از شوک درگیری منطقه ای تا امید آتش‌بس؛ تأثیر بحران بر اقتصاد و انرژی بنگلادش

جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه کشورمان در خاورمیانه، بنگلادش را به‌ عنوان کشوری وابسته به واردات انرژی در معرض یک شوک چندلایه اقتصادی و اجتماعی قرار داد. اختلال در عرضه سوخت، افزایش شدید قیمت‌های جهانی و فشار بر زنجیره تأمین، به ‌سرعت زندگی روزمره مردم و عملکرد صنایع کلیدی را تحت تأثیر قرار داده است.اعلام آتش‌ بس روزنه‌ای از امید برای کاهش فشارها ایجاد کرده است. اگرچه این تحول وابسته به پایداری شرایط سیاسی منطقه است، اما تا حدی نگرانی‌ها درباره تداوم اختلال در بازار انرژی و تجارت جهانی را کاهش داده و به بازارهای داخلی بنگلادش نیز سیگنال آرامش نسبی داده است. واضح است بازگشت به شرایط عادی مستلزم گذشت زمان و تداوم آتش بس می‌باشد. در مجموع، این بحران نشان داد که چگونه یک درگیری منطقه‌ای می‌تواند به‌ سرعت به مسئله‌ای حیاتی برای اقتصاد و معیشت در کشوری مانند بنگلادش تبدیل شود.

جنگ تحمیلی رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه کشورمان در خاورمیانه، بنگلادش را به‌ عنوان کشوری وابسته به واردات انرژی در معرض یک شوک چندلایه اقتصادی و اجتماعی قرار داد. اختلال در عرضه سوخت، افزایش شدید قیمت‌های جهانی و فشار بر زنجیره تأمین، به ‌سرعت زندگی روزمره مردم و عملکرد صنایع کلیدی را تحت تأثیر قرار داده است.

اعلام آتش‌ بس روزنه‌ای از امید برای کاهش فشارها ایجاد کرده است. اگرچه این تحول وابسته به پایداری شرایط سیاسی منطقه است، اما تا حدی نگرانی‌ها درباره تداوم اختلال در بازار انرژی و تجارت جهانی را کاهش داده و به بازارهای داخلی بنگلادش نیز سیگنال آرامش نسبی داده است. واضح است بازگشت به شرایط عادی مستلزم گذشت زمان و تداوم آتش بس می‌باشد.در مجموع، این بحران نشان داد که چگونه یک درگیری منطقه‌ای می‌تواند به‌ سرعت به مسئله‌ای حیاتی برای اقتصاد و معیشت در کشوری مانند بنگلادش تبدیل شود.

فشار بر زندگی روزمره مردم

اولین و ملموس‌ ترین اثرات بحران در سطح جامعه نمایان شد. کمبود سوخت، صف‌های طولانی در جایگاه‌ها و نگرانی از ادامه‌ دار بودن بحران، فضای روانی جامعه را تحت تأثیر قرار داد. بسیاری از مردم ناچار شدند ساعتها برای تأمین سوخت منتظر بمانند و همین موضوع به کاهش بهره‌وری و افزایش فشار اقتصادی بر خانوارها انجامید. رفتارهای احتکاری نیز به این وضعیت دامن زد. ترس از کمبود، مردم را به ذخیره‌ سازی سوخت سوق داد و در نتیجه، شکاف میان عرضه و تقاضا عمیق‌تر شد. این چرخه معیوب، بحران را از یک مشکل موقتی به یک چالش روزمره تبدیل کرد. با انتشار خبر آتش‌ بس، نشانه‌هایی از کاهش نگرانی عمومی مشاهده شد؛ هرچند کارشناسان هشدار می‌دهند که بازگشت کامل اعتماد به بازار نیازمند ثبات پایدار در منطقه است.

صنعت پوشاک زیر فشار جنگ

صنعت پوشاک، به ‌عنوان ستون اصلی اقتصاد بنگلادش، از نخستین بخش‌هایی بود که آثار بحران را به‌ طور مستقیم احساس کرد. این صنعت که وابستگی زیادی به انرژی پایدار و زنجیره تأمین بین‌المللی دارد، با اختلال جدی روبه‌رو شد. قطعی‌های برق و کمبود سوخت، بسیاری از کارخانه‌ها را مجبور به استفاده از ژنراتورهای دیزلی کرد؛ راه ‌حلی که خود به‌ دلیل کمبود سوخت و افزایش قیمت‌ها، هزینه تولید را به‌ طور چشمگیری بالا برد. در نتیجه، حاشیه سود کاهش یافت و توان رقابتی تولیدکنندگان بنگلادشی در بازارهای جهانی تضعیف شد.

