بررسی تجارت خدمات و صدور خدمات فنی و مهندسی ترکیه

نیاز روزافزون اقتصاد جهانی به ویژه کشورهای در حال توسعه به احداث طرحهای عمرانی و زیرساختی، توسعه ارتباطات و جهانی شدن، فرصت مغتنمی را برای صدور خدمات فنی و مهندسی ایجاد کرده است. توسعه صادرات خدمات فنی و مهندسی علاوه بر رونق تولید و خدمات داخلی، از تأثیرگذارترین مؤلفه‌های توسعه صادرات، انتقال و گسترش فناوری است.

بخش خدمات به دلیل درآمد خالص ارزی، فرصت‌های شغلی و ارزش افزوده، جایگاه مهمی در اقتصاد ترکیه دارد. در سال 2024، تجارت خدمات ترکیه با مازاد 61.4 میلیارد دلار، کمک شایانی به بهبود کسری حساب جاری در تراز پرداخت‌ها  نمود. علاوه بر این، در سال 2023، بخش خدمات ارزش افزوده‌ای معادل 54.1٪ از تولید ناخالص داخلی ایجاد کرد.  ترکیه با سال‌ها تجربه در بخش خدمات، نیروی کار جوان و ارائه خدمات با کیفیت بالا، پیشرفت قابل توجهی در زمینه خدمات دارد. صادرات خدمات ترکیه که در سال 2002، 14 میلیارد دلار بود، در سال 2019 به 71.7 میلیارد دلار رسید. با این حال، در سال 2020، این صادرات در مقایسه با سال ما قبل 45.2 درصد کاهش یافت و به 39.3 میلیارد دلار رسید. در سال ۲۰۲۱، پس از بهبودی ویروس کرونا، صادرات خدمات ترکیه در مقایسه با سال 2020 بالغ بر ۶۰ درصد افزایش یافت و به ۶۲.۹ میلیارد دلار رسید. در سال ۲۰۲۲، صادرات خدمات با ۴۳.۳ درصد افزایش به ۹۳.۳ میلیارد دلار رسید و با سهم ۱.۳ درصدی از صادرات خدمات جهان، به رتبه ۲۳ صعود نمود. در سال ۲۰۲۳، صادرات خدمات ترکیه با ۱۳.۱ درصد افزایش به ۱۰۵.۵ میلیارد دلار رسید. بخش گردشگری با ۵۰.۱ میلیارد دلار و بخش لجستیک و حمل و نقل با ۳۸.۳ میلیارد دلار، دو بخش قوی در صادرات خدمات در آن سال بودند. در سال ۲۰۲۴، صادرات خدمات ترکیه در مقایسه با سال قبل ۱۱ درصد افزایش یافت و به ۱۱۷.۲ میلیارد دلار رسید، در حالی که واردات خدمات این کشور با ۱۲ درصد افزایش به ۵۵.۸ میلیارد دلار رسید. تراز خدمات در همین دوره با 10.2 درصد افزایش به 61.4 میلیارد دلار رسید. سهم ترکیه از تجارت خدمات جهانی در سال 2024، 1.32 درصد بود که آن را در رتبه بیست و یکم در بین کشورهای برتر صادرکننده خدمات قرار داد. علاوه بر این، ترکیه در سال 2024 در بین کشورهایی که بیشترین مازاد تجارت خدمات را داشتند، رتبه پنجم را کسب کرد. موفقیت ترکیه در صادرات خدمات در سال 2025 نیز ادامه یافت. در سال 2025، صادرات خدمات این کشور در مقایسه با سال قبل 4.6 درصد افزایش یافت و به 122.6 میلیارد دلار رسید، در حالی که مازاد تجارت خدمات آن به 63.5 میلیارد دلار افزایش یافت.

