اقدامات برجسته تاجیکستان در توسعه انرژی و مدیریت منابع آب در سال 2025

سایت رسمی وزارت انرژی تاجیکستان: در کنار سایر بخش‌ها، سال 2025 در زمینه انرژی و منابع آب سالی موفق بود. زیرا دولت جمهوری تاجیکستان اقدامات مؤثری را برای بهبود سیستم انرژی کشور و مدیریت مؤثر منابع آب انجام داده است.

برخی از مهمترین رویدادهای این بخش که در سال 2025 محقق شده‌اند:

نیروگاه برق آبی راغون - آینده استقلال انرژی

کار ساخت بزرگترین تأسیسات قرن - نیروگاه برق آبی راغون - تقریبا 60 درصد تکمیل شده است. سد نیروگاه به ارتفاع ۱۱۱۰ متر از سطح دریا رسیده و ارتفاع آن به ۱۴۵ متر رسیده است.

در این زمینه، دو واحد موقت نیروگاه برق آبی راغون از زمان آغاز بهره‌برداری نزدیک به ۱۰ میلیارد کیلووات ساعت برق تولید کرده‌اند.

افتتاح بخش‌های تاجیکستان و قرقیزستان از پروژه کاسا-۱۰۰۰

در ماه مارس، خط انتقال برق ۵۰۰ کیلوولت «داتکا-سغد» در چارچوب پروژه انتقال برق منطقه‌ای کاسا-۱۰۰۰ به بهره‌برداری رسید که همکاری‌های انرژی منطقه‌ای و پتانسیل صادراتی کشور را تقویت خواهد کرد.

بهره‌برداری از خط انتقال برق با حضور امامعلی رحمان رئیس‌جمهور تاجیکستان، و صادیر جاپاروف، رئیس‌جمهور قرقیزستان برگزار شد.

شایان ذکر است که کاسا-۱۰۰۰ اولین پروژه مشترک بین منطقه‌ای آسیای مرکزی و آسیای جنوبی است که شبکه‌های برق جمهوری تاجیکستان، جمهوری قرقیزستان، افغانستان و جمهوری اسلامی‌پاکستان را به هم متصل می‌کند.

افتتاح پروژه انتقال برق منطقه‌ای کاسا-۱۰۰۰ در ۱۲ مه ۲۰۱۶ در شهر تورسون‌زاده با حضور رئیس‌جمهور جمهوری تاجیکستان، عبدالله عبدالله، رئیس وقت دولت وحدت ملی جمهوری اسلامی افغانستان محمد نواز شریف، نخست‌وزیر وقت جمهوری اسلامی‌پاکستان و سورنبای جین‌بیک‌اف نخست‌وزیر وقت جمهوری قرقیزستان برگزار شد. در فضایی تشریفاتی، سران کشورها با کلیک یک دکمه نمادین، اجرای پروژه انتقال برق منطقه‌ای کاسا-۱۰۰۰ رسما آغاز شد.

از نیروگاه برق آبی سیبزار تا نیروگاه خورشیدی علیچور

در آستانه روز وحدت ملی در منطقه خودمختار کوهستان بدخشان، با حضور امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور جمهوری تاجیکستان، نیروگاه برق آبی سیبزار با ظرفیت ۱۱ مگاوات، پست برق 110/35/10کیلوولت جنگل، نیروگاه‌های خورشیدی علیچور (۲.۸ مگاوات)، گلزار (۰.۴۵ مگاوات) و چهار نیروگاه برق آبی کوچک به بهره‌برداری رسید.

نیروگاه برق آبی سیبزار بر روی رودخانه شاه‎دره در ناحیه راشتقلعه ساخته شده و از ۳ واحد تشکیل شده است. این نیروگاه پتانسیل تولید بیش از ۷۷.۶ میلیون کیلووات ساعت برق سازگار با محیط زیست در سال را دارد. این امر دسترسی ۲۲۰ هزار نفر به برق را فراهم می‌کند که به توسعه بخش‌های اقتصادی و اجتماعی کمک خواهد کرد. همچنین فرصت‌های بیشتری برای صادرات برق به سایر کشورها فراهم می‌کند.

راه‌اندازی نیروگاه برق آبی سیبزار به منطقه بدخشان اجازه داده است تا تولید برق را ۲۵ درصد افزایش داده و قابلیت اطمینان و سطح تأمین برق را بهبود بخشد.

