گردشگری؛ نیروی محرکه جدید اقتصاد آفریقا

بر اساس گزارش سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل، آفریقا در نیمه اول سال ۲۰۲۵ افزایش ۱۲ درصدی در ورود گردشگران بین‌المللی را ثبت کرده است که سریع‌ترین رشد در جهان است.

سرمایه‌گذاری‌های عظیم، امکان افزایش سریع درآمدهای ارزی و ظرفیت رو به رشد برای ساختاردهی سایر بخش‌های تولیدی، عواملی هستند که گردشگری را به عنوان یکی از پویاترین محرک‌های اقتصاد آفریقا مطرح می‌کند. آفریقا که پس از بحران کووید-۱۹ سریع‌تر از هر منطقه دیگری در جهان بهبود یافته است، اکنون چشم‌انداز استراتژیکی برای این بخش دارد که فراتر از جذب صرف گردشگران است.

از زمان همه‌گیری کووید-۱۹، گردشگری آفریقا ثابت کرده است که به هیچ وجه یک صنعت حاشیه‌ای یا ثانویه نیست. طبق گزارش سازمان جهانی گردشگری سازمان ملل، آفریقا در نیمه اول سال ۲۰۲۵ افزایش ۱۲ درصدی در ورود گردشگران بین‌المللی را ثبت کرده است که سریع‌ترین رشد در جهان است و از هر منطقه دیگری بسیار فراتر می‌رود. تا سال ۲۰۲۳، این قاره تقریباً ۹۶ درصد از درآمد گردشگری پیش از همه‌گیری خود را بازیابی کرده بود و مقاصدی مانند تانزانیا، موریس و مراکش عملکرد بسیار بالاتری نسبت به این سطوح معیار داشتند.

این بهبود که تا سال ۲۰۲۵ ادامه دارد، نشان می‌دهد که چگونه این بخش توانسته است یک شوک بی‌سابقه را به یک پویایی رشد قوی تبدیل کند. دیگر صرفاً بازگشت به سطوح قبل از ۲۰۲۰ مطرح نیست، بلکه فراتر رفتن از انتظارات از نظر تعداد بازدیدکنندگان و درآمد مطرح است. افزایش ورود گردشگران بین‌المللی، آفریقا را در مسیری قرار می‌دهد که تنها چند سال پیش بسیار بعید به نظر می‌رسید.

این پویایی، صرفا یک بازگشت نیست؛ بلکه بخشی از یک تحول عمیق در نقش گردشگری در اقتصادهای آفریقا است. طبق داده‌های گردآوری شده توسط سازمان گردشگری سازمان ملل، این قاره از سال ۲۰۱۹ بیش از ۱۰۵ پروژه گردشگری سبز را جذب کرده است که در مجموع ۶.۶ میلیارد دلار ارزش داشته و بیش از ۱۵ هزار شغل مستقیم ایجاد کرده است. این رشد، با گسترش دامنه اقتصادی گردشگری نیز همراه بوده است. گردشگری دیگر صرفاً یک فعالیت فصلی یا فرعی نیست، بلکه در حال تبدیل شدن به محرکی برای تحول اقتصادی است. به همین ترتیب، این بخش اکنون سهم قابل توجهی از صادرات خدمات را در چندین اقتصاد آفریقایی به خود اختصاص داده و نقش تعیین‌کننده‌ای در تراز تجاری ملی ایفا می‌کند. ظهور گردشگری بین‌المللی همچنین با شتاب سرمایه‌گذاری خارجی مرتبط است، که مقاصد آفریقایی را نه تنها به عنوان فرصتی برای سودآوری، بلکه به عنوان اهرمی‌برای کسب ارزش افزوده محلی می‌بیند.

در پشت این ارقام کلی، مسیرهای ملی بسیار متنوعی نهفته است. کشورهایی مانند مراکش، به لطف موقعیت جغرافیایی و استراتژی سفر در فضای باز خود، اخیراً رکوردهای گردشگری خود را شکسته و بیش از ۱۷ میلیون بازدیدکننده در سال ۲۰۲۴ ثبت کرده‌اند که افزایشی ۲۰ درصدی نسبت به سال ۲۰۲۳ را نشان می‌دهد و در عین حال سهم قابل توجهی در تولید ناخالص داخلی دارند. مثال دیگر رواندا است، جایی که گردشگری به منبع اصلی ارز خارجی آن تبدیل شده است و با سیاست پیشگیرانه توسعه اکوتوریسم و میزبانی رویدادهای بین‌المللی، با بیش از یک میلیون گردشگر و سهم پیش‌بینی‌شده بیش از ۱۰ درصد در تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۴، پشتیبانی می‌شود.

