قزاقستان در مسیر تبدیل‌شدن به قطب کشاورزی ـ غذایی اوراسیا و بازیگری مؤثر در امنیت غذایی منطقه‌ای و جهانی

نقش قزاقستان در نظام کشاورزی و غذایی اوراسیا طی سال‌های اخیر در حال تغییر است. گزارش بانک توسعه اوراسیا EDB درباره امنیت غذایی و ظرفیت کشاورزی منطقه اوراسیا نشان می‌دهد که قزاقستان تا سال ۲۰۳۵ می‌تواند مهم‌ترین تولیدکننده مازاد غذایی در منطقه باشد. این کشور که در گذشته عمدتاً به‌عنوان یکی از صادرکنندگان بزرگ غلات، به‌ویژه گندم، شناخته می‌شد، اکنون در حال حرکت به سوی مدلی است که در آن تولید کشاورزی، فرآوری، تولید نهاده و ماشین‌آلات، لجستیک و صادرات در قالب یک زنجیره ارزش نسبتاً یکپارچه قرار می‌گیرند.

 این تحول از یک‌سو به مزیت‌های ساختاری قزاقستان، از جمله وسعت سرزمینی، برخورداری از یکی از بزرگ‌ترین ذخایر اراضی کشاورزی جهان و مجاورت با بازارهای مهم آسیای مرکزی، چین، قفقاز و غرب آسیا متکی است و از سوی دیگر، حاصل مجموعه‌ای از سیاست‌های دولت برای افزایش بهره‌وری، تنوع‌بخشی به الگوی کشت، توسعه فرآوری عمیق، نوسازی ماشین‌آلات، تقویت تولید نهاده‌ها و افزایش بهره‌وری آب است. در ارزیابی سیاست کشاورزی قزاقستان در سال ۲۰۲۵، توسعه فرآوری، افزایش صادرات، دیجیتالی‌شدن، نوسازی نهاده‌ها و ارتقای بهره‌وری آب را در زمره اولویت‌های اصلی سیاست کشاورزی کشور قرار می‌دهد.

با این حال، تعبیر قطب کشاورزی ـ غذایی اوراسیا را باید یک هدف در حال تحقق دانست، نه واقعیتی نهایی. قزاقستان هنوز با محدودیت‌هایی همچون بهره‌وری پایین آب، وابستگی بخشی از زنجیره غذایی به واردات، فاصله میان ظرفیت تولید و ظرفیت فرآوری، ریسک‌های اقلیمی و هزینه‌های لجستیکی مواجه است. بنابراین، اهمیت واقعی تحولات اخیر در این است که کشور در حال ایجاد زیرساخت‌هایی است که می‌تواند آن را از یک صادرکننده عمده مواد خام کشاورزی به یک مرکز منطقه‌ای تولید، فرآوری و توزیع محصولات کشاورزی ـ غذایی تبدیل کند.

تغییرات نظام جهانی غذا و فرصت قزاقستان

نظام جهانی در حال ورود به دوره‌ای است که در آن افزایش تقاضا، تغییر الگوی مصرف، تغییرات اقلیمی، فشار بر منابع آب و خاک و اختلال‌های ژئوپلیتیکی هم‌زمان بر امنیت غذایی کشورها اثر می‌گذارند. بر اساس چشم‌انداز کشاورزی فائو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی «OECD–FAO» برای سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۴، تولید جهانی محصولات کشاورزی و شیلات طی دهه آینده حدود ۱۴ درصد افزایش خواهد یافت. بخش عمده این رشد، به‌خصوص در کشورهای با درآمد متوسط، از محل افزایش بهره‌وری حاصل خواهد شد. در عین حال، تجارت بین‌المللی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۳۴ حدود ۲۲ درصد کالری مصرف‌شده در جهان از مرزهای بین‌المللی عبور کند. از این منظر، تجارت دیگر صرفاً ابزاری برای کسب درآمد ارزی نیست، بلکه بخشی از سازوکار تأمین امنیت غذایی جهانی است.

