اخبار اقتصادی ترکیه - آنکارا

گزیده اخبار و تحولات اقتصادی ترکیه در هفته دوم خرداد ماه 1405مندرج در روزنامه‌ها و رسانه‌های این کشور به شرح زیر می‌باشد:

صادرات 4.2 میلیارد دلاری مناطق آزاد ترکیه

صادرات از مناطق آزاد تحت هماهنگی وزارت تجارت در چهار ماه اول سال ۲۰۲۶ در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳.۱ درصد افزایش یافت و به ۴.۲ میلیارد دلار رسید. براساس اعلام وزارت تجارت ترکیه، مناطق آزاد این کشور با ساختارهای تولید، صادرات و اشتغال‌محور سهم مهم و قابل توجهی در اهداف تجارت خارجی و تولید ارزش افزوده ترکیه دارند. دستاوردهای مناطق آزاد ترکیه در چهار ماه نخست سال 2026، نشان‌دهنده افزایش میزان صادرات، ظرفیت تولید محصولات با فناوری‌های بالا و جریان ارزی است که به اقتصاد ارائه می‌دهند. در دوره ژانویه تا آوریل 2026، صادرات از ۱۹ منطقه آزاد ترکیه در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳.۱ درصد افزایش یافت و به ۴.۲ میلیارد دلار رسید. با مازاد ۱.۵۱۱ میلیارد دلار از نظر صادرات و واردات، مناطق آزاد همچنان نقش بسزایی در جریان ورود  ارز به اقتصاد کشور را دارند.  بررسی محصولات صادرات مناطق آزاد نشان می دهد که سهم محصولات با فناوری متوسط-پیشرفته با 7.3 درصد افزایس از ۵۱.۹ درصد به ۵۹.۲ درصد رسیده که نقش استراتژیک مناطق آزاد در صادرات با ارزش افزوده را بیشتر برجسته می‌کند.

پنج منطقه آزاد برتر در صادرات

منطقه آزاد اژه در این دوره صادرات خود را با ۱۱۳ میلیون دلار (۱۱ درصد) به ۱.۱۴ میلیارد دلار افزایش داد که ۲۷.۱ درصد از کل صادرات را تشکیل می‌دهد. نطقه آزاد بورسا صادرات خود را با ۳۲.۵ درصد افزایش به ۶۷۳ میلیون دلار، منطقه آزاد آنتالیا با ۱۰.۸ درصد افزایش به ۲۳۳ میلیون دلار و منطقه آزاد آدانا-یومورتالیک با ۴۰.۵ درصد افزایش به ۱۹۳ میلیون دلار رساند. 

ترافیک هواپیماهای تجاری غیرنظامی در فرودگاه‌های ترکیه در دوره 2025-2021

طبق گزارش اداره فرودگاه‌های دولتی وزارت حمل و نقل و زیرساخت ترکیه، بخش هوانوردی این کشورکه با 58 فرودگاه در سراسر ترکیه خدمات ارائه می‌دهد، همچنان به رشد خود ادامه می‌دهد. ترکیه در 5 سال گذشته پروژه‌های قابل توجهی در سرمایه‌گذاری‌های هوانوردی انجام داده و در این دوره، فرودگاه‌های چوکوروا، ریزه-آرتوین و ینی توکات به بهره‌برداری رسیده‌اند. همچنین فرودگاه استانبول که عملیات همزمان سه باند مستقل را اجرا می‌کند، به عنوان اولین فرودگاه در اروپا شناخته شد که در آن سه هواپیما می‌توانند همزمان در باندهای مستقل فرود یا برخاست کنند. همچنین با ایجاد امکانات جدید در فرودگاه‌هایی مانند آنتالیا و آنکارا، ظرفیت خدمات رسانی به هواپیماها افزایش یافته است.

