تولید و مصرف نفت در برزیل و فرصت های صادراتی به این کشور

ذخایر تثبیت شده نفت برزیل 13.4میلیارد بشکه و ذخایر گاز این کشور 369 میلیارد متر مکعب می-باشد. تولید نفت این کشور نیز 2.73 میلیون بشکه در روز است که با احتساب تولید118 میلیون متر مکعبی گاز در روز معادل 3.47 میلیون بشکه نفت در روز می‌باشد. برزیل در سالگذشته( 2018 )حدود 412 میلیون بشکه نفت به ارزش 25 میلیارد دلار صادر و 68 میلیون بشکه نفت به ارزش 5 میلیارد دلار وارد نمود. واردات مشتقات نفتی برزیل در سال 2018 به 206 میلیون بشکه به ارزش 14.6 میلیارد دلار بالغ گردید.با عنایت به ثابت بودن ظرفیت پالایش نفت برزیل و افزایش مصرف فرآورده‌های نفتی، این کشور در آینده بیشتر بر واردات فرآورده‌های نفتی به ویژه گازوئیل، بنزین، نفتا و ال. پی .جی متکی خواهد شد که می تواند مورد بهره برداری شرکت های ایرانی قرار گیرد.

ذخایر تثبت شده نفت برزیل در سال 2019 به 13.4 میلیارد  بالغ گردید که با این رقم این کشور در رده دومین دارنده بزرگ ذخایر نفت در آمریکای لاتین و پانزدهمین کشور برخوردار از ذخایر تثبیت شده نفت در دنیا قرار می­گیرد.[1]بیشتر ذخایر نفتی برزیل در سواحل جنوب شرقی این کشور قرار دارد. ایالت ریو دو ژانیرو 83.5  از کل ذخایر نفتی تثبیت شده برزیل را دارا می‌باشد. تمام ذخایر نفتی این ایالت در دریا قرار دارد. ایالت های اسپریتو سانتو (7.6%)، سان پائولو (3.5 درصد) و ریو گرانده دو نورته (2%) دیگر ایالت های مهم برخوردار از ذخایر نفت می­باشند. 

توزیع جغرافیایی ذخایر نفتی اثبات شده برزیل (براساس درصد)

برزیل با برخورداری از 369 تریلیون متر مکعب ذخایر گاز تثبت شده در جایگاه سی و دومین کشور بزرگ دارنده ذخایر گاز دنیا قرار دارد. ایالت ریو دو ژانیرو  با داشتن 223.8 میلیارد متر مکعب ذخایر تثبت شده گاز، 61 درصد کل ذخایر گاز تثبت شده این کشور را در اختیار دارد. ایالت های آمازون (10.6 درصد)، سان پائولو (10 درصد)، اسپریتو سانتو (8.4 درصد)، مارانیان (4.5 درصد) و باهیا (3.9 درصد) دیگر ایالت مهم برخوردار از ذخایر گاز می‌باشند.

توزیع جغرافیایی ذخایر گاز تثبت شده برزیل (براساس درصد)

 

وضعیت  اکتشاف و تولید نفت

براساس گزارش آژانس ملی نفت برزیل[2] تا پایان سال 2017 تعداد حوزه نفتی دارای قرارداد به749 مورد رسیده که از این میزان، 303 حوزه در مرحله اکتشافی، 75 حوزه در مرحله توسعه ای و 371 حوزه در مرحله تولید قرار داشتند. از حوزه‌های نفتی که در مرحله اکتشاف قرار دارند، 110 حوزه نفتی در دریا و 192 در حوزه خشکی و یک مورد در حوزه دریا- خشکی قرار دارد. شرکت پتروبراس در 123از 303 حوزه نفتی که در مرحله اکتشافی قرار دارد سیهم بوده که در 45 مورد آن دارای حق بهره برداری انحصاری است. از 75 حوزه نفتی  که در مرحله توسعه ای می‌باشند 31 حوزه در دریا و 44 حوزه در خشکی قرار دارند که پتروبراس حق بهره برداری 100 درصدی در 30 حوزه را دارد. از 371 حوزه نفتی که در این مرحله می‌باشند 98 حوزه در دریا و 273 حوزه در خشکی قرار دارند. در این بخش پتروبراس تنها شرکت بهره بردار در 284 حوزه می‌باشد و 13 حوزه نیز مشارکت دارد.

