ابتکارات عربستان در توسعه گردشگری و کاهش وابستگی به نفت

عربستان سعودی در راستای چشم‌انداز 2030، وزارت گردشگری این کشور و انجمن‌جهانی‌اقتصاد(WEF) ابتکار "فراتر از گردشگری" را راه‌اندازی کرده‌اند. هدف این ابتکار تبدیل عربستان به یک مقصد گردشگری جهانی با رویکرد پایدار و منطبق با اصول اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی است.  علاوه بر این، پروژه‌هایی همچون نئوم، دریای سرخ و العلا با هدف جذب گردشگران بین‌المللی و توسعه زیرساخت‌های مدرن در حال اجرا هستند.

 همچنین، عربستان در سال‌های اخیر شاهد رشد چشمگیر در صنعت گردشگری بوده است. تعداد گردشگران ورودی در سال 2025 نسبت به سال 2019 میلادی بیش از 102 درصد افزایش یافته و هزینه‌های گردشگری به 49.4 میلیارد ریال سعودی (13.2 میلیارد دلار) رسیده است. این دستاوردها نمایانگر موفقیت عربستان در راستای اهداف سندچشم‌انداز 2030 است و نشان‌دهنده توجه ویژه به بخش گردشگری به‌عنوان یکی از ارکان تنوع اقتصادی کشور می‌باشد.ضمنا براساس گزارش روزنامه "الوطن" عربستان به نقل از پلتفرم رزرو بلیط "wego"، رزرو بلیط پروازهای داخلی عربستان در مقایسه با سال گذشته، 14 درصد رشد داشته است.در این گزارش آمده است که رزرو بلیط برای شهر جده، 18.83 درصد و برای شهر دمام، 56.55 درصد و برای شهر مکه 35.71 درصد رشد داشته است.

عربستان سعودی قرارداد تأمین مالی 40 میلیون دلاری در عمان امضا کرد

صندوق توسعه عربستان در مسقط، توافقنامه تأمین مالی به ارزش 40 میلیون دلار با بانک توسعه عمان امضا کرد.این صندوق در بیانیه‌ای اعلام کرد که این توافق در چارچوب برنامه حمایتی ارائه شده توسط دولت عربستان سعودی، از طریق این صندوق، به سلطنت عمان به مبلغ 150 میلیون دلار صورت می‌گیرد.این توافق‌نامه از طرف صندوق سعودی توسط سعید القحطانی، مدیر کل عملیات مالی و از طرف عمان توسط زاهر العبری، مدیر کل حساب‌ها و خزانه‌داری وزارت دارایی و حسین اللواتی، مدیرعامل بانک توسعه عمان امضا شد.طبق این بیانیه، هدف از این توافق‌نامه حمایت از ابتکارات بانک در تأمین مالی شرکت‌های متوسط و کوچک، علاوه بر ارتقای رشد اجتماعی و اقتصادی و ایجاد فرصت‌های شغلی در مناطق و استان‌های مختلف عمان است.براساس بیانیه فوق، بانک توسعه عمان یکی از نهادهای دولتی در سلطنت عمان است که در زمینه ارائه تسهیلات مالی به شرکت‌های متوسط، کوچک و خرد فعالیت می‌کند.دسامبر گذشته، دو پروژه عمرانی برای تقویت زیرساخت‌های جاده‌ای در مناطق اقتصادی عمان افتتاح شد که توسط صندوق توسعه عربستان سعودی از طریق تفاهم‌نامه‌های امضا شده توسط دو طرف تأمین مالی شده بود.این صندوق با بودجه عربستان سعودی، از بیش از 20 پروژه و برنامه توسعه‌ای در بخش‌های حیاتی و توسعه‌ای در مناطق مختلف عمان حمایت کرده است.

صندوق ثروت ملی عربستان تا سال 2025 به بزرگترین سرمایه‌گذار جهان تبدیل خواهد شد.