این تحول برای قزاقستان اهمیت ویژه‌ای دارد. این کشور در منطقه‌ای قرار گرفته که از یک‌سو دارای مراکز بزرگ تولید غلات است و از سوی دیگر، برخی کشورهای پیرامونی با محدودیت‌های آب، زمین یا ظرفیت تولید داخلی مواجه‌اند. قزاقستان می‌تواند با ترکیب ظرفیت تولیدی خود با زیرساخت‌های حمل‌ونقل و فرآوری، بخشی از این شکاف عرضه و تقاضا را پوشش دهد. بنابراین، مزیت اصلی قزاقستان فقط «زمین» نیست؛ بلکه ترکیب زمین، تولید، فرآوری، بازار و موقعیت جغرافیایی است که می‌تواند به مزیت راهبردی تبدیل شود.

ظرفیت تولیدی قزاقستان؛ از غلات تا تنوع‌بخشی

قزاقستان از نظر وسعت سرزمینی در رتبه نهم جهان قرار دارد و یکی از بالاترین سرانه‌های زمین قابل کشت را در جهان در اختیار دارد. بر اساس ارزیابی سازمان همکاری و توسعه اقتصادی «OECD»، بیش از ۷۵ درصد قلمرو کشور برای فعالیت‌های کشاورزی مناسب ارزیابی می‌شود، اگرچه همه این ظرفیت بالفعل مورد استفاده قرار نمی‌گیرد. کشاورزی حدود ۴ درصد تولید ناخالص داخلی کشور را تشکیل می‌دهد و قزاقستان همچنان یکی از صادرکنندگان بزرگ غلات جهان است و محصولات کشاورزی خود را به بیش از ۷۰ کشور صادر می‌کند.

سال ۲۰۲۵ از نظر تولید کشاورزی سال مهمی‌بود. ارزش تولید ناخالص بخش کشاورزی به حدود ۹.۸ تریلیون تنگه، معادل بیش از ۱۸ میلیارد دلار رسید و نسبت به سال قبل ۵.۹ درصد افزایش یافت. همچنین ۲۵.۹ میلیون تن غلات در وزن خالص برداشت شد که ۱۹.۳ میلیون تن آن گندم بود. تولید دانه‌های روغنی نیز به حدود ۴.۹ میلیون تن و حبوبات به حدود یک میلیون تن رسید.

اهمیت این آمار فقط در رکورد تولید غلات نیست. الگوی کشت نیز در حال تغییر است. طی سال‌های اخیر سطح زیرکشت گندم حدود ۹۰۰ هزار هکتار کاهش یافته، در حالی که سطح زیرکشت دانه‌های روغنی بیش از یک میلیون هکتار و حبوبات حدود ۲۷۵ هزار هکتار افزایش یافته است. این تغییر، علاوه بر کاهش تمرکز بر گندم، پایه مواد اولیه متنوع‌تری برای صنایع روغن‌کشی، خوراک دام، پروتئین گیاهی و فرآوری مواد غذایی ایجاد می‌کند. از این منظر، تنوع‌بخشی به کشاورزی قزاقستان را باید بخشی از راهبرد افزایش ارزش افزوده دانست، نه صرفاً تغییر در ترکیب محصولات.

از صادرکننده غلات به مرکز زنجیره ارزش کشاورزی ـ غذایی

مهم‌ترین ضعف تاریخی کشاورزی قزاقستان، وابستگی قابل‌توجه صادرات به مواد خام بوده است. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در ارزیابی ۲۰۲۵ خود تصریح می‌کند که حدود ۶۰ درصد صادرات کشاورزی ـ غذایی قزاقستان همچنان از محصولات اولیه تشکیل می‌شود. در عین حال، بخش عمده واردات کشاورزی ـ غذایی کشور را محصولات فرآوری‌شده تشکیل می‌دهند.

