاحات قانونی، لغو نسبی تحریم ها و ورود شرکت های بخش خصوصی برای بهره برداری از فرصت های کوتاه مدت (با امکان افزودن ۱۹۴ تا ۳۰۰ هزار بشکه در روز)، جهت احیای کامل و بازگشت به اوج تولید تاریخی ۳ میلیون بشکه در روز با چالش های ساختاری بزرگی نظیر استهلاک شدید زیرساخت ها، ریسک های نهادی و نیاز به ۱۸۳ میلیارد دلار سرمایه گذاری تا سال ۲۰۴۰ مواجه است. این گزارش تاکید می کند که آینده بازار انرژی آمریکای لاتین و رشد عرضه آن (با پیش بینی عبور از ۸.۸ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۶) توسط سه غول بزرگ منطقه یعنی برزیل، گویان و آرژانتین رقم زده می شود. از این رو، بازگشت تدریجی ونزوئلا تا پیش از سال ۲۰۳۰ توان تغییر مسیر سرمایه گذاری های کلان منطقه را نخواهد داشت. در واقع، این سه کشور به دلیل عرضه نفت با کیفیت تر، آلایندگی کربنی کمتر، کف قیمت سودآوری رقابتی تر و ثبات ساختاری بالاتر، همچنان اولویت اصلی جذب سرمایه های بین المللی باقی خواهند ماند.
صنعت نفت ونزوئلا و موازنه انرژی در آمریکای لاتین وارد دوره ای از تغییر مسیر اساسی شده است. دورهای که در آن کشورهای منطقه به صورت مستقل و ناهماهنگ عمل می کنند و آینده بازار انرژی منطقه توسط سه قدرت اصلی شامل برزیل، گویان و آرژانتین تعیین و رقم زده میشود. بر اساس آخرین ارزیابی های تحلیلی موسسه نروژی تحقیقات بین المللی ریستاد انرژی[1]، صنعت نفت ونزوئلا با وجود انعقاد قراردادهای جدید و ورود سرمایه گذاران بخش خصوصی، برای احیای کامل ظرفیت های تولیدی خود با چالش های ساختاری عمیق و نیازهای مالی چشمگیری مواجه است.
اگر چه مشارکت های تجاری اخیر، لغو بخشی از تحریم ها، بازنگری در قانون هیدروکربن ها و اعطای مجوزهای جدید می توانند در کوتاه تا میان مدت حدود ۱۷ درصد (معادل تقریبی ۱۹۴ هزار تا ۳۰۰ هزار بشکه در روز) به ظرفیت تولید فعلی این کشور اضافه کنند و فضایی را برای حضور شرکت هایی نظیر ترافیگورا[2] و شرکت های خصوصی مانند هیلکورپ[3] فراهم سازند، اما دستیابی مجدد به اوج تولید تاریخی ونزوئلا - یعنی مرز ۳ میلیون بشکه در روز - فرآیندی بسیار زمان بر است. برآوردهای این موسسه نشان می دهد تحقق این هدف نیازمند یک بازه زمانی چند دهه ای بوده و احتمالا تا دهه های ۲۰۴۰ یا ۲۰۵۰ به طول خواهد انجامید و توان تغییر مسیر سرمایه گذاری های کلان منطقه را تا پیش از سال ۲۰۳۰ نخواهد داشت.
یکی از اصلی ترین موانع در این مسیر، استهلاک شدید تاسیسات استخراج، پالایش و شبکه انتقال به دلیل سال ها عدم صیانت و سرمایه گذاری است. موسسه ریستاد انرژی برآورد می کند که بازسازی کامل بخش بالادستی و نوسازی زیرساخت های نفتی ونزوئلا تا سال ۲۰۴۰ نیازمند سرمایه گذاری سنگینی بالغ بر ۱۸۳ میلیارد دلار است. حتی در سناریوهای میان مدت نظیر حفظ ثبات و رساندن میزان تولید به حدود ۲ میلیون بشکه در روز تا دهه ۲۰۳۰، تزریق دستکم ۴۱ میلیارد دلار سرمایه مستقیم در بخش های عملیاتی ضروری خواهد بود. جذب این سرمایه مستلزم اعمال اصلاحات اساسی نهادی، لغو کامل عدم قطعیت های حقوقی و جلب اعتماد پایدار سرمایه گذاران بین المللی است.
بر اساس پیش بینی های ریستاد انرژی، مجموع تولید نفت امریکای لاتین در سال ۲۰۲۶ از مرز ۸.۸ میلیون بشکه در روز عبور خواهد کرد که بخش عمده ای از رشد عرضه کل کشورهای غیر اوپکپلاس در سطح جهان را رهبری می کند. موتور اصلی این رشد، برزیل است که با اتکا به ظرفیت، تاب آوری و رقابت پذیری هزینه ای در میادین فراساحلی زیرین نمکی[4] و همچنین بهره برداری از شناورهای جدید تولید، ذخیره سازی و تخلیه، رکورد تولید بیش از ۴.۲ میلیون بشکه در روز را ثبت خواهد کرد. در کنار برزیل، شیل آرژانتین[5] در حوضه باکا موئرتا[6] پیشتاز سرمایه گذاری در پروژه های موجود محسوب می شود، به طوری که حجم سرمایه گذاری شیل در منطقه با هدایت آرژانتین از ۹.۴ میلیارد دلار در سال گذشته به نزدیک ۱۱ میلیارد دلار در سال جاری می رسد. همچنین بخش آب های عمیق فراساحلی در مرزهای گویان و سورینام با جذب ۴۲ میلیارد دلار سرمایه (رشد ۷.۷ درصدی نسبت به سال قبل)، بیشترین جریان مالی را به سمت پروژه های جدید جلب کرده است.