سیر افزایشی تولید نفت برزیل و کاهش تولید ونزوئلا، برزیل را به بزرگترین  تولید کننده نفت در آمریکای لاتین تبدیل کرده است. میزان تولید نفت خام این کشور در اردیبهشت ماه 1398 (ماه می 2019)به رقم 2.73 میلیون بشکه در روز رسید که بالاترین ثبت تولید نفت خام این کشور می‌باشد. با این تولید، برزیل در رده دهم تولید کنندگان بزرگ نفت خام دنیا قرار می‌گیرد.تولید گاز این کشور نیز به 118 میلیون متر مکعب در روز رسید. با احتساب گاز، تولید نفت این کشور معادل 3.47 میلیون بشکه در روز می‌باشد.

نفت تولیدی در دریا 95.7 درصد کل تولیدات نفت برزیل را شامل می‌شود. ایالت ریو دو ژانیرو تولید کننده نفت در این کشور می‌باشد و با 1.8 میلیون بشکه تولید در روز، 70 درصد تولید نفت برزیل را در اختیار دارد. ایالت اسپریتو سانتو با 335 هزار بشکه در روز(11.2 درصد) دومین ایالت تولید کننده نفت برزیل می‌باشد. 97 درصد نفت تولیدی این ایالت نیز دریا استخراج می­گردد. ایالت سان پائولو با 319 هزار بشکه سومین ایالت تولید کننده نفت برزیل می‌باشد.

منطقه پره سال[3] 60.7 درصد کل نفت تولید شده برزیل را تشکیل می دهد. تولید نفت از منطقه در پره سال در اردیبهشت ماه 1398 (ماه می 2019) به 1.64 میلیون بشکه در روز بالغ گردید. از این حوزه نفتی حدود 68.3 میلیون متر مکعب گاز در روز تولید شده است. با احتساب نفت و گاز، در مجموع تولید منطقه پره سال معادل 2.1 میلیون بشکه در روز می‌باشد. حدود 90 درصد تولید نفت پره سال در حوزه نفتی سانتوس در ساحل جنوب شرقی برزیل قرار دارد. از 30 چاه نفتی که بیشترین تولید نفت در برزیل را دارند، 29 چاه نفت در این حوزه قرار داشته و میانگین تولید آنها 25 هزار بشکه نفت در روز می‌باشد که چهار برابر چاه‌های نفت در خلیج مکزیک می‌باشد. طی ده سال گذشته معادل 2.5 میلیارد بشکه نفت در این منطقه تولید شده است.

ویژگی خاص حوزه نفت پره سالت سانتوس قرار داشتن در منطقه فوق عمیق،  در زیر لایه 2 کیلومتری از نمک و در فاصله 300 کیلومتری از ساحل می‌باشد که چالش قابل ملاحظه ای جهت استخراج برای پتروبراس ایجاد کرده است. با وجود این دشواری، هزینه استخراج در این حوزه برای پتروبراس کمتر از 7 دلار در هر بشکه می‌باشد.

تولید گاز طبیعی برزیل نیز در سال 2018 برای نهمین سال پیاپی افزایش یافته و به 40.9 میلیارد مترمکعب رسید که نشان از افزایش 93 درصدی در کمتر از یک دهه دارد. با این رقم، برزیل در رده سی و یکمین تولید کننده بزرگ گاز دنیا قرار گرفت. تولید گاز این کشور در اردیبهشت ماه 1398 ( ماه می 2019) به 118 میلیون متر مکعب در روز رسید.