این وضعیت نشان می‌دهد که تحول مورد نظر هنوز کامل نشده است. اگر گندم، دانه‌های روغنی یا سایر مواد خام به شکل اولیه صادر شوند، بخش قابل‌توجهی از ارزش اقتصادی در کشورهای مقصد ایجاد می‌شود. اما تبدیل همین مواد به نشاسته، گلوتن، پروتئین گیاهی، روغن، خوراک دام، مواد اولیه صنایع غذایی و محصولات نهایی می‌تواند سهم بیشتری از ارزش افزوده، سرمایه‌گذاری و اشتغال را در داخل کشور نگه دارد. به همین دلیل، توسعه فرآوری به یکی از مهم‌ترین محورهای سیاست کشاورزی قزاقستان تبدیل شده است. دولت در سال ۲۰۲۵، ۵۳ پروژه سرمایه‌گذاری در حوزه فرآوری محصولات کشاورزی را به بهره‌برداری رساند. طبق اعلام وزارت کشاورزی، ارزش این پروژه‌ها ۱۲۰.۴ میلیارد تنگه بوده و تولید محصولات غذایی در همان سال به ۳.۹ تریلیون تنگه رسید که رشد ۸.۱ درصدی را نشان می‌دهد.

در چهار ماه نخست سال ۲۰۲۶ نیز روند شتاب گرفت. تولید محصولات غذایی حدود ۱۴.۴ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش یافت و سرمایه‌گذاری در دارایی‌های ثابت این صنعت بیش از دو برابر شد. صادرات محصولات کشاورزی ـ غذایی فرآوری‌شده نیز به ۳.۶ میلیارد دلار رسید و حدود ۵۱.۴ درصد از کل صادرات محصولات کشاورزی را تشکیل داد. دولت هدف‌گذاری کرده است این سهم در ادامه به ۷۰ درصد برسد. این آمار یکی از مهم‌ترین شواهد تغییر مدل توسعه کشاورزی قزاقستان است: هدف دیگر فقط تولید بیشتر نیست، بلکه افزایش ارزش اقتصادی هر واحد محصول است.

فرآوری عمیق و شکل‌گیری هسته‌های جدید صنعتی

یکی از نشانه‌های مهم تحول، ورود سرمایه‌گذاران خارجی به حوزه فرآوری عمیق است. برای نمونه، شرکت ترکیه‌ای «Tiryaki Agro» در آستانه ساخت یک مجتمع یکپارچه کشاورزی ـ صنعتی با سرمایه‌گذاری حدود ۳۲۰ میلیون دلار است. این مجموعه قرار است سالانه حدود ۲۵۰ هزار تن گندم و ۸۰ هزار تن حبوبات را فرآوری کند و محصولاتی مانند گلوتن، نشاسته، لیزین، شربت گلوکز ـ فروکتوز، خوراک دام و پروتئین گیاهی تولید کند. پروژه در سال ۲۰۲۵ وارد مرحله ساخت شد و برای سال‌های ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ برنامه‌ریزی شده است.

نمونه دیگر، پروژه شرکت چینی «Fufeng Group» در استان ژامبیل برای فرآوری عمیق ذرت است. این پروژه با سرمایه‌گذاری اعلام‌شده حدود ۸۰۰ میلیون دلار طراحی شده و در مرحله نخست ظرفیت فرآوری حدود یک میلیون تن ذرت در سال را هدف گرفته است؛ با برنامه افزایش ظرفیت در مراحل بعدی. محصولات آن شامل اسیدهای آمینه، لیزین، نشاسته، مواد افزودنی خوراک دام و سایر محصولات زیستی و صنعتی خواهد بود. این پروژه‌ها اهمیت مضاعفی دارند، زیرا نشان می‌دهند سرمایه‌گذاری در کشاورزی قزاقستان در حال عبور از تولید محصول به سمت ایجاد اکوسیستم صنعتی پیرامون محصول است؛ یعنی کشاورزی، قرارداد خرید، کارخانه فرآوری، تولید نهاده، حمل‌ونقل و بازار صادراتی به یکدیگر متصل می‌شوند.