براساس گزارش شرکت مشاوره تحقیقاتی گلوبال اس دبلیو اف، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان از نظر میزان هزینه در سال 2025، رتبه اول را در بین صندوق‌های ثروت ملی در سطح جهان کسب کرده است.این گزارش حاکی از آن است که صندوق ثروت ملی عربستان سعودی 36.2 میلیارد دلار هزینه کرده است که در مقایسه با سال 2024، زمانی که این صندوق بر بازار محلی تمرکز داشت و به عنوان بخشی از ترویج تنوع اقتصادی فعالیت می‌کرد، 81 درصد افزایش نشان می‌دهد.طبق این گزارش، این افزایش اساسی پس از آن رخ داد که این صندوق، غول بازی‌سازی الکترونیک آرتس را به قیمت 28.8 میلیارد دلار خریداری کرد و اکثریت قریب به اتفاق سهام آن را در اختیار گرفت. این معامله، اعلام آشکار ورود عربستان سعودی به صنعت سرگرمی جهانی به شکلی گسترده بود.هفته گذشته، سهامداران شرکت بازی‌سازی مذکور، قرارداد خریدی را تصویب کردند که براساس آن، صندوق سرمایه‌گذاری مستقل عربستان سعودی، 93 درصد از سهام این شرکت، از جمله 10 درصد سهام فعلی آن را، در اختیار خواهد داشت.صندوق سرمایه‌گذاری مبادله امارات متحده عربی همچنین از نظر هزینه، با مجموع هزینه 32.7 میلیارد دلار در طول سال 2025، طبق گزارش صندوق ثروت ملی جهانی، در 40 معامله در ده کشور مختلف، در رتبه‌دوم صندوق‌های ثروت ملی جهان قرار گرفت که نسبت به سال قبل نزدیک به 12 درصد افزایش داشته است.براساس این گزارش، صندوق‌های‌ثروت‌ملی‌خلیج‌فارس- سازمان‌سرمایه‌گذاری‌ابوظبی، ADQ، شرکت سرمایه‌گذاری دبی، سازمان سرمایه‌گذاری کویت و سازمان سرمایه‌گذاری قطر- به همراه صندوق سرمایه‌گذاری عمومی و صندوق مبادله امارات متحده عربی، تقریباً 126 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرده‌اند که معادل 43 درصد از کل هزینه‌های دولتی جهان در سال جاری است.شایان ذکر است که بنابر ادعای مقامات سعودی، دارایی‌های صندوق‌سرمایه‌گذاری‌عمومی عربستان در طول سال 2025 از 1.15 تریلیون دلار فراتر رفته است.او همچنین دامنه سرمایه‌گذاری‌های خارجی خود را گسترش داد و شرکت‌های جهانی در زمینه‌های فناوری، خودروهای برقی، ورزش و بازی‌های الکترونیکی، از جمله سهام قابل توجه در شرکت‌های مشهور جهانی «اوبر»، «لوسید» و «نینتندو» را نیز در بر گرفت.

