اصلاحات جدید در بازار سهام عربستان سعودی تأثیر آن بر جذب سرمایه‌گذاری خارج

در 6 ژانویه 2026 ، سازمان بازار سرمایه عربستان سعودی (CMA) مجموعه‌ای از اصلاحات ساختاری را با هدف تحول در بازار سرمایه این کشور تصویب کرد. این اصلاحات که از فوریه 2026 اجرایی می‌شوند، پاسخی مستقیم به نیاز عربستان برای افزایش جذب سرمایه‌گذاری خارجی، ارتقای نقدشوندگی بازار و بهبود تصویر نهادی این کشور در سطح بین‌المللی هستند.بازار سهام عربستان، به‌عنوان بزرگ‌ترین بازار مالی خاورمیانه، نقش مهمی در تحقق اهداف تنوع‌بخشی اقتصادی ایفا می‌کند. از این منظر، اصلاحات اخیر صرفاً تغییرات فنی نیستند، بلکه بخشی از یک گذار ساختاری از اقتصاد متکی بر نفت به اقتصادی متنوع، مبتنی بر سرمایه‌گذاری و ادغام‌شده در نظام مالی جهانی به شمار می‌روند.

• اصلاحات کلیدی بازار سهام عربستان سعودی

حذف چارچوب سرمایه‌گذار خارجی واجد شرایط[1](QFI):

    پیش از اصلاحات، سرمایه‌گذاران خارجی برای ورود به بازار سهام عربستان ملزم به داشتن حداقل ۵۰۰ میلیون دلار دارایی تحت مدیریت بودند. این چارچوب دامنه سرمایه‌گذاران بالقوه را محدود می‌کرد.
با حذف QFI، شرط حداقل دارایی برداشته شده و بازار سهام عربستان برای طیف وسیع‌تری از سرمایه‌گذاران نهادی و خصوصی در دسترس قرار گرفته است.

  لغو توافقات معاوضه (Swap Agreements)

   سرمایه‌گذاری غیرمستقیم از طریق واسطه‌های محلی، یکی از موانع اصلی ورود سرمایه خارجی بود. لغو این توافقات امکان سرمایه‌گذاری مستقیم را فراهم کرده و هزینه‌های معاملاتی، ریسک‌های عملیاتی و زمان ورود به بازار را کاهش داده است.

  ساده‌سازی فرآیند افتتاح حساب

  فرآیندهای پیچیده اداری گذشته، یکی از عوامل بازدارنده سرمایه‌گذاران خارجی محسوب می‌شد. اصلاحات جدید با کاهش الزامات اداری و تسهیل فرآیندهابه‌ویژه برای سرمایه‌گذاران کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، سرعت و جذابیت ورود به بازار را افزایش داده است.

 کاهش محدودیت‌های مالکیت خارجی

کاهش تدریجی سقف‌های مالکیت خارجی در شرکت‌های سعودی، به‌ویژه در بخش‌های منتخب، ظرفیت جذب سرمایه خارجی را افزایش داده و رقابت‌پذیری بنگاه‌های بورسی را تقویت کرده است.

 ارتقای شفافیت و حاکمیت شرکتی

   تقویت الزامات افشای اطلاعات، بهبود نظارت و همسویی با استانداردهای بین‌المللی حاکمیت شرکتی، از ارکان اصلی این اصلاحات است که نقش تعیین‌کننده‌ای در اعتماد سرمایه‌گذاران خارجی دارد.

 تسهیل دسترسی و مشارکت مؤسسات جهانی

  حذف موانع مقرراتی، زمینه ورود مستقیم صندوق‌های بازنشستگی، شرکت‌های مدیریت دارایی و سرمایه‌گذاران نهادی بین‌المللی را فراهم کرده و به تعمیق بازار و افزایش ثبات آن کمک می‌کند.

 اهداف اصلاحات بازار سهام سعودی

   این اصلاحات با هدف افزایش جذب سرمایه خارجی، بهبود نقدشوندگی، ارتقای محیط نهادی و تثبیت جایگاه عربستان در میان بازارهای نوظهور طراحی شده‌اند و نقش مکمل سیاست‌های کلان اقتصادی کشور را ایفا می‌کنند.