تولید گاز طبیعی مایع ال. ان.جی (LNG) نیز 39.2 میلیون بشکه در سال می‌باشد. ایالت سان پائولو  با 19 میلیون بشکه تولید کننده این نوع گاز می‌باشد. ایالت آمازون در سال 2018 به رقم 6.2 میلیون بشکه از ریو دو ژانیرو عبور کرده و به دومین تولید کننده بزرگ LNGال.ان.جی تبدیل گردید. این دو ایالت در مجموع 64.5 درصد تولیدات گاز برزیل را در اختیار دارند. ایالت های ریو دو ژانیرو با 5.7 و  اسپریتو سانتو با 5.5 میلیون بشکه در سال، دیگر ایالت های تولید کننده گاز ال ان جی برزیل می‌باشند.

شرکت پتروبراس بزرگترین شرکت بهره بردار نفت و گاز برزیل می‌باشد. این شرکت 77.8 درصد نفت و 76.6 درصد گاز تولیدی برزیل را در اختیار دارد. البته با افزایش ورود شرکت های خارجی، سهم شرکت پتروبراس در تولید نفت برزیل کاهش یافته است. شرکت های شل، رپسول و پتروگال دیگر شرکت های مهم تولید کننده نفت در برزیل می­باشند.

شرکت های عمده تولید کننده نفت در برزیل (براساس درصد)

میزان پالایش  و مصرف نفت

براساس آمار آژانس ملی نفت برزیل، ظرفیت پالایشی این کشور با حدود 2.3 میلیون بشکه هشتمین کشور بزرگ دنیا به لحاظ ظرفیت پالایش نفت خام می‌باشد.برزیل دارای 17 پالایشگاه نفت می‌باشد که از این تعداد 13 پالایشگاه متعلق به پتروبراس می‌باشد که 98.2 درصد ظرفیت پالایشی این کشوررا در بر می‌گیرد.پالایشگاه‌های این کشور ظرفیت ذخیره سازی 6.7 میلیون متر مکعب نفت و 11.2 میلیون متر مکعب فرآوردهای نفتی، واسطه ای و اتانول را دارند. در سال 2018 به صورت میانگین  1.7 میلیون بشکه نفت و 76 هزار بشکه دیگر محصولات (زباله‌های نفتی) در روز در پالایشگاه‌های این کشور تصفیه شد که 8.4 هزار بشکه در روز نسبت به سال 2017 پایین تر بود. 90 درصد نفت پالایش شده دارای منشا داخلی و 10 درصد وارداتی بود.

برزیل در سال 2018 حدود 108 میلیون متر مکعب فرآورده نفتی تولید نمود. فرآورده‌های نفتی دارای انرژی[4] 94.2 میلیون بشکه (87%) آن را تشکیل می داد که کاهش 2.5 درصدی نسبت به سال 2017 داشت. گازوئیل با 42 درصد، بنزین با 28.7 درصد، نفت سفید با 12.1 درصد و ال پی جی با 10.7 درصد، بیشترین سهم را بین فرآورده‌های انرژی داشت. تولیدات مشتقات نفتی غیر انرژی نیز 14 متر مکعب بود که48.6 درصد آن را نفتا، 16.8 درصد کک، 12.7 را قیر و 2.9 را حلال ها و 19 درصد را دیگر فرآورده‌ها تشکیل می داد.

میزان مصرف نفت این کشور در سال 2018 به 3.017 میلیون بشکه در روز رسید که حدود 3.1 درصد کل مصرف جهانی را شامل می‌شود. شرکت های پتروبراس، اپیرانگا (از گروه تجاری Ultrapar) و رائیزن (Raizen) کنترل بازار فرآورده‌های نفتی برزیل را در کنترل دارند.

صادرات نفت خام

در حالی که  کل صادرات نفت خام برزیل درسال 2000  کمتر از 7 میلیون بشکه ( 158 میلیون دلار)بود، این رقم در سال 2010 به 230 میلیون بشکه و در سال 2018 به 412.3 میلیون بشکه بالغ گردید. درآمد حاصل از صادرات نفت در سال 2018 با افزایش 51 درصدی نسبت به سال 2017 به 25 میلیارد دلار افزایش یافت.[5] نفت خام در سال 2018 با پشت سر گذاشتن سنگ آهن، در رده دوم کالای عمده صادراتی برزیل قرار گرفت. صادرات نفت برزیل در سه ماه اول سال 2019 به یک میلیون و سیصد هزار بشکه در روز رسید و بالاتر از مکزیک به اولین صادر کننده نفت خام آمریکای لاتین تبدیل گردید.