عربستان سعودی بازار سهام خود را به روی همه سرمایه‌گذاران خارجی گشود

سازمان بازار سرمایه عربستان سعودی اعلام کرد که از اول فوریه 2026، بازار را به روی همه سرمایه‌گذاران خارجی باز خواهد کرد و آنها می‌توانند مستقیماً در سهام بورسی سرمایه‌گذاری کنند.این مرجع در بیانیه‌ای توضیح داد که این اصلاحات با هدف گسترش و تنوع‌بخشی به پایگاه سرمایه‌گذاران، افزایش جریان‌های سرمایه‌گذاری و ارتقای سطح نقدینگی انجام شده است.دراین‌بیانیه آمده که هیات‌مدیره این‌سازمان پیش‌نویس‌چارچوب‌نظارتی را تصویب‌کرده‌است تا به‌سرمایه‌گذاران‌خارجی غیرمقیم اجازه‌دهد مستقیماً در بازاراصلی‌سرمایه‌گذاری‌کنند، به‌طوری که بازارمالی در تمام دسته‌بندی‌های خود برای انواع مختلف سرمایه‌گذاران از سراسر جهان دردسترس قرارگیرد تا مستقیماً وارد آن شوند.طبق این بیانیه، اصلاحات تصویب‌شده، مفهوم سرمایه‌گذار خارجی واجد شرایط را در بازار اصلی حذف کرده و به همه دسته‌های سرمایه‌گذاران خارجی اجازه می‌دهد بدون نیاز به احراز شرایط لازم، وارد بازار شوند.چارچوب نظارتی برای قراردادهای سوآپ که به عنوان گزینه‌ای برای توانمندسازی سرمایه‌گذاران خارجی غیرمقیم جهت بهره‌مندی از مزایای اقتصادی اوراق بهادار فهرست‌شده و امکان سرمایه‌گذاری مستقیم در سهام فهرست‌شده در بازار اصلی استفاده می‌شد، نیز لغو شد.طبق اعلام این سازمان، مالکیت سرمایه‌گذاران بین‌المللی در بازار مالی تا پایان سه‌ماهه سوم سال 2025 به بیش از 590 میلیارد ریال (157.32 میلیارد دلار) رسیده است.سرمایه‌گذاری‌های بین‌المللی در بازار اصلی در همین دوره تقریباً به 519 میلیارد ریال (138.39 میلیارد دلار) رسید که در مقایسه با مالکیت آنها در پایان سال 2024 که به 498 میلیارد ریال (132.79 میلیارد دلار) بالغ می‌شد، رشد را نشان می‌دهد.

عربستان با برداشتن گام‌های عملی، به راه‌اندازی بورس فلزات نزدیک می‌شود.

خالد المضیفر، معاون وزیر صنایع و منابع معدنی عربستان سعودی در امور معادن، تأیید کرد که این کشور به اعلام مراحل اجرایی راه‌اندازی بورس فلزات عربستان سعودی، در چارچوب یک سیستم یکپارچه که حدود دو سال در حال توسعه بوده و بخش‌های مالی و صنعتی را در بر می‌گیرد، نزدیک است.المضیفر توضیح داد که کار بر روی راه‌اندازی بورس فلزات طبق یک رویکرد نهادی تدریجی پیش می‌رود و خاطرنشان کرد که تعداد بورس‌های فلزات موفق در سطح جهان محدود است، که این امر احتیاط و کار دقیق را برای اطمینان از موفقیت و پایداری این آزمایش ضروری می‌کند.او در بیانیه‌ای مطبوعاتی گفت که مقامات مربوطه در حال حاضر در حال تکمیل الزامات نظارتی و فنی هستند و تأکید کرد که اعلام مراحل اجرایی در آینده نزدیک و پس از تکمیل تمام جنبه‌های لازم انجام خواهد شد.وی افزود که هدف از این بورس پیش‌بینی‌شده، تقویت حضور محلی و جهانی پادشاهی در بازار فلزات و حمایت از ادغام زنجیره‌های ارزش معدن، مطابق با تقاضای رو به رشد جهانی برای فلزات استراتژیک است.در همین زمینه، المضیفر خاطرنشان کرد که پنجمین دوره کنفرانس بین‌المللی معدن که قرار است از 13 تا 15 ژانویه 2026 در ریاض برگزار شود، یک بستر جهانی محوری برای بحث در مورد آینده بخش مواد معدنی است.او توضیح داد که این کنفرانس تصمیم‌گیرندگانی از دولت‌ها، شرکت‌های بزرگ معدنی، مؤسسات مالی و سازمان‌های بین‌المللی را گرد هم می‌آورد تا در مورد راه‌حل‌های عملی و پایدار برای رفع شکاف عرضه جهانی و ایجاد مشارکت‌های بلندمدت بحث کنند.او تأکید کرد که عربستان سعودی به دلیل موقعیت جغرافیایی استراتژیک، منابع معدنی فراوان و یک سیستم قانونگذاری و نظارتی مدرن که جذابیت این بخش را برای سرمایه‌گذاری افزایش داده است، به یک بازیگر تأثیرگذار در شکل‌دهی به آینده معدن جهانی تبدیل شده است.وی افزود که نسخه 2026 این کنفرانس بر توسعه مدل‌های نوآورانه تأمین مالی برای زیرساخت‌های معدنی، افزایش شفافیت در زنجیره‌های تأمین، توانمندسازی نوآوری و ایجاد ظرفیت انسانی تمرکز خواهد داشت تا از پایداری این بخش در سطح جهانی حمایت شود.