لازم به یادآوری است که سنگ بنای ساخت نیروگاه برق آبی سیبزار توسط امامعلی رحمان، در ۲۹ ژوئیه ۲۰۱۵ گذاشته شده بود.

پس از راه‌اندازی نیروگاه برق آبی سیبزار، این منطقه به استقلال انرژی دست یافته و ۱۰۰ در صد برق خود را از منابع انرژی تجدیدپذیر تولید می‌کند.

بازسازی کامل نیروگاه برق آبی قایراقوم و واحد سوم نیروگاه برق آبی ناراک

در 20 نوامبر، امامعلی رحمان، رئیس‌جمهور تاجیکستان، پس از بازسازی اساسی در شهر گلستان، منطقه سغد، سه واحد برق آبی نیروگاه برق آبی قایراقوم را رسماً به بهره‌برداری رساند. این رویداد گامی مهم در جهت اجرای سیاست دولت برای تقویت استقلال انرژی و توسعه انرژی «سبز» است.

نیروگاه برق آبی قایراقوم در اواسط قرن بیستم ساخته شد و از شش واحد تشکیل شده است. در طول تقریباً 70 سال فعالیت خود، این نیروگاه برای اولین بار به طور کامل بازسازی شد. هنگامی‌که آخرین واحد در سال 1957 به بهره‌برداری رسید، ظرفیت طراحی آن 21 مگاوات بود. به دلیل فرسودگی تجهیزات، ظرفیت آنها به 12 مگاوات کاهش یافت که به طور جدی کارایی نیروگاه را محدود کرد.

از سال ۲۰۱۹، با حمایت و ابتکارات امامعلی رحمان، کار نوسازی در این تأسیسات آغاز شده است و تقریباً در ۷ سال، ۶ واحد برق آبی این نیروگاه به طور کامل بازسازی شده‌اند که هر کدام ظرفیت ۲۹ مگاوات دارند. در این زمینه، ظرفیت تولید نیروگاه ۶۰ مگاوات افزایش یافته و تولید برق سالانه از ۶۵۰ میلیون به ۹۰۰ میلیون کیلووات ساعت رسیده است.

امسال، واحد سوم (شماره ۷) نیروگاه برق آبی نارک پس از نوسازی به بهره‌برداری رسید که ظرفیت طراحی نیروگاه را ۴۰ مگاوات دیگر افزایش داد.

شایان ذکر است که دو واحد قبلی در ۲۴ اکتبر ۲۰۲۲ و ۳۰ آگوست ۲۰۲۴ با مشارکت رئیس‌جمهور جمهوری تاجیکستان، به بهره‌برداری رسیدند.

آغاز ساخت دو نیروگاه خورشیدی ۵۰۰ مگاواتی

در ۲۰ نوامبر، امامعلی رحمان، رسما دستور ساخت دو پروژه انرژی جدید را در ناحیه اشت از استان سغد و ناحیه جیحون از استان ختلان را داد.

ظرفیت کل نیروگاه‌های خورشیدی در حال ساخت ۵۰۰ مگاوات و هزینه کل آنها ۲۵۰ میلیون دلار است. اجرای این پروژه‌ها به بهبود تامین برق مناطق، افزایش سهم تولید انرژی "سبز" و تقویت پایداری سیستم انرژی کشور کمک خواهد کرد.

نیروگاه خورشیدی در ناحیه اشت در زمینی به مساحت ۷۵۰ هکتار ساخته خواهد شد و برق بیش از ۱۱۵ هزار خانوار را تامین می‌کند و در عین حال انتشار دی اکسید کربن به محیط زیست را کاهش می‌دهد. کار ساخت و ساز تا آگوست ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت. در طول ساخت و ساز، بیش از ۶۰۰ نفر، عمدتا ساکنان محلی، مشارکت خواهند داشت. پس از اتمام پروژه، برای 30 متخصص شغل دائمی ایجاد خواهد شد.

هر دو تأسیسات توسط سرمایه‌گذار داخلی - شرکت خصوصی «ایان انرژی» و پیمانکار - شرکت سهامی عام «تاجیک‎گیدراالکترومونتاژ» با همکاری یک شرکت چینی تکمیل خواهند شد.

تصویب برنامه توسعه بخش برق برای سال‌های 2030-2026

این برنامه در راستای اجرای دستورالعمل‌ها و رهنمودهای رئیس‌جمهور تاجیکستان در سخنرانی خود به مجلس عالی مورخ 28 دسامبر 2024 با عنوان «درباره جهت‌گیری‌های اصلی سیاست داخلی و خارجی جمهوری تاجیکستان» تدوین و با مصوبه شماره 648 دولت جمهوری تاجیکستان مورخ 26 نوامبر 2025 تصویب شد.