نمودار صادرات نفت برزیل از سال 2000 تا 2018 ( به میلیون بشکه در سال)

منطقه آسیا - پاسیفیک در سال 2018 با واردات 250.3 میلیون بشکه نفت از برزیل مقصد 61 درصد صادرات نفت این کشور بود. منطقه آمریکای مرکزی و جنوبی با 64.5 میلیون بشکه ( 15.7%)، آمریکای شمالی با 50.8 میلیون بشکه (12.4%) و اروپا نیز با 43.5 میلیون بشکه (10.6%) دیگر مقاصد صادراتی نفت خام برزیل می‌باشند.

چین مهمترین بازار صادراتی نفت خام برزیل می‌باشد. صادرات نفت خام برزیل به این کشور در سال 2018 به 228 میلیون بشکه ( 31.7 میلیون تن) به ارزش 14.3 میلیارد دلار بالغ گردید که 55.5 درصد کل صادرات این کشور را شامل می‌شود.

براساس آمار وزارت اقتصاد برزیل، صادرات نفت خام  برزیل در شش ماهه اول سال 2019 به حدود 30 میلیون تن به ارزش 11.97 میلیارد دلار بالغ گردید. صادرات به چین در این مدت با رشد 37 درصدی نسبت به مدت مشابه سال 2018 به 19 میلیون تن به ارزش 7.8 میلیارد دلار رسید.ایالات متحده آمریکا، هند[6] و اروگوئه دیگر مهمترین مقاصد عمده صادراتی نفت خام برزیل در این مدت بوده اند.

مقاصد صادراتی نفت خام برزیل

سال 2018				شش ماهه اول 2019
ردیف	کشور	وزن (میلیون تن)	ارزش (میلیون دلار)	ردیف	کشور	وزن (میلیون تن)	ارزش (میلیون دلار)
1	چین	31.7 (228 میلیون بشکه)	14391	1	چین	19	7842
2	آمریکا	6.9	3031	2	آمریکا	3.3	1293
3	شیلی	4.79	2137	3	هند	1.59	656
4	اسپانیا	5.37	2036	4	اروگوئه	1.38	592
5	اروگوئه	2.83	1241	5	شیلی	1.46	587
6	هند	2.75	1138	6	اسپانیا	1.47	505
7	سانتا لوسیا	0.926	400	7	هلند	0.347	140
8	پرتغال	0.834	356	8	پرتغال	0.266	112
9	پاناما	0.490	181	9	کره جنوبی	0.132	58
10	تایوان	0.273	116	10	مالزی	0.108	48

 

واردات نفت خام

علیرغم اینکه برزیل در زمینه تولید نفت خام به خودکفایی رسیده است و تولیدات نفت این کشور می‌تواند نیاز پالایشگاه‌های نفت این کشور را تامین کند، نفت خام همچنان یکی از عمده ترین کالاهای وارداتی این کشور را تشکیل می­دهد. بیشتر نفت تولیدی برزیل را نفت نوع سنگین تشکیل می دهد که پالایش آن برای پالایشگاه‌های برزیلی سخت است لذا این کشور نفت سبک را برای ترکیب با نفت سنگین وارد می‌کند.[7]

 برزیل در سال 2018 حدود 68 میلیون بشکه نفت خام به ارزش 5.04 میلیارد دلار وارد نمود که افزایش 13.5 میلیون بشکه ای (24.8 درصدی) نسبت به سال 2017 داشت.این کشور به طور متوسط، حدود 202 هزار بشکه در روز نفت خام وارد کرد. نفت سومین کالای عمده وارداتی برزیل در سال 2018 بود. منطقه آفریقا در سال 2018 با عبور از خاورمیانه به اولین تامین کننده نفت خام وارداتی برزیل تبدیل شد. میزان صادرات نفت خام این منطقه به برزیل به 29.7 میلیون بشکه رسید که 43.7 درصد کل واردات برزیل را شامل می‌شود. صادرات منطقه خاورمیانه نیز به 29.2 میلیون بشکه رسید که 43 درصد واردات برزیل را شامل می‌شود. عربستان سعودی، نیجریه، الجزایر، آمریکا و عراق کشورهای عمده صادر کننده نفت به برزیل می­باشند. عربستان سعودی با 23.6 میلیون بشکه اولین صادر کننده نفت خام به برزیل در سال 2018 بود که 34.7 نفت خام وارداتی این کشور را تامین کرد.  واردات نفت خام این کشور در شش ماهه اول سال 2019 به رقم 4.7 میلیون تن به ارزش 2.36 میلیارد دلار رسید که با این میزان نفت، در رده دومین کالای عمده وارداتی برزیل قرار می‌گیرد.