صدور 151 مجوز صنعتی جدید در عربستان در نوامبر 2025

وزارت صنایع و منابع معدنی عربستان سعودی روز سه‌شنبه اعلام کرد که بر اساس گزارشی که توسط مرکز ملی اطلاعات صنعتی و معدنی وابسته به این وزارتخانه منتشر شده است، 151 مجوز صنعتی جدید در طول نوامبر 2025 صادر کرده است که نشان دهنده ادامه فعالیت صنعتی در دوره اخیر است.این گزارش حاکی از آن است که 93 کارخانه جدید در همان ماه عملیات تولیدی خود را آغاز کرده‌اند که نشان دهنده شتاب پروژه‌های صنعتی است که در مناطق مختلف پادشاهی به بهره‌برداری واقعی می‌رسند.گزارش ماهانه شاخص‌های صنعتی توضیح داد که حجم سرمایه‌گذاری‌های مربوط به مجوزهای جدید از 26.98 میلیارد ریال (7.19 میلیارد دلار آمریکا) فراتر رفته است و انتظار می‌رود این پروژه‌ها به ایجاد بیش از 1370 فرصت شغلی کمک کنند.طبق داده‌های رسمی، مجوزهای جدید در تعدادی از فعالیت‌های صنعتی توزیع شده‌اند، که بخشی از رویکرد دولت با هدف تنوع‌بخشی به پایه‌های صنعتی و افزایش سهم این بخش در اقتصاد ملی است.در مقابل، سرمایه‌گذاری در کارخانه‌هایی که تولید خود را در ماه نوامبر آغاز کردند، حدود 1.76 میلیارد ریال (469 میلیون دلار آمریکا) بود که حدود 2642 شغل جدید ایجاد کرد.در این گزارش آمده است که افزایش تعداد کارخانه‌های در حال بهره‌برداری، نشان‌دهنده بهبود سرعت اجرای پروژه‌های صنعتی و ادامه جریان سرمایه‌گذاری‌ها علیرغم چالش‌های اقتصادی جهانی است.وزارت صنایع و منابع معدنی، ماهانه از طریق مرکز ملی اطلاعات صنعتی و معدنی، شاخص‌های دقیقی را منتشر می‌کند که بر حرکت فعالیت‌های صنعتی، از جمله میزان سرمایه‌گذاری‌ها، تعداد مجوزهای صادر شده و کارخانه‌هایی که تولید را آغاز می‌کنند، نظارت می‌کند و این کار را در چارچوب افزایش شفافیت و نظارت بر مسیر رشد صنعتی در پادشاهی انجام می‌دهد.