تصویب این برنامه با هدف مشخص کردن اقدامات دولت کشور در این دوره برای اجرای «تضمین امنیت انرژی و استفاده کارآمد از برق» است که یکی از اهداف کلیدی استراتژی توسعه ملی جمهوری تاجیکستان برای دوره تا سال 2030 است.

در طول اجرای این برنامه، انتظار می‌رود نتایج زیر حاصل شود:

۲۶۸۰ مگاوات ظرفیت جدید تولید برق صرفا با هزینه نیروگاه برق آبی راغون؛

۲۰۴ مگاوات ظرفیت تولید برق اضافی با هزینه بازسازی نیروگاه‌های فعال و بازیابی ۴۱۰ مگاوات ظرفیت از دست رفته به دلیل فرسودگی تجهیزات، با ظرفیت کل ۶۱۴ مگاوات؛

حداقل ۱۵۰۰ مگاوات با هزینه انرژی خورشیدی؛

کاهش سطح تلفات برق در شبکه‌های انتقال برق به ۳ درصد؛

کاهش بیش از 10 درصدی تلفات برق در شبکه‌های توزیع برق؛

افزایش صادرات برق به حداقل ۵ میلیارد کیلووات ساعت.

در چارچوب  برنامه اقدام  ۹ پروژه در بخش تولید برق، ۱۳ پروژه در بخش انتقال برق، ۵ پروژه در بخش توزیع برق و ۲ پروژه یا برنامه در بخش بهبود وضعیت مالی این بخش و اصلاحات پیش‌بینی شده است.

بودجه این برنامه ۶۰ میلیارد و ۳۵۶ میلیون سامانی تعیین شده است که با هزینه‌های زیر تأمین خواهد شد:

بودجه از شرکای توسعه - ۳۶ میلیارد و ۵۷۰ میلیون سامانی (۶۰.۵ در صد)؛

بودجه از بخش خصوصی - ۲۳ میلیارد و ۷۸۶ میلیون سامانی (۳۹.۵ در صد)؛

همچنین بودجه دولتی برای ساخت نیروگاه برق آبی راغون که سالانه در مبالغ مشخصی در بودجه دولتی اختصاص می‌یابد.

شورای ملی آب – گامی جدید در تقویت مدیریت پایدار منابع آب

در تاریخ ۱۰ دسامبر ۲۰۲۵، اولین جلسه شورای ملی آب برگزار شد. این رویداد مهم به عنوان یک گام جدید در جهت تقویت و بهبود مدیریت منابع آب کشور به شمار می‌رود. با توجه به تغییرات سریع آب و هوایی، کاهش منابع آبی و افزایش تقاضا برای آب پاک و با کیفیت بالا، تشکیل این شورا برای کشور ضروری بود.

هدف اصلی شورای ملی آب ایجاد یک فضای هماهنگ و مشترک برای تصمیم‌گیری در مورد استفاده و مدیریت منابع آب کشور است. این شورا به عنوان یک نهاد مشورتی وابسته به دولت جمهوری تاجیکستان، به منظور هماهنگی بهتر سیاست‌ها، تدوین استراتژی‌های بلندمدت و تقویت همکاری‌های بین‌سازمانی در حوزه منابع آب تشکیل شده است.

شورای ملی آب کمک می‌کند تا سیاست‌های دولتی در حوزه آب به‌طور مؤثر و شفاف با یکدیگر هماهنگ شوند. این شورا همچنین برای مقابله با چالش‌های آبی کشور برنامه‌های بلندمدت را تدوین و اجرا خواهد کرد تا در آینده بتوان از منابع آبی به‌طور پایدار و کارآمد بهره‌برداری کرد.

تأسیس شورای ملی آب در تاریخ ۲۹ مه ۲۰۲۵ به تصویب دولت جمهوری تاجیکستان رسید. این شورا به‌عنوان یک نهاد مهم در زمینه مدیریت آب، نقش برجسته‌ای در تدوین و اجرای استراتژی‌های مربوط به منابع آبی ایفا خواهد کرد.

https://telegra.ph/CHAND-R%D3%AEJDODI-MU%D2%B2IMI-SOLI-2025-DAR-SO%D2%B2AI-EHNERGETIKA-VA-ZAHIRA%D2%B2OI-OB-12-31