ترافیک هوانوردی غیرنظامی ترکیه در دوره ۲۰۲۱-۲۰۲۵ با سرمایه‌گذاری‌های جدید در این بخش، افزایش قابل توجهی را نشان داد. ترافیک فرود و برخاست هواپیماهای تجاری غیرنظامی در فرودگاه‌ها در سال  2021 بالغ بر 1 میلیون و 204 هزار و 618 عدد هواپیما بود  درحالی که این رقم در سال ۲۰۲۲ با فروکش کردن اثرات همه‌گیری کووید-۱۹ به ۱,۴۸۸,۶۲۶ عدد هواپیما افزایش یافت. ترافیک هواپیما در سال ۲۰۲۳ به ۱,۶۸۵,۸۷۷ و در سال ۲۰۲۴ به ۱,۷۷۲,۶۱۰ هواپیما رسید. ترافیک فرودگاه در سال 2025 در مقایسه با سال ۲۰۲۴ با ۸.۸ درصد افزایش به ۱,۹۲۸,۴۱۱ عدد هواپیما رسید. بنابراین، تعداد هواپیماهایی که در فرودگاه‌های ترکیه فرود و برخاسته‌اند در ۵ سال اخیر به 8 میلیون و 80 هزار و 142 عدد هواپیما  رسیده است. از مجموع این ترافیک 4 میلیون و 290 هزار و 959 عدد هواپیما مربوط به پروازهای داخلی و 3 میلیون و 789 هزار و 183 عدد هواپیما مربوط به پرواز خارجی بوده است. فرودگاه استانبول به تنهایی میزبان بیش از یک چهارم ترافیک هواپیماهای تجاری غیرنظامی‌بوده است، به طوری که در دوره مورد نظر ۲,۲۷۷,۸۴۰ هواپیما از این فرودگاه فرود و برخاسته‌اند. 

تغییر روند سرمایه‌گذاری خارجی: ترکیه در رتبه‌بندی‌ها صعود کرد

در اقتصاد جهانی، جهت سرمایه یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پتانسیل رشد یک کشور محسوب می‌شود. در سال ۲۰۲۴، در مجموع ۱.۵ تریلیون دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (FDI) در سراسر جهان انجام شد. بزرگترین مقصد این سرمایه‌گذاری‌ها، که شرکت‌ها برای ساخت کارخانه‌ها، افزایش ظرفیت تولید، ورود به بازارهای جدید و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت انجام دادند، آمریکا بود. ایالات متحده با جذب ۲۷۹ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در صدر این فهرست قرار گرفت و پس از آن سنگاپور با ۱۴۳ میلیارد دلار، هنگ کنگ با ۱۲۶ میلیارد دلار و چین با ۱۱۶ میلیارد دلار قرار گرفتند. نکته قابل توجه این بود که مراکز مالی جهانی مانند سنگاپور، هنگ کنگ، لوکزامبورگ و جزایر کیمن، سرمایه‌گذاری‌هایی بسیار فراتر از اندازه اقتصادی خود جذب کردند. نتیجه قابل توجه برای ترکیه در این مطالعه، جایگاه آن در رتبه‌بندی جهانی بود. ترکیه با جذب ۱۱ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سال ۲۰۲۴، رتبه ۳۳ جهان را به خود اختصاص داد. این امر ترکیه را از کشورهایی مانند هلند، جمهوری چک، فیلیپین، عمان، آفریقای جنوبی، فنلاند و آلمان جلوتر قرار داد و به سطوح سرمایه‌گذاری مشابهی با نروژ، مالزی، تایوان و تایلند رساند. به ویژه در سال‌های اخیر، جستجوی شرکت‌های جهانی برای تنوع بخشیدن به زنجیره‌های تأمین خود، علاقه به مراکز تولیدی نزدیک به اروپا را افزایش داده است و موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های صنعتی و نیروی کار جوان ترکیه همچنان سرمایه‌گذاران را جذب می‌کند.

این تحقیق همچنین نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران جهانی تنها بر اقتصادهای بزرگ تمرکز ندارند. مراکز مالی مانند سنگاپور، هنگ کنگ، لوکزامبورگ و جزایر کیمن موفق به جذب سرمایه‌ای بسیار فراتر از اندازه اقتصادی خود شده‌اند، و همچنین قطب‌های تولیدی مانند ویتنام، اندونزی، هند و ترکیه جایگاه مهمی در برنامه‌های سرمایه‌گذاری بلندمدت شرکت‌های جهانی دارند. رقابت در اقتصاد جهانی اکنون نه تنها بر اساس اندازه، بلکه بر اساس ظرفیت جذب سرمایه‌گذاری نیز سنجیده می‌شود. گفته می‌شود در این فهرست  رتبه‌های 88 تا 100 متعلق به کشورهایی بوده که 1 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرده اند ایران نیز در سال 2024 بالغ بر 1 میلیارد دلار سرمایه خارجی جذب کرده است.  