مبادی نفت خام وارداتی برزیل

سال 2018				شش ماهه اول 2019
ردیف	کشور	وزن (میلیون تن)	ارزش (میلیون دلار)	ردیف	کشور	وزن (میلیون تن)	ارزش (میلیون دلار)
1	عربستان سعودی	3.2 (23.6 میلیون بشکه)	1641	1	عربستان سعودی	1.95	919
2	نیجریه	2.32	1365	2	الجزایر	0.976	511
3	الجزایر	1.66	1000	3	آمریکا	0.772	410
4	آمریکا	1.23	686	4	نیجریه	0.675	366
5	عراق	0.771	327	5	لیبی	0.187	99
6	لیبی	0.052	20	6	عراق	0.139	51

 

صادرات و واردات فرآورده‌های نفتی

واردات مشتقات نفتی برزیل در سال 2018 به206 میلیون بشکه به ارزش 14.6 میلیارد دلار بالغ گردید. میانگین واردات فرآورده‌های نفتی این کشور 650 هزار بشکه در روز بود. فرآورده­های نفتی  انرژی 61.6 درصد واردات و فراوردهای غیر انرژی نیز 38.4 درصد واردات مشتقات نفتی را شامل می‌شود. مهمترین فرآورده‌های وارداتی انرژی را گازوئیل، ال پی جی و بنزین به ترتیب با 35.6%، 13.4% و 9.1%  تشکیل می دهند. نفتا با سهم 24.3 درصدی در بین فرآورده‌های نفتی غیر انرژی  بیشترین سهم را داشت. کک با 8.5 درصد دیگر فرآورده نفتی وارداتی غیر انرژی بود.

آمریکا اولین صادر کننده کک (97% کل واردات برزیل)، گازوئیل (84 درصد کل واردات برزیل)، ال پی جی (80 درصد کل واردات برزیل)، روغن‌های روان کننده (67.3 کل واردات برزیل) حلال ها (66.8 درصد کل واردات برزیل) و بنزین نوع آ- A -(57.5 درصد کل واردات برزیل) سوخت هواپیما (36.6 درصد کل واردات برزیل) می‌باشد. الجزایر نیز اولین صادر کننده نفتا (29.6 درصد کل واردات برزیل) به برزیل می­باشد.

میزان و منابع وارداتی فرآورده‌های نفتی برزیل در سال 2018

ردیف	نوع کالا	وزن (میلیون تن)	مبادی عمده وارداتی
1	گازوئیل	11.8	آمریکا، امارات متحده عربی، سوئیس، سنگاپور، هلند، کانادا، پرتغال، ایتالیا، انگلیس، بلژیک،روسیه، کلمبیا، عمان
2	نفتا برای پتروشیمی	7.9	الجزایر، پرو، اسپانیا، ایتالیا، روسیه، آمریکا، آرژانتین، آنگولا ، یونان، فرانسه، مکزیک، کلمبیا، ونزوئلا
4	ال پی جی (LPG)	4.4	آمریکا، آرژانتین، الجزایر
5	بنزین	3	آمریکا، هلند، انگلیس، بلژیک، لیتوانی، روسیه
6	متانول	1.5	ترینیداد و توباگو، شیلی، ونزوئلا، آرژانتین، عربستان سعودی
7	بنزین هواپیما	0.857	آمریکا، کویت، هند، امارت متحده عربی، بحرین
8	روغن‌های روان کننده	0.778	آمریکا، کره جنوبی، ایتالیا، بحرین، مالزی، سوئد، قطر
9	انواع حلال	0.759	آمریکا
10	دیگر انواع نفتا	0.423	آمریکا، آرژانتین، بلژیک، الجزایر
11	نفت کوره	0.323	آمریکا، یونان، هلند، انگلیس