  تأثیرات اقتصادی و بازار سرمایه

   اصلاحات جدید بازار سهام عربستان سعودی می‌تواند بین ۹ تا ۱۰ میلیارد دلار سرمایه خارجی جدید جذب کند و وزن عربستان در شاخص MSCI بازارهای نوظهور را از حدود ۳.۲ درصد به ۴.۷ درصد افزایش دهد. حجم بازار سهام سعودی که هم‌اکنون بیش از ۳ تریلیون ریال (معادل ۸۰۰ میلیارد دلار) است، با ورود این سرمایه‌ها به طور قابل توجهی افزایش خواهد یافت و نقدینگی بیشتری به بازار تزریق می‌شود.

    نقل‌قول‌ها و ارزیابی‌های کارشناسان بین‌المللی نیز حاکی از اثر مثبت این اصلاحات است. اریک ترامپ، معاون اجرایی سازمان ترامپ، در مصاحبه با الشرق الاوسط گفت: «باز کردن بازارهای سهام به روی سرمایه‌گذاری خارجی جدید، باعث ورود میلیاردها دلار به بازار خواهد شد که به تجارت، گردشگری و بسیاری دیگر از بخش‌ها کمک می‌کند.» وی همچنین افزود که فضای سرمایه‌گذاری در عربستان سعودی به طور مداوم بهبود یافته و برندهای بزرگ جهانی در حال ورود به این بازار هستند.

    این اصلاحات، با افزایش سرمایه‌گذاری خارجی و ارتقای نقدینگی بازار، موقعیت عربستان را در رقابت با دیگر بازارهای نوظهور مانند چین، هند و برزیل تقویت می‌کند و مسیر را برای تبدیل شدن به یکی از مقصدهای اصلی سرمایه‌گذاری جهانی هموار می‌سازد.

 

توضیحات:

• حجم بازار سهام: ارزش کل بازار شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس هر کشور.
• جریان سرمایه‌گذاری خارجی: میزان سرمایه خارجی واردشده به بازار سهام در یک سال مشخص (تحقق‌یافته یا برآوردشده).
• وزن در شاخص MSCI Emerging Markets :سهم نسبی هر کشور در شاخص بازارهای نوظهور MSCI.
• رشد سرمایه‌گذاری خارجی: نرخ تغییر سالانه جریان سرمایه خارجی.
• جذب سرمایه در بخش‌های نوین: ارزیابی کیفی ظرفیت کشورها در جذب سرمایه در حوزه‌هایی مانند فناوری، انرژی‌های تجدیدپذیر و زیرساخت‌ها.
• نرخ رشد GDP: نرخ رشد پیش‌بینی‌شده تولید ناخالص داخلی.
• رشد بازار سهام: برآورد رشد سالانه شاخص‌های اصلی بورس.

  مقایسه بازار سهام عربستان سعودی با دیگر بازارهای نوظهور نشان می‌دهد که این کشور، در عین کوچک‌تر بودن از نظر اندازه بازار نسبت به چین و هند، به‌واسطه اصلاحات نهادی اخیر از ظرفیت قابل‌توجهی برای افزایش جذب سرمایه‌گذاری خارجی برخوردار است. هم‌راستایی این اصلاحات با اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰، به‌ویژه در حوزه کاهش وابستگی به نفت و توسعه بخش‌های غیرنفتی، زمینه رشد سرمایه‌گذاری در بخش‌هایی نظیر فناوری، انرژی‌های تجدیدپذیر و گردشگری را فراهم می‌کند.

چین همچنان بزرگ‌ترین بازار سهام در میان کشورهای نوظهور محسوب می‌شود، اما با ریسک‌های ژئوپولیتیکی و محدودیت‌های ساختاری مواجه است که می‌تواند بر روند جذب سرمایه خارجی تأثیرگذار باشد. هند با اتکا به رشد اقتصادی بالا و توسعه بخش فناوری، جایگاه رو به رشدی در جذب سرمایه خارجی دارد، هرچند چالش‌های زیرساختی همچنان پابرجاست. در مقابل، برزیل با وجود ظرفیت‌های بالقوه، به‌دلیل نوسانات اقتصادی و ...، عملکرد محدودتری در جذب پایدار سرمایه خارجی داشته است.

منابع:

1. Arab News. (2026). Saudi Arabia opens capital market to all foreign investors. Retrieved from https://www.arabnews.com/node/2628461/business-economy
2. Arab News. (2026). Saudi capital market reforms attract global investors