جایگاه قزاقستان در شاخص جهانی هم‌افزایی هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در سال ۲۰۲۶
قزاقستان در شاخص هم‌افزایی مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در سال ۲۰۲۶، در میان ۹۸ کشور رتبه ۵۵ را کسب کرده است. این شاخص بر توسعه همزمان مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی موردنیاز برای استفاده مؤثر از این فناوری تمرکز دارد. در داخل کشور، برنامه ملی AI-Sana محور اصلی رویکرد آموزشی معرفی‌شده در این زمینه است. مشارکت ۱۰۰ دانشگاه، آموزش بیش از ۱۲۰۰ نفر از کارکنان آموزشی و مشارکت آنان در تدوین ۳۵ دوره آموزشی اختصاصی از مهم‌ترین ارقام ارائه‌شده درباره این برنامه است. رویکرد اعلام‌شده قزاقستان بر این اصل استوار است که توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی باید با تقویت شایستگی‌های انسانی و کاربرد عملی دانش همراه باشد تا دانشجویان برای الزامات در حال تغییر بازار کار آماده شوند. با این حال، از آنجا که داده‌های شاخص کورسرا عمدتاً فعالیت کاربران این پلتفرم را منعکس می‌کند، رتبه ۵۵ را نمی‌توان به‌عنوان سنجش مستقیم سطح مهارت‌های کل جمعیت قزاقستان تلقی کرد؛ بلکه این رتبه معیاری برای ارزیابی وضعیت توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در میان مشارکت‌کنندگان در آموزش دیجیتال محسوب می‌شود.
این شاخص بخشی از گزارش جهانی مهارت‌های کورسرا ۲۰۲۶ است و بر رابطه میان توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی تمرکز دارد.
بر اساس این ارزیابی، مهارت‌های انسانی مورد توجه شامل موارد زیر است:
- تفکر انتقادی؛
- رهبری؛
- ارتباطات؛
- حل مسائل پیچیده.
هدف شاخص، ارزیابی میزان فعالیت یادگیرندگان در توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی در کنار این مجموعه از مهارت‌های انسانی است.
روش‌شناسی شاخص
بر اساس روش‌شناسی کورسرا، شاخص هم‌افزایی مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی از ترکیبی از داده‌ها تشکیل شده است.
این داده‌ها شامل:
- میزان کسب مهارت‌ها؛
- گستره مهارت‌های مورد مطالعه؛
- میزان توسعه همزمان مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی.
در این ارزیابی همچنین از داده‌های شاخص آمادگی دولت‌ها برای هوش مصنوعی آکسفورد اینسایتس استفاده شده است.
این شاخص ظرفیت کشورها برای استفاده از هوش مصنوعی را بر اساس عواملی از جمله:
- سیاست‌های دولتی؛
- زیرساخت‌ها؛
- سرمایه انسانی؛
- توسعه بخش هوش مصنوعی؛
ارزیابی می‌کند.
رویکرد قزاقستان در آموزش هوش مصنوعی
سیاسات نوربک، وزیر علوم و آموزش عالی قزاقستان، در تشریح رویکرد این کشور بر نقش برنامه ملی AI-Sana تأکید کرده است.
بر اساس توضیحات وی، هنگام راه‌اندازی این برنامه مشخص شد که دسترسی صرف به دوره‌های دیجیتال برای ایجاد تحول نظام‌مند کافی نیست. از این رو، تمرکز بر ایجاد شرایطی قرار گرفته است که دانش کسب‌شده در فرآیند آموزشی ادغام شود و در عمل مورد استفاده قرار گیرد.این رویکرد بر پیوند میان آموزش، کسب دانش و کاربرد عملی مهارت‌های به‌دست‌آمده تأکید دارد.
مشارکت دانشگاه‌ها در برنامه AI-Sana
برنامه ملی AI-Sana در حال حاضر ۱۰۰ دانشگاه را دربرمی‌گیرد.
این دانشگاه‌ها در زمینه‌های زیر مشارکت دارند:
- اجرای دوره‌های آموزشی؛
- پایش نتایج؛
- به‌روزرسانی منظم محتوای آموزشی متناسب با توسعه سریع فناوری‌های هوش مصنوعی.
در کنار این اقدامات، توجه ویژه‌ای به توسعه شایستگی‌های دیجیتال و آموزشی معلمان اختصاص یافته است.
توسعه مهارت‌های کارکنان آموزشی
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده، تاکنون بیش از ۱۲۰۰ نفر از کارکنان آموزشی با روش‌های نوین آموزش آنلاین آشنا شده‌اند.
همچنین این افراد در تدوین ۳۵ دوره آموزشی اختصاصی مشارکت داشته‌اند.این بخش از برنامه بر تقویت ظرفیت آموزشی و ایجاد توانایی لازم برای انتقال مهارت‌های جدید در حوزه فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی تمرکز دارد.
پیوند آموزش هوش مصنوعی با بازار کار
بر اساس دیدگاه اعلام‌شده از سوی وزیر علوم و آموزش عالی قزاقستان، هدف رویکرد این کشور صرفاً افزایش دسترسی به دانش مرتبط با هوش مصنوعی نیست.هدف اصلی، آماده‌سازی دانشجویان برای الزامات در حال تغییر بازار کار عنوان شده است.از این منظر، توسعه مهارت‌های فنی هوش مصنوعی در کنار مهارت‌های انسانی اهمیت پیدا می‌کند؛ زیرا استفاده عملی از فناوری هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف به ترکیبی از دانش فنی و توانایی‌هایی مانند تفکر انتقادی، ارتباطات، رهبری و حل مسائل پیچیده نیاز دارد.
اهمیت مهارت‌های انسانی در کنار هوش مصنوعی
رتبه قزاقستان در این شاخص نشان‌دهنده علاقه کاربران فعال آموزش دیجیتال به توسعه همزمان دو گروه از مهارت‌هاست:مهارت‌های فنی مرتبط با هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی موردنیاز برای استفاده عملی از این فناوری.با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند آموزش، فعالیت‌های حرفه‌ای و وظایف روزمره محیط کار، اهمیت این ترکیب مهارتی افزایش یافته است.بنابراین، رویکرد مورد اشاره در برنامه AI-Sana بر این مبنا قرار دارد که آموزش هوش مصنوعی باید فراتر از انتقال دانش فنی باشد و توانایی استفاده عملی از این فناوری را نیز تقویت کند.
ملاحظات مربوط به تفسیر شاخص
در تفسیر رتبه قزاقستان باید روش‌شناسی شاخص مورد توجه قرار گیرد.داده‌های کورسرا عمدتاً بازتاب‌دهنده فعالیت‌های آموزشی کاربران این پلتفرم است و به‌طور مستقیم سطح مهارت‌های کل جمعیت یک کشور را اندازه‌گیری نمی‌کند.از این رو، رتبه ۵۵ قزاقستان را باید به‌عنوان یک معیار بین‌المللی برای سنجش توسعه مهارت‌های هوش مصنوعی و مهارت‌های انسانی در میان مشارکت‌کنندگان در آموزش دیجیتال در نظر گرفت.در عین حال، این شاخص می‌تواند تصویری از روندهای گسترده‌تر در زمینه توسعه شایستگی‌های نیروی کار و افزایش اهمیت ترکیب مهارت‌های فنی و انسانی در عصر هوش مصنوعی ارائه دهد.
منبع:
https://astanatimes.com/2026/10/kazakhstan-ranks-55th-in-global-index-measuring-ai-and-human-skills/