در برخی موارد، تولید کاهش یافت یا با تأخیر انجام شد که این مسئله می‌تواند در بلند مدت به از دست رفتن سفارش‌ها و بازارهای صادراتی منجر شود. هرچند آتش‌ بس اخیر تا حدی از شدت نگرانی‌ها کاسته، اما فعالان این صنعت همچنان نسبت به تداوم بی‌ثباتی محتاط هستند.

بحران انرژی و ضعف زیرساختی

یکی از مهم‌ترین درس‌های این بحران، آشکار شدن ضعف‌های ساختاری در بخش انرژی بنگلادش بود. پالایشگاه اصلی کشور ظرفیت و انعطاف لازم برای فرآوری انواع مختلف نفت خام را ندارد و همین موضوع، توان کشور برای واکنش سریع به تغییرات بازار را محدود کرده است. در شرایطی که مسیرهای تأمین انرژی با اختلال مواجه شد، این محدودیت‌ها بیش از پیش نمایان شد و وابستگی به واردات فرآورده‌های پالایش‌شده افزایش یافت.اکنون بار دیگر توسعه ظرفیت پالایشی به‌ ویژه راه‌اندازی واحد دوم پالایشگاهی به ‌عنوان یک ضرورت استراتژیک مطرح شده است. بدون چنین سرمایه‌گذاری‌هایی، بنگلادش در برابر شوک‌های مشابه در آینده نیز آسیب‌پذیر باقی خواهد ماند

پیامدهای اقتصادی گسترده

فراتر از بخش انرژی، این بحران اثرات زنجیره‌ای بر کل اقتصاد گذاشته است. افزایش هزینه واردات سوخت، فشار بر ذخایر ارزی را تشدید کرده و همزمان، هزینه‌های حمل ‌و نقل و تولید را بالا برده است. وابستگی شدید به واردات انرژی، این کشور را در برابر شوک‌های خارجی آسیب‌پذیر کرده است. برآوردها نشان می‌دهد هزینه واردات سوخت ممکن است از حدود 12 میلیارد دلار به نزدیک 16.8 میلیارد دلار افزایش یابد؛ جهشی که معادل حدود 1.1 درصد تولید ناخالص داخلی است و فشار قابل توجهی بر تراز پرداخت‌ها وارد می‌کند.این وضعیت نه ‌تنها تورم را افزایش داده، بلکه بر صادرات نیز اثر منفی گذاشته است. کاهش توان تولید در صنایع کلیدی مانند پوشاک، می‌تواند جریان ورود ارز به کشور را محدود کند و تراز پرداخت‌ها را تحت فشار قرار دهد.

در عین حال، نگرانی درباره وضعیت کارگران مهاجر در کشورهای خاورمیانه که منبع مهمی‌برای حواله‌های ارزی هستند به یکی دیگر از دغدغه‌های سیاست‌گذاران تبدیل شده است. اعلام آتش ‌بس تا حدی از شدت این نگرانی‌ها کاسته و امید به ثبات نسبی در بازارهای جهانی را افزایش داده، اما چشم‌انداز اقتصادی همچنان با عدم قطعیت همراه است.

منابع :

https://www.thedailystar.net/business/economy/news/bangladesh-faces-48b-surge-annual-energy-import-bill-4134686

https://www.tbsnews.net/bangladesh/energy/govt-import-17-lakh-tonnes-fuel-bolster-energy-security-mideast-war-rages-1402031

https://thefinancialexpress.com.bd/economy/bangladesh/iran-war-fallout-hits-readymade-garment-industry-hard
https://www.tbsnews.net/bangladesh/energy/war-exposes-bangladeshs-refinery-weakness-renews-focus-erl-2nd-unit-1406736
https://www.tbsnews.net/bangladesh/iran-ceasefire-sigh-relief-bangladesh-1406691