براساس اعلام وزارت تجارت و سازمان آمار ترکیه میزان صادرات، واردات و مازاد بخش خدمات این کشور در سالهای مختلف به شرح ذیل می‌باشد:

صادرات بخش خدمات ترکیه( میلیارد دلار)

 

واردات بخش خدمات ترکیه( میلیارد دلار)

 

تراز بخش خدمات ترکیه( میلیارد دلار)

 با در نظر گرفتن نقش صدور خدمات فنی و مهندسی ترکیه در افزایش توان رقابتی، درآمد ملی، بهبود تراز پرداختها، توسعه صادرات و  ایجاد اشتغال، این بخش به عنوان یکی از محورهای اصلی در اقتصاد ترکیه محسوب می‌شود. بررسی جایگاه بخش پیمانکاری و صدور خدمات فنی و مهندسی ترکیه نشان میدهد که دولت ترکیه به این بخش به عنوان یکی از محرکه‌های اصلی اقتصاد می نگرد.

  اهمیت بخش خدمات فنی و مهندسی در اقتصاد ترکیه را می‌توان در پنج مورد ذیل عنوان کرد:

 1-ارزآوری 2- توسعه صادرات 3-ایجاد اشتغال 4- انتقال فناوری 5 – تقویت تعامل با دنیای خارج

از آنجائیکه بخش خصوصی در ترکیه بسیار توانمند بوده و دولت نیز حمایتهای لازم را از این بخش می‌کند، لذا خدمات پیمانکاری و فنی و مهندسی توسط بخش خصوصی و عمدتا اتحادیه پیمانکاران صورت می‌گیرد.

درآمد ترکیه از محل صادرات صدور خدمات فنی و مهندسی (ارقام: میلیون دلار):

 

اتحادیه پیمانکاران ترکیه:

اتحادیه پیمانکاران ترکیه در سال 1952 در آنکارا تاسیس و بزرگترین اتحادیه در زمینه صدور خدمات فنی و مهندسی شده است. اعضای این اتحادیه را 125 شرکت بزرگ عمرانی و مطرح ترکیه تشکیل می دهند.  پیمانکاران ترکیه که از سال 1972 فعالیت برون مرزی خود را در لیبی آغاز کردند، در این مدت فعالیت خود را به کل جهان گسترش دادند و تا پایان سال ۲۰۲۵، ۱۲۸۲۷ پروژه در ۱۳۸ کشور با ارزش کل ۵۵۷.۵ میلیارد دلار آمریکا انجام داده اند. علاوه بر ارائه خدمات پیمانکاری با استانداردهای بین‌المللی در داخل و خارج از ترکیه، نزدیک به ۷۵٪ از اعضای این انجمن در زمینه‌های مختلف سرمایه‌گذاری در صنعت ساخت و ساز، تولید، مهندسی و مشاوره نیز فعال هستند.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       از جمله وظایف اتحادیه پیمانکاران به شرح ذیل می‌باشد:

افزایش رقابت پذیری اعضای اتحادیه در بازارهای داخلی و بین المللی،

توسعه همکاری، همبستگی، حفظ حقوق و منافع اعضای اتحادیه،

ایجاد همکاری‌های استراتژیک با موسسات دولتی و خصوصی در داخل و خارج از ترکیه،

توسعه استانداردهای حرفه ای و اخلاق تجاری در حوزه عمران،

ارائه خدمات مشاوره ای به موسسات دولتی در زمینه مسائل حقوقی، اقتصادی و فنی مرتبط با بخش عمران،

برگزاری نشست ها و سمینارهای داخلی و بین المللی در حوزه پیمانکاری

سهم بازار اتحادیه پیمانکاران ترکیه در پروژه‌های عمرانی داخل ترکیه 70 درصد می‌باشد. دامنه فعالیت شرکتهای عضو این اتحادیه نه تنها در زمینه پروژه‌های عمرانی بلکه بخش های انرژی، بهداشت، گردشگری، لجستیک و صنایع را نیز شامل می‌شود.

شرکتهای پیمانکاری ترکیه در بخش ساخت و ساز علی رغم تمامی محدودیتها و رکود عمومی‌بازار ساخت و ساز در جهان توانستند از میان 250 شرکت بزرگ پیمانکاری به رتبه دوم دست یابند.