در عین حال، تجربه «Fufeng» یک نکته مهم را نیز آشکار می‌کند: توسعه ظرفیت فرآوری الزاماً به معنای وجود فوری مواد اولیه کافی در داخل کشور نیست. گزارش‌هایی در سال ۲۰۲۶ نشان داده‌اند که برای تأمین کامل نیاز برخی واحدهای فرآوری ذرت، استفاده از واردات نیز مطرح شده است. بنابراین، توسعه کارخانه‌ها باید هم‌زمان با توسعه تولید داخلی مواد اولیه و قراردادهای پایدار با کشاورزان انجام شود.

صادرات و بازارهای منطقه‌ای؛ نقطه قوت اصلی قزاقستان

قزاقستان از نظر صادرات کشاورزی یکی از بازیگران مهم منطقه است. ارزش صادرات محصولات کشاورزی ـ غذایی کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۷ میلیارد دلار رسید. دولت اعلام کرده است که طی پنج سال ارزش صادرات کشاورزی تقریباً دو برابر شده است. محصولات قزاقستان اکنون به بیش از ۷۰ کشور صادر می‌شوند. در بازار غلات نیز عملکرد کشور قابل توجه است. در سال بازاری ۲۰۲۴/۲۵ صادرات غلات و آرد قزاقستان بر مبنای معادل غلات به حدود ۱۵.۳ میلیون تن رسید که ۶۰ درصد بیشتر از سال قبل بود. بازارهای آسیای مرکزی و افغانستان مهم‌ترین مقاصد این صادرات هستند.

بر اساس داده‌های منتشرشده، از سپتامبر ۲۰۲۵ تا ژوئیه ۲۰۲۶، حدود ۱۳.۵ میلیون تن غلات و آرد صادر شده است. صادرات به افغانستان ۵۹ درصد افزایش یافت و به ۲.۲ میلیون تن رسید؛ صادرات به قرقیزستان حدود ۴۰ درصد رشد کرد و به ۵۰۴ هزار تن رسید، صادرات به ترکمنستان ۳۴ درصد افزایش یافت و به ۲۱۰ هزار تن رسید و صادرات به ازبکستان نیز با رشد ۳۷ درصدی به ۵.۶ میلیون تن رسید. این ارقام نشان می‌دهد که نقش قزاقستان در امنیت غذایی منطقه‌ای، در وهله نخست از آسیای مرکزی و افغانستان آغاز می‌شود. بنابراین بهتر است در تحلیل‌های راهبردی، نقش بالفعل قزاقستان در امنیت غذایی منطقه‌ای را از نقش بالقوه آن در امنیت غذایی جهانی تفکیک کنیم.

جغرافیا و لجستیک؛ مزیت مهم اما نه خودکار

قزاقستان در مرکز اوراسیا قرار دارد و از طریق شبکه‌های ریلی، جاده‌ای و کریدورهای تجاری به چین، روسیه، آسیای مرکزی، قفقاز و بازارهای اروپایی متصل می‌شود. این موقعیت می‌تواند هزینه و زمان دسترسی به بازارهای متعدد را کاهش دهد. با این حال، محصور بودن در خشکی همچنان هزینه‌های خاص خود را دارد. بنابراین موقعیت جغرافیایی به‌تنهایی مزیت نیست؛ بلکه زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل می‌شود که با زیرساخت مناسب، انبارداری، پایانه‌های غلات، زنجیره سرد، استانداردهای بهداشتی و قرنطینه‌ای، حمل‌ونقل چندوجهی و تشریفات گمرکی کارآمد همراه شود.

بانک جهانی نیز در مطالعات خود بر اهمیت توسعه زیرساخت‌های روستایی، مراکز لجستیکی، انبارداری و تسهیل تجارت برای افزایش رقابت‌پذیری کشاورزی قزاقستان تأکید کرده است. در واقع، برای تبدیل‌شدن به‌هاب کشاورزی منطقه، توانایی حرکت‌دادن محصول تقریباً به اندازه توانایی تولید آن اهمیت دارد.