در جنوب آفریقا، مقاصدی مانند کیپ تاون در حال افزایش جذابیت خود هستند و با پیش‌بینی بیش از ۲.۴ میلیون بازدیدکننده در سال ۲۰۲۴ و سهم تقریباً ۱۰ درصدی از تولید ناخالص داخلی منطقه‌ای، رقابت‌پذیری صنعت را در مناطقی با توسعه منابع طبیعی بالا تقویت می‌کند. این موفقیت‌ها، فرصت‌های ذاتی و ظرفیت اقتصادهای آفریقایی را برای بهره‌برداری از نقاط قوت خود - تنوع زیستی استثنایی، فرهنگ‌های متنوع، خطوط ساحلی و مناظر دیدنی - در یک بازار گردشگری جهانی که به سرعت در حال تغییر است، برجسته می‌کند.

اما فراتر از تعداد بازدیدکنندگان، گردشگری در آفریقا فرصت‌های اقتصادی ساختاری بزرگی ایجاد می‌کند؛ این صنعت منبع مهمی‌ برای اشتغال مستقیم و غیرمستقیم است: طبق چندین مطالعه اخیر، اگر شرایط سرمایه‌گذاری و ادغام زنجیره ارزش بهبود یابد، این بخش می‌تواند تا پایان دهه چندین میلیون شغل اضافی ایجاد کند. سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های هوایی و هتل، حمل و نقل داخلی و محصولات نوآورانه گردشگری - از MICE (جلسات، مشوق‌ها، کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌ها) گرفته تا تورهای فرهنگی و اکوتوریسم - به عنوان محرک‌های ادغام منطقه‌ای و ایجاد ثروت در حال ظهور هستند. این نشان دهنده تغییر در تمرکز است و فراتر از افزایش صرف ورود گردشگران بین‌المللی، ملاحظات بهره‌وری، پایداری و ارتباط با سایر بخش‌های اقتصادی را در بر می‌گیرد. این فرصت‌ها همچنین در علاقه روزافزون سرمایه‌گذاران بین‌المللی که آماده تعهد به پروژه‌های تحول‌آفرین هستند، منعکس می‌شود. این نشان دهنده درک جدیدی از این قاره است که دیگر به عنوان یک بازار حاشیه‌ای دیده نمی‌شود، بلکه به عنوان یک منطقه رشد استراتژیک برای بازیگران جهانی گردشگری دیده می‌شود.

با این حال، این ظهور برجسته بدون چالش نیست. یکی از نگران‌کننده‌ترین آنها توزیع نابرابر مزایای اقتصادی گردشگری، به ویژه در بخش گردشگری لوکس است. همان طور که تحقیقات اخیر نشان می‌دهد، این مدل که اغلب به عنوان «گران‌قیمت و کم‌اثر» شناخته می‌شود، همیشه به نفع جوامع محلی نیست. هتل‌های زنجیره‌ای بین‌المللی بزرگ، بخش قابل توجهی از درآمد را به خود اختصاص می‌دهند، در حالی که مشاغل ایجاد شده اغلب در مناطق کم‌مهارت و کم‌درآمد باقی می‌مانند و به تنش‌های پیرامون مسائل مربوط به زمین و مسائل اجتماعی در مناطق خاص دامن می‌زنند. علاوه بر این، ضعف برخی زیرساخت‌های اساسی - جاده‌ها، حمل و نقل، خدمات دیجیتال - همچنان ادغام برخی از مقاصد را در تورهای بین‌المللی محدود می‌کند. به طور مشابه، اتصال هوایی، اگرچه در حال بهبود است، اما همچنان یک گلوگاه برای تقویت قابل توجه رقابت‌پذیری آفریقا در مقایسه با سایر مناطق جهان است.

با این حال، این محدودیت‌ها همچنین نشان‌دهنده فرصت‌هایی برای تحول هستند. در شرایطی که تقاضای جهانی به طور فزاینده‌ای به دنبال تجربیات اصیل، پایدار و مسئولانه است، آفریقا می‌تواند از ثروت طبیعی و فرهنگی خود بهره ببرد. ابتکاراتی که گردشگری فراگیرتر را ترویج می‌کنند، با تمرکز بر توسعه و نوآوری محلی، تمایل به فراتر رفتن از مدل‌های سنتی و ایجاد یک بخش گردشگری مقاوم و سودمند در درازمدت را نشان می‌دهند.

منبع:

https://afrique.le360.ma/afrique-australe/investissements-recettes-emplois-le-tourisme-nouvelle-ligne-de-force-de-leconomie-africaine_3W2O7TPJBFCKBJ5KOB2HFMX67A/