شرکتهای پیمانکاری و مشاوره فنی و مهندسی در سال گذشته میلادی نقش قابل توجهی در افزایش تجارت خارجی کشور در بخش صدور خدمات داشتند. ارزش پروژه‌های انجام شده توسط پیمانکاران ترک در خارج از کشور در سال 2025 میلادی  بالغ بر 19.7 میلیارد دلار بوده است. بیشترین پروژه‌های اخد شده توسط پیمانکاران ترک از سال 1972 تا  سال 2025 میلادی در کشورهای ارواسیا 45.9 درصد، خاورمیانه 24.7 درصد، افریقا 17.7 درصد، اروپا 7.9 درصد و آسیای جنوبی 2.9 درصد بوده است. در سال ۲۰۲۵، خدمات پیمانکاری خارج از کشور به رکورد جدیدی رسید و این بخش به موفقیت بزرگی در سطح جهانی دست یافت. در سال ۲۰۲۵، ۴۵ شرکت ترکیه‌ای وارد فهرست «۲۵۰ پیمانکار برتر بین‌المللی جهان» شدند و ترکیه رتبه دوم جهانی را حفظ کرد.

شرکت های پیمانکاری ترکیه در حوزه صدور خدمات فنی و مهندسی جایگاه ویژه ای در عرصه جهانی دارند این سبب گردیده تا با کسب حمایت های مالی نهادهای داخلی و بین المللی به سمت نوآوری و تکنولوژی روی آورند و آخرین تکنولوژی روز را در ساخت پروژه‌ها به کار برند کسب حمایت های مالی از پرژه‌ها سبب می‌شود تا شرکتها به تعهدات خود عمل و پروژه‌ها نیمه کار نمانند. در ترکیه پروژه نیمه کاره  به ندرت و شاید بتوان گفت پروژه نیمه کاره اصلا وجود ندارد

 

انجمن بازرگانان و صنعتگران ترکیه (توسیاد):

 یکی دیگر از انجمن‌های تجاری فعال و مطرح ترکیه در حوزه صدور خدمات فنی و مهندسی، انجمن بازرگانان و صنعتگران ترکیه (توسیاد) نام دارد. انجمن مزبور در سال 1971 تاسیس شده است. اعضای این انجمن شرکتهای بزرگ و بنام ترکیه هستند و 85 درصد کل صادرات و 50 درصد استخدام در بخش خصوصی ترکیه توسط شرکتهای عضو این انجمن صورت می‌گیرد. تعداد شرکتهای عضو این انجمن بالغ بر چهار هزار می‌باشد. از جمله شرکتهای نامی  و مطرح عضو این انجمن کوچ، سابانجی، اجزاجی باشی و بوینر را می‌توان نام برد. انجمن مزبور در کشورهای آلمان، آمریکا، چین، فرانسه، انگلیس و بلژیک دارای دفاتر نمایندگی می‌باشد. قریب به اتفاق 500 شرکت برتر ترکیه همگی از اعضای این اتحادیه هستند.

 

انجمن بازرگانان و صنعتگران مستقل ترکیه  (موسیاد):

از دیگر انجمن‌های تجاری که از حمایت دولت حزب عدالت و توسعه نیز برخودار بوده و تاکنون توانسته در 92 کشور دفتر نمایندگی تاسیس نماید، انجمن بازرگانان و صنعتگران مستقل ترکیه  (موسیاد) می‌باشد. این انجمن در سال 1990 در استانبول تاسیس شده است و دارای 11 هزار عضو می‌باشد. این انجمن در 92 کشور دنیا  222 دفتر نمایندگی دارد. انجمن مزبور از طریق این دفاتر در خارج از کشور از فرصتهای تجاری و اقتصادی حداکثر فایده را می‌برد و از این طریق نقش موثری در صدور خدمات فنی و مهندسی ترکیه به خارج از کشور ایفاد می‌کند.