نوسازی ماشین‌آلات و فناوری

یکی دیگر از ارکان مدل جدید کشاورزی قزاقستان، نوسازی تجهیزات و توسعه تولید داخلی ماشین‌آلات است. برنامه‌های دولت در سال‌های اخیر بر افزایش تولید داخلی تراکتور، کمباین، ماشین‌آلات خاک‌ورزی، بذرکارها و تجهیزات برداشت متمرکز بوده است. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز توسعه تولید داخلی نهاده‌ها و ماشین‌آلات را بخشی از سیاست جدید قزاقستان برای افزایش بهره‌وری می‌داند.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که یکی از محدودیت‌های کشاورزی قزاقستان، فرسودگی بخشی از ماشین‌آلات و پایین بودن سرعت نوسازی آن‌ها بوده است. برنامه‌های لیزینگ و حمایت از تولید داخلی می‌توانند هزینه سرمایه‌ای کشاورزان را کاهش دهند و بهره‌وری نیروی کار را افزایش دهند. اما هدف نهایی نباید صرفاً افزایش تعداد ماشین‌آلات باشد؛ بلکه باید افزایش بهره‌وری هر هکتار و هر واحد نیروی کار باشد. این نکته با جهت‌گیری فائو و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز همخوان است که رشد کشاورزی در دهه آینده را عمدتاً وابسته به افزایش بهره‌وری می‌داند.

نهاده‌ها و کود، تلاش برای کاهش وابستگی

قزاقستان همزمان با توسعه فرآوری غذایی، در حال سرمایه‌گذاری برای افزایش ظرفیت تولید کودهای شیمیایی است. یکی از پروژه‌های مطرح، توسعه ظرفیت تولید کود پتاسیمی‌توسط شرکت قزاق کالیوم «Qazaq Kalium» است که طبق برنامه اعلام‌شده، مرحله نخست آن با ظرفیت حدود یک میلیون تن تا سال ۲۰۲۷ و افزایش ظرفیت تا ۱۲ میلیون تن تا سال ۲۰۳۵ هدف‌گذاری شده است. همچنین پروژه‌های تولید اوره و کودهای فسفاته در دستور کار قرار گرفته‌اند. این سیاست از دو جهت اهمیت دارد. نخست، کاهش ریسک ناشی از وابستگی به واردات نهاده‌های حیاتی؛ و دوم، ایجاد یک بخش صادراتی جدید در صورت شکل‌گیری مازاد تولید.

با این حال، ظرفیت اسمی‌پروژه‌ها را نباید با تولید بالفعل یکی دانست. تحقق این اهداف به سرمایه‌گذاری، تأمین انرژی، فناوری، بازار و زیرساخت حمل‌ونقل وابسته است. بنابراین، بهتر است این پروژه‌ها را در حال حاضر به‌عنوان ظرفیت‌های برنامه‌ریزی‌شده برای تحول زنجیره نهاده‌های کشاورزی توصیف کنیم، نه دستاورد قطعی.

آب به عنوان مهم‌ترین محدودیت ساختاری

اگر تولید و فرآوری دو موتور توسعه کشاورزی قزاقستان باشند، آب احتمالاً مهم‌ترین محدودیت بلندمدت آن است. حدود ۶۰ درصد مصرف آب کشور به کشاورزی اختصاص دارد و فشار بر منابع آب در حال افزایش است. فائو در سال 2022 میلادی گزارش کرده بود که شاخص تنش آبی قزاقستان به ۳۴.۶ درصد رسیده و کشور در طبقه کشورهای دارای تنش آبی قرار گرفته است. وابستگی به رودخانه‌های فرامرزی و پایین بودن بهره‌وری مصرف آب، این آسیب‌پذیری را افزایش می‌دهد. از این رو، توسعه کشاورزی قزاقستان نمی‌تواند صرفاً بر افزایش سطح زیرکشت استوار باشد. رشد پایدار باید از طریق افزایش محصول به ازای هر واحد آب حاصل شود.