میزان کل‌ظرفیت‌پروژه‌های‌انرژی‌تجدیدپذیر برنامه‌ریزی‌شده درعربستان‌

براساس گزارشی که وزارت انرژی عربستان در پلتفرم X منتشر کرده‌است، کل ظرفیت پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر راه‌اندازی شده در این کشور تا پایان سال 2025 به حدود 64 گیگاوات رسیده است که 20.6 گیگاوات آن مربوط به سال گذشته است.او گفت که کل ظرفیت پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر متصل به شبکه برق تا پایان سال 2025، 12.3 گیگاوات است.او تأکید کرد که انرژی‌های تجدیدپذیر در عربستان سعودی شاهد گام‌های کیفی بوده است که رهبری جهانی آن را در بخش انرژی تثبیت کرده و به دستیابی به اهدافش در افزایش سهم منابع انرژی تجدیدپذیر، مطابق با اهداف ترکیب بهینه انرژی برای تولید برق، کمک می‌کند و پایداری و امنیت انرژی را برای آینده افزایش می‌دهد.او خاطرنشان کرد که 30 گیگاوات ساعت ظرفیت کل پروژه‌های ذخیره‌سازی انرژی باتری است که تا پایان سال 2025 راه‌اندازی شده‌اند.به گفته این وزارتخانه، برای ارتقای جایگاه جهانی عربستان سعودی، یکی از بزرگترین پروژه‌های ذخیره‌سازی انرژی باتری در خاورمیانه و آفریقا راه‌اندازی شده است، که گامی استراتژیک در دستیابی به اهداف ترکیب بهینه انرژی و افزایش قابلیت اطمینان و پایداری سیستم انرژی است.او اظهار داشت که 8 گیگاوات ساعت، کل ظرفیت پروژه‌های ذخیره‌سازی انرژی باتری است که تا پایان سال گذشته به شبکه برق متصل شده‌اند.

عربستان در بین کشورهای عضو گروه 20، رتبه دوم رشد ناوگان دریایی را در سطح جهان دارد

عربستان سعودی به دنبال تثبیت جایگاه خود به عنوان یک قطب لجستیکی محوری در نقشه تجارت جهانی است. این کشور در سال 2025 به دستاورد قابل توجهی در بخش حمل و نقل دریایی دست یافت، پس از آنکه ناوگان دریایی آن در مقایسه با سال 2024 رشد 32 درصدی را ثبت کرد و بدین ترتیب از نظر بالاترین نرخ رشد در بین کشورهای گروه 20 در رتبه دوم جهان قرار گرفت.به گزارش خبرگزاری عربستان، این رشد سریع نشان‌دهنده توسعه مداوم بخش حمل و نقل دریایی در عربستان است که توسط مجموعه‌ای از ابتکارات نظارتی و عملیاتی، همراه با توانمندسازی سرمایه‌گذاری‌ها، نوسازی چارچوب‌های قانونی و افزایش کارایی ناوگان ملی، هدایت می‌شود.در آغاز سال 2024، این پادشاهی نرخ رشد 6.4 درصدی را در مقایسه با سال 2023 ثبت کرد که نشان دهنده سرعت مداوم پیشرفت در توسعه این بخش سال به سال است.سازمان حمل‌ونقل‌عمومی عربستان توضیح داد که این دستاورد درچارچوب اهداف‌استراتژی‌ملی‌حمل‌ونقل‌ولجستیک قرار می‌گیرد که هدف آن تثبیت جایگاه پادشاهی به‌عنوان یک مرکز لجستیک جهانی، تقویت نقش بخش دریایی در حمایت از زنجیره‌های‌تأمین، توسعه‌اقتصادملی و افزایش کارایی تجارت بین‌المللی ازطریق بنادر عربستان است.این سازمان تأکید کرد که این پیشرفت نشان دهنده تعهد پادشاهی به توسعه سیستم حمل و نقل دریایی مطابق با بهترین شیوه‌های جهانی است که از پایداری این بخش پشتیبانی می‌کند و جایگاه راهبردی آن را در میان کشورهای پیشرو در این زمینه ارتقا می‌دهد.صالح الجاسر، وزیر حمل‌ونقل‌ولجستیک عربستان، در دسامبر 2025 تأییدکرد که حجم‌سرمایه‌گذاری‌های‌بخش خصوصی‌داخلی‌وخارجی در بخش‌حمل‌ونقل‌ولجستیک از 280 میلیارد ریال (74.6 میلیارد دلار) فراتر رفته است.عربستان سعودی در چارچوب چشم‌انداز 2030، که هدف آن افزایش کارایی زنجیره‌های تأمین و جایگاه پادشاهی به عنوان یک کریدور اصلی متصل‌کننده آسیا، اروپا و آفریقا می‌باشد، به دنبال تثبیت موقعیت خود به عنوان یک قطب لجستیک محوری در نقشه تجارت جهانی است.