رتبه 38 ترکیه در بدهی خانوارها به دولت

پیش‌بینی می‌شود بدهی خانوارهای جهانی تا سال ۲۰۲۶ به رکورد ۶۵.۳ تریلیون دلار برسد که منجر به قطبی شدن قابل توجه در نقشه ریسک‌های مالی می‌شود. ایالات متحده و چین، که هر کدام بیش از نیمی از بدهی‌های فردی جهان را تشکیل می‌دهند، با اختلاف زیادی در لیگ بدهی‌های جهانی پیشتاز شده‌اند. در مقابل این موج عظیم استقراض در بازارهای مالی، ترکیه با بدهی نسبتاً محدود ۱۵۱ میلیارد دلاری، رتبه ۳۸ را در جهان دارد. در حالی که پیش‌بینی می‌شود بدهی خانوارهای جهانی تا سال ۲۰۲۶ به ۶۵.۳ تریلیون دلار افزایش یابد، بخش عمده این استقراض تنها در دو کشور متمرکز است: ایالات متحده و چین. ایالات متحده به تنهایی تقریباً یک سوم از کل بدهی جهانی را تشکیل می‌دهد، در حالی که چین در رتبه دوم قرار دارد. این دو کشور روی هم رفته بیش از نیمی از بدهی خانوارهای جهان را در اختیار دارند. طبق داده‌ها، خانوارهای آمریکایی با بدهی ۲۱.۲ تریلیون دلاری که ناشی از قیمت بالای مسکن، بدهی کارت اعتباری و وام خودرو است، به وضوح در رتبه اول قرار دارند. خانوارهای چین با بدهی ۱۲.۳ تریلیون دلاری در رتبه دوم قرار دارد. در سطح جهانی، بدهی به ویژه در اقتصادهای توسعه‌یافته متمرکز است، در حالی که سطح بدهی در کشورهای در حال توسعه محدودتر است.

 جایگاه ترکیه: رتبه ۳۸ با ۱۵۱ میلیارد دلار بدهی

ترکیه با ۱۵۱ میلیارد دلار بدهی خانوارها در رتبه ۳۸ این فهرست قرار دارد. این سطح، ترکیه را از بسیاری از کشورهای در حال توسعه جلوتر قرار می‌دهد، در حالی که در مقایسه با اقتصادهای اروپایی و OECD، نمایه بدهی نسبتاً پایین‌تری را ارائه می‌دهد. جایگاه ترکیه در یک ساختار اقتصادی ارزیابی می‌شود که در آن تورم بالا و چرخه‌های نرخ بهره مستقیماً بر رفتار خانوارها تأثیر می‌گذارند. به طور خاص، وام‌های مسکن، وام‌های ضروری و بدهی کارتهای اعتباری از اجزای اصلی این بدهی هستند. 

برنامه برگزاری اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی در استانبول

سومین اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی‌بین ۳ تا ۶ ژوئن 2026 در استانبول برگزار خواهد شد. در این نشست که مقامات اقتصادی و تجاری کشورهای اسلامی و محمت شیمشک، وزیر خزانه داری دارایی ترکیه حضور خواهد داشت. اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی، دنیای اقتصاد و مالی بین‌المللی را در استانبول متحد خواهد کرد. تصمیم‌گیرندگانی که آینده اقتصاد اسلامی را شکل می‌دهند، رهبران بین‌المللی، مقامات اقتصادی، سرمایه‌گذاران، مؤسسات مالی، دانشگاهیان و نمایندگان بخش‌های دولتی و خصوصی ، از ۳ تا ۶ ژوئن در استانبول برای «سومین اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی» گرد هم خواهند آمد. این اجلاس امسال با موضوع «سرمایه در اقتصاد اسلامی: بازسازی ثروت برای توسعه پایدار»، میزبان بحث‌های جهانی مهمی‌با تمرکز بر امور مالی اخلاقی، اقتصاد واقعی، توسعه پایدار و رشد اقتصادی فراگیر خواهد بود. سومین اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی‌که توسط انجمن اقتصاد اسلامی (AlBaaka Foum  for Islamic Economy)  به عنوان بخشی از اجلاس‌های AlBaaka  ترکیه برگزار می‌شود، با همکاری دفتر سرمایه‌گذاری و فاینانس ریاست جمهوری ترکیه، صندوق دارایی ترکیه، مرکز مالی استانبول، انجمن جوانان سازمان همکاری‌های اسلامی  و دانشگاه ابن خلدون برگزار خواهد شد. این اجلاس با گروه AlBaaka  به عنوان شریک جهانی، هالک بانک به عنوان شریک میزبان، خطوط هوایی ترکیه به عنوان شرکت حمل و نقل رسمی و آژانس آناتولی و رسانه دمیراورن به عنوان شرکای ارتباطات جهانی، با هدف تقویت بیشتر جایگاه استراتژیک ترکیه در اکوسیستم مالی و اقتصاد اسلامی جهانی در دفتر مرکزی‌هالک بانک در مرکز مالی استانبول  برگزار خواهد شد.  