دولت برای توسعه آبیاری قطره‌ای، بارانی و سایر فناوری‌های کم‌مصرف، مشوق‌هایی در نظر گرفته است. بر اساس داده‌های منتشرشده، تا پایان ۲۰۲۵ حدود ۵۴۳ هزار هکتار تحت فناوری‌های صرفه‌جویی در آب قرار گرفته و برای سال ۲۰۲۶ نیز توسعه این فناوری‌ها در ۱۶۳ هزار هکتار دیگر برنامه‌ریزی شده است.

برآوردهای رسمی، ظرفیت صرفه‌جویی سالانه را تا ۲.۲ میلیارد مترمکعب اعلام می‌کنند. همزمان، پروژه‌های نوسازی زیرساخت‌های آبی نیز در حال اجرا هستند. بانک جهانی در سال ۲۰۲۶ گزارش داده که با حمایت این نهاد، بیش از ۸۰۰ کیلومتر کانال و زیرساخت مدیریت آب در چهار منطقه قزاقستان نوسازی شده و خدمات آبیاری و زهکشی برای بیش از ۱۰۰ هزار هکتار زمین بهبود یافته است. بنابراین، آب را باید نه یک موضوع فرعی زیست‌محیطی، بلکه شرط امکان‌پذیری استراتژی کشاورزی قزاقستان دانست.

تغییرات اقلیمی و ریسک‌های پیش‌روی مدل توسعه

یکی از نواقص مهم در تحلیل‌های خوش‌بینانه درباره ظرفیت کشاورزی قزاقستان، کم‌توجهی به ریسک اقلیمی است. کشاورزی این کشور در معرض خشکسالی، تغییر الگوی بارش، گرمای شدید، سیلاب و نوسانات منابع آب قرار دارد. بانک جهانی در ارزیابی خود از تغییرات اقلیمی قزاقستان، اثرات قابل‌توجه تغییر اقلیم بر آب، کشاورزی و مراتع را مورد توجه قرار داده است. بنابراین، افزایش تولید در سال‌های پربارش نباید به‌عنوان روندی خطی و تضمین‌شده در نظر گرفته شود. بخشی از رشد سال ۲۰۲۵ نیز در مقایسه با سال ۲۰۲۳ که کشاورزی با خشکسالی و سیلاب مواجه شده بود، باید در این چارچوب تحلیل شود. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز اشاره می‌کند که تولید کشاورزی قزاقستان به‌شدت تحت تأثیر شرایط اقلیمی قرار می‌گیرد.

در نتیجه، سرمایه‌گذاری در بذرهای مقاوم، کشاورزی دقیق، بیمه، مدیریت خاک، تنوع‌بخشی محصولات و زیرساخت‌های آبی باید به همان اندازه توسعه کارخانه‌های فرآوری مورد توجه قرار گیرد.

امنیت غذایی جهانی یا امنیت غذایی منطقه‌ای

یکی از نکات مهم این است که میان «امنیت غذایی جهانی» و «امنیت غذایی منطقه‌ای» تمایز قائل شویم. قزاقستان از نظر حجم تولید و صادرات گندم، دانه‌های روغنی و برخی محصولات دیگر، ظرفیت تأثیرگذاری بر بازارهای بین‌المللی را دارد؛ اما در مقیاس جهانی هنوز نمی‌توان آن را در ردیف بزرگ‌ترین تأمین‌کنندگان چندگانه مواد غذایی مانند ایالات متحده، برزیل یا اتحادیه اروپا قرار داد.

نقش بالفعل و قابل‌اندازه‌گیری قزاقستان بیشتر در امنیت غذایی آسیای مرکزی، افغانستان و بازارهای پیرامونی اوراسیا دیده می‌شود. در مرحله بعد، توسعه فرآوری و تنوع صادرات می‌تواند دامنه این نقش را به چین، قفقاز، خاورمیانه و سایر بازارها گسترش دهد.