چالش های صنعت نفت ونزوئلا در رقابت با کشورهای منطقه
در مقابل این سه کشور، وضعیت ونزوئلا متفاوت است. این کشور شاید بتواند در کوتاه مدت سودهای مقطعی ببرد، اما در بلندمدت با مشکلات و چالش های بزرگی روبه رو خواهد شد. رشد کوتاه مدت تولید ونزوئلا عمدتا ناشی از تمایل بازیگران کوچک تر و معامله گرانی است که با هزینه های سرمایه ای اولیه پایین و الگوی مجوزمحور، به دنبال تامین خوراک نفت خام سنگین برای پالایشگاه های ساحل خلیج امریکا با قیمت های جذاب هستند. اما از نگاه توسعه بلندمدت، غول های نفتی جهان همچنان ورود به ونزوئلا را پرریسک می دانند.
رادیکا بانسال، نایب رییس بخش تحقیقات نفت و گاز موسسه ریستاد انرژی معتقد است نوسازی صنعت نفت ونزوئلا فرآیندی پرهزینه و طولانی است و سه قدرت جدید نفتی منطقه، توجه و واکنش چندانی به عرضه محدود و کوتاه مدت نفت ونزوئلا نشان نمی دهند. بانسال تاکید می کند که ایجاد مازاد عرضه - چه از سوی ونزوئلا باشد و چه ایران - موجب فشار بر قیمت ها شده و توان مالی شرکت هایی را که قصد سرمایه گذاری در ونزوئلا دارند، به چالش می کشد. روند کلی جذب سرمایه در منطقه نیز نشان دهنده احتیاط بسیار شرکت های نفتی است چرا که با وجود افزایش کل سرمایه گذاری ها در امریکای لاتین، حجم ذخایر جدیدی که امسال به بهره برداری می رسند ۴۵ درصد نسبت به سال قبل کاهش یافته و حجم تصمیم گیری برای اجرای پروژه های جدید بسیار پایین است. این وضعیت نشان می دهد سرمایه گذاران تنها روی پروژه های کم ریسک با بازگشت سرمایه مطمئن تمرکز کرده اند.
علاوه بر چالش های مالی و زیرساختی، ویژگی های ذاتی نفت ونزوئلا و فشارهای زیست محیطی مانع دیگری برای صادرات آن ایجاد کرده است. بخش عمده نفت ونزوئلا از نوع فوق سنگین و حاوی گوگرد بالا میباشد که استخراج و انتقال آن نیازمند صرف هزینه های بسیار برای تامین و واردات رقیق کننده ها است. در حالی که برزیل و گویان نفت سبک تر و کم گوگرد خود را با هزینه پالایش نازل تر و شدت کربن بسیار کمتری روانه بازار می کنند، ونزوئلا مجبور است برای جبران هزینه های بالای فرآوری و ریسک های عملیاتی، تخفیف های قیمتی بالایی به مشتریان بدهد که این موضوع سودآوری کل صنعت نفت آن را تحت تاثیر قرار می دهد. به گفته رادیکا بانسال، حتی اگر تقاضای جهانی نفت تا سال ۲۰۳۵ پایدار بماند و بازار با کمبود عرضه مواجه شود، فروش و صادرات نفت ونزوئلا تنها در صورت بالا بودن قیمت های جهانی نفت اقتصادی خواهد بود. در غیر این صورت، پالایشگاه ها و خریداران بین المللی نفت با کیفیت و با درصد آلایندگی پایین تر سایر کشورها را در اولویت خرید قرار می دهند.
در نهایت، بازگشت تدریجی ونزوئلا آثار یا پیامدهای متفاوتی برای همسایگان نزدیک آن به همراه دارد. کشورهایی مانند ترینیداد و توباگو می توانند از این تحولات به عنوان یک فرصت استفاده کرده و با واردات گاز فراساحلی ونزوئلا، ظرفیت خالی واحدهای مایع سازی گاز طبیعی خود را فعال کنند. اما کشورهایی نظیر کلمبیا با چالش های جدی تری روبه رو خواهند شد. کلمبیا از یک سو به دلیل فرصت های محدود نفتی خود با رقابت شدیدتری برای جذب سرمایه مواجه می شود و از سوی دیگر ممکن است با مهاجرت و خروج نیروی کار متخصص به سمت پروژه های بازسازی صنعت نفت ونزوئلا متضرر شود. در مجموع ارزیابی ریستاد انرژی نشان می دهد که روند رشد تولید در امریکای لاتین یکسان نیست. سه کشور برزیل، گویان و آرژانتین بازیگران اصلی بازار انرژی منطقه هستند و ونزوئلا برای رسیدن به جایگاه یک صادرکننده تعیین کننده به زمان و سرمایه گذاری زیادی نیاز دارد.
[1] Rystad Energy
[2] Trafigura
[3] Hilcorp
[4] Pre-salt
[5] Argentina's Shale
[6] Vaca Muerta