ابعاد جدید تحول اقتصادی جهانی مورد بحث قرار خواهد گرفت

سومین اجلاس جهانی اقتصاد اسلامی‌با هدف بررسی جامع نقش سرمایه در چارچوب اقتصاد اسلامی، از طریق اصول بنیادی، رویکردهای استراتژیک و کاربردهای بخشی برگزار می‌شود. این اجلاس همچنین موضوعاتی مانند تقویت گردش سرمایه مولد، افزایش مشارکت اقتصادی فراگیر و ترویج مدل‌های مالی اخلاقی که از توسعه پایدار حمایت می‌کنند را مورد بررسی قرار خواهد داد. عبدالله صالح کامل، رئیس هیئت امنای مجمع اقتصاد اسلامی AlBaaka  ، در ارزیابی خود از این اجلاس اظهار داشت که این اجلاس منعکس کننده اعتقاد آنها به این است که سرمایه باید در خدمت هدف والاتری باشد. وی اظهار داشت: رشد مولد، تعادل اجتماعی و توسعه پایدار. ترکیه پایه محکمی‌برای پیشبرد این گفتگوی جهانی در مورد ثروت، مسئولیت و ارزش اقتصادی واقعی ارائه می‌دهد.

یوسف حسن خالوی، دبیرکل مجمع اقتصاد اسلامی AlBaaka   نیزخاطرنشان کرد که این اجلاس برای دستیابی به نتایج ملموس فراتر از بحث‌های صرف طراحی شده است. این بستری خواهد بود که در آن نهادها می‌توانند اولویت‌های مشترک را شناسایی کنند، همکاری‌ها را توسعه دهند و ابتکاراتی را ایجاد کنند که نقش سرمایه را در حمایت از اقتصادهای مولد، اخلاقی و مقاوم تقویت می‌کند. در طول این اجلاس چهار روزه، پنل‌ها، جلسات و نشست‌های استراتژیک متعددی با حضور بانک‌های مرکزی، ادارات اقتصادی، مؤسسات سرمایه‌گذاری بین‌المللی، گروه‌های بانکی جهانی، دانشگاهیان و رهبران فناوری مالی برگزار خواهد شد. 

افزایش سود سپرده بانکی در ترکیه

با توجه با بالا بودن نرخ بهره سپرده در بانک های عامل ترکیه؛ سرمایه‌گذاران به دنبال سودآورترین گزینه هستند. در بازار سپرده‌های مدت‌دار به خصوص در محیطی با نرخ بهره بالا ، سرمایه‌گذاران بار دیگر بر این سوال تمرکز می‌کنند که «کدام بانک بالاترین سود بانکی را ارائه می‌دهد؟» سود بانکی یک سپرده 400 هزار لیری  در طول مدت ۳۲ روز، از بانکی به بانک دیگر تفاوت قابل توجهی دارد. سود بانکی 400 هزار لیر ترکیه در طول ۳۲ روز، بسته به بانک، بین ۹۵۰۰ تا ۱۲۸۰۰ لیر ترکیه متغیر است. در بازار سپرده‌گذاری، که رقابت بین بانکی در حال تشدید است، توجه‌ها دوباره به نرخ‌های بهره معطوف شده است. در حالی که بازده همان مقدار پس‌انداز بسته به بانک به دلیل نرخ‌های مالیات کسر شده، شرایط کمپین و درخواست‌های تاریخ ارزش‌گذاری متفاوت است، بازده خالص 400 هزار لیر ترکیه در طول ۳۲ روز به موضوعی داغ برای سرمایه‌گذاران تبدیل شده است. طبق نرخ‌های اعلام شده توسط بانک‌ها، سود خالص برای 400 هزار لیر ترکیه با سررسید ۳۲ روزه، تقریباً از ۹۵۰۰ لیر ترکیه تا ۱۲۸۰۰ لیر ترکیه متغیر است.