 

 صادرات فرآورده‌های نفتی برزیل در سال 2018 به 83 میلیون بشکه به ارزش 6.8 میلیارد دلار بالغ گردید. مشتقات نفتی انرژی با 90.7 درصد بخش عمده این صادرات را تشکیل می دهد.نفت سفید، سوخت هواپیما و سوخت کشتی به ترتیب 41.5، 18 و 11 درصد کل فرآورده‌های صادراتی برزیل را تشکیل می دهد. سنگاپور مقصد 36.8 درصد فرآورده‌های نفتی صادراتی برزیل بود که 48 درصد کل نفت سفید صادراتی برزیل را جذب می‌کرد. آمریکا نیز 28.3 درصد مهمترین  فرآورده‌های نفتی صادراتی برزیل بود. صادرات به این کشور شامل کوک، بنزین نوع آ (A)آ، گازوئیل می‌باشد.

 صادرات نفت خام برزیل به چین و هند در شش ماهه اول سال 2019 به ترتیب افزایش 37 و 5 درصدی داشته است. 

 ظرفیت پالایشگاهی برزیل طی سال های اخیر تقریباً ثابت بوده است و پتروبراس  اعلام نموده که برنامه ای برای احداث پالایشگاه جدید ندارد. با عنایت به ثابت بودن ظرفیت پالایش و افزایش مصرف در برزیل، طبیعتاً میزان واردات فرآورده‌های نفتی این کشور در سال های آتی افزایش خواهد یافت که این امر می‌تواند مورد توجه شرکت های خارجی علاقمند برای افزایش صادرات به برزیل قرار گیرد.

در حال حاضر  که شرکت پتروبراس کنترل 98 درصد ظرفیت پالایشی برزیل را در اختیار دارد، زمینه برای صادرات نفت خام به برزیل محدود می‌باشد. پتروبراس واگذاری هشت پالایشگاه از 17 پالایشگاه خود که از ظرفیت پالایش 1.1 میلیون بشکه نفت در روز برخوردار می‌باشند را در دستور کار دارد. با عنایت  به اینکه شرکت های غربی تمایلی به سرمایه گذاری و خرید این پالایشگاه‌ها ندارند و کشورهای آسیایی خریدار احتمالی این پالایشگاه‌ها می‌باشند، واگذاری این پالایشگاه‌ها به شرکت هایی از کشورهای آسیایی می‌تواند دریچه ای برای صادرات نفت خام به برزیل باشد. 

 

 

 

 

[1] کل ذخایر نفتی برزیل به 23.6 میلیارد بشکه بالغ می‌شود که 13.4 میلیارد بشکه آن تثبت شده است.

[2]. Agência Nacional do Petróleo

[3]. حوزه نفتی پره سال در آبهای عمیق اقیانوس اطلس جنوبی بین قاره آفریقا و آمریکای جنوبی در زیر لایه 2000متر از نمک و در فاصله 300 کیلومتری از ساحل قرار دارد.

[4]. Energetic

[5]. متوسط قیمت نفت خام صادراتی برزیل از 45.7 دلار در سال 2017 به 61.2 دلار در سال 2018 افزایش یافت.

[6]. صادرات نفت برزیل به هند در شش ماه اول سال 2019 با رشد 5.7 درصدی به 556 میلیون دلار بالغ گردید. با این رقم ،هند از ششمین مقصد صادراتی صادرات نفت برزیل در سال 2018 به سومین مقصد نفت این کشور درشش ماهه اول سال 2019 تبدیل گردید. 

[7]. شرکت نفتی پتروبراس در سال های اخیر سرمایه گذاری گسترده ای به منظور تغییر وضعیت پالایشگاه‌ها و قادر ساختن آنها به پالایش نفت خانم سنگین انجام داده است.