قزاقستان در حال تبدیل‌شدن به یکی از تأمین‌کنندگان مهم امنیت غذایی اوراسیا است و در صورت موفقیت در توسعه فرآوری، آب، لجستیک و بهره‌وری، می‌تواند نقش جهانی خود را نیز افزایش دهد.

مهم‌ترین چالش‌های قزاقستان

با وجود روندهای مثبت، چند مانع می‌تواند سرعت تبدیل قزاقستان به یک قطب واقعی کشاورزی ـ غذایی را محدود کند:

آب: رشد کشاورزی در بسیاری از مناطق بدون افزایش بهره‌وری آب امکان‌پذیر نیست. تنش آبی و وابستگی به منابع فرامرزی ریسک بلندمدت ایجاد می‌کند.

بهره‌وری: وسعت زمین به‌تنهایی مزیت کافی نیست و افزایش عملکرد در واحد سطح و واحد آب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

فاصله میان تولید و فرآوری: با وجود رشد سریع فرآوری، هنوز حدود ۶۰ درصد صادرات کشاورزی ـ غذایی در قالب محصولات اولیه انجام می‌شود. واردات محصولات فرآوری‌شده: قزاقستان همچنان در برخی گروه‌های غذایی مانند محصولات لبنیات، شکر و برخی محصولات فرآوری‌شده به واردات وابسته است.

لجستیک: محصور بودن در خشکی، هزینه‌های حمل‌ونقل و وابستگی به کریدورهای بین‌المللی، رقابت‌پذیری صادرات را تحت تأثیر قرار می‌دهد. البته قزاقستان به دنبال تنوع‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی است و قصد دارد دسترسی خود به مناطق مختلف را از مسیرهای چندگانه تضمین کند.

ریسک اقلیمی: خشکسالی، سیلاب و نوسان منابع آب می‌تواند تولید را سال‌به‌سال تغییر دهد و نمی‌توان تولید محصولات در حجم مشخصی را تضمین نمود یا انتظار داشت به طور حتم افزایش خواهد یافت.

وابستگی به سیاست‌های حمایتی: بخش قابل‌توجهی از رشد اخیر با تسهیلات، یارانه و حمایت‌های دولتی همراه بوده است. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تأکید می‌کند که حمایت از تولیدکنندگان در سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ به‌طور متوسط حدود ۱۰.۸ درصد ارزش ناخالص درآمد حاصل از فعالیت‌های کشاورزی پیش از کسر هزینه‌ها بوده است.

استانداردهای صادراتی: گسترش صادرات محصولات فرآوری‌شده مستلزم رعایت استانداردهای بهداشتی، قرنطینه‌ای، ردیابی و کیفیت در بازارهای مختلف است.

 

چشم‌انداز قزاقستان از قطب غلات به قطب هاب کشاورزی ـ غذایی

اگر روندهای موجود تداوم پیدا کند، مدل کشاورزی قزاقستان می‌تواند در سال‌های آینده بر پنج حلقه اصلی نهاده و فناوری، تولیدات کشاورزی، فرآوری عمیق، لجستیک و زنجیره سرد و بازارهای صادراتی استوار شود. این تغییر بسیار مهم‌تر از افزایش صرف تولید غلات است. یک کشور زمانی به قطب کشاورزی ـ غذایی تبدیل می‌شود که بتواند نه‌تنها محصول تولید کند، بلکه مواد اولیه را به محصولات با ارزش افزوده بالا تبدیل کند، استانداردهای صادراتی را رعایت کند، محصول را با هزینه رقابتی به بازار برساند و در برابر شوک‌های آب‌وهوایی و تجاری انعطاف‌پذیر باشد.

قزاقستان در حال ایجاد بخش قابل‌توجهی از این زیرساخت است. رشد تولید، تنوع‌بخشی به محصولات، افزایش صادرات، سرمایه‌گذاری در فرآوری عمیق، توسعه تولید کود و ماشین‌آلات و نوسازی شبکه‌های آبیاری همگی در همین جهت حرکت می‌کنند.