برخی از بالاترین سودهای بانکی توسط بانکهای عامل در ترکیه به شرح زیر است:

دنیزبانک: ۱۲۷۷۸ لیر ترکیه

کویت ترک: ۱۲۳۴۵ لیر ترکیه

تی ای بی: ۱۲۳۹۹.۸۸ لیر ترکیه

فیبا بانک: ۱۲۴۰۳ لیر ترکیه

گارانتی: ۱۲۲۹۵ لیر ترکیه

آلترناتیف بانک : ۱۲۳۳۱ لیر ترکیه

کیو ان بی: ۱۲۲۲۳ لیر ترکیه 

درآمد 2 میلیارد دلاری ترکیه از گاز دریای سیاه

گاز دریای سیاه و نفت گابار، نقاط عطف استراتژیک در چشم‌انداز ترکیه برای «استقلال کامل انرژی» هستند. در حالی که دریای سیاه ارزش اقتصادی ۲ میلیارد دلاری ایجاد کرده است، تولید بی‌سابقه نفت در گابار سهم بسزایی در امنیت تأمین انرژی داشته است. اردوغان رئیس جمهور در ژوئیه ۲۰۲۰ کشف عظیم گاز طبیعی در دریای سیاه را به اطلاع عموم رساند و گاز دریای سیاه برای اولین بار در سپتامبر ۲۰۲۳ به این سیستم عرضه شد. در حالی که تا پایان سال ۲۰۲۳، ۳۳۷ میلیون متر مکعب گاز، در سال ۲۰۲۴، ۱ میلیارد و ۶۶۰ میلیون متر مکعب و در سال ۲۰۲۵، ۳ میلیارد متر مکعب گاز تولید شده بود، میزان تولید امسال تا ماه مه ۲۰۲۶ به ۱ میلیارد متر مکعب رسید. بنابراین، تاکنون در مجموع ۶ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی به ارزش ۲ میلیارد دلار تولید شده است. کشتی‌های حفاری و لرزه‌نگاری اعماق دریا ترکیه، همچنان در دریای سیاه فعالیت می‌کنند. در حال حاضر، کشتی‌های حفاری عمیق Yıldırım، Fatih، Yavuz، Kanuni و Abdulhamid Han در دریای سیاه مشغول به فعالیت هستند.

کل اکتشاف ۷۸۵ میلیارد متر مکعب

 ۷۸۵ میلیارد متر مکعب کشف شده در میدان گازی ساکاریا در دریای سیاه در حال حاضر ارزش بازار ۲۵۰ میلیارد دلاری دارد. تا به امروز، فاز اول تولید تکمیل شده است و روزانه ۹.۵ میلیون متر مکعب گاز طبیعی تولید می‌شود این میزان تولید، نیاز گاز طبیعی ۴ میلیون خانه را تامین می نماید. فاز 2 نیز قرار است تا پایان سالجاری راه‌اندازی شود که بدین ترتیب تولید روزانه به 20 میلیون متر مکعب خواهد رسید و نیاز 8 میلیون خانوار تأمین خواهد شد. قرار است گازی که در محدوده مطالعات فاز 3 تولید می‌شود، توسط دومین سکوی شناور تولید، که انتظار می‌رود در سال 2028 راه‌اندازی شود، فرآوری شود. با راه‌اندازی سکوی جدید، ظرفیت تولید در میدان گازی ساکاریا به 40 میلیون متر مکعب در روز افزایش خواهد یافت. بنابراین، 16 تا 17 میلیون خانوار به گاز داخلی دسترسی خواهند داشت. در حالی که 22 میلیون خانوار در ترکیه در حال حاضر از گاز طبیعی استفاده می‌کنند، با راه اندازی فاز 3، 80 درصد از خانوارها به استفاده از گاز داخلی روی خواهند آورد.

ترکیه در حال حاضر 6 کشتی حفاری در اعماق دریا و 2 کشتی تحقیقات لرزه‌نگاری دارد که با این ناوگان توجه بازیگران بین‌المللی را به خود جلب کرده است. در این زمینه، همکاری‌های استراتژیک نیز امضا نموده که از جمله توافق‌نامه‌هایی با شرکت ESSO Exploration International Limited، زیرمجموعه شرکت آمریکایی Exxon Mobil، و شرکت غول‌پیکر آمریکایی Chevron برای اکتشاف و حفاری مشترک برخی چاه‌ها در دریای سیاه و مدیترانه بوده است. همچنین توافق‌نامه‌هایی با غول‌های بریتانیایی BP و Shell و همچنین Total Energies فرانسوی امضا شده است. در چارچوب این توافق‌نامه‌ها، ترکیه می‌تواند با این شرکت‌ها در داخل و خارج از ترکیه در بحث اکتشاف و استخراج نفت و گاز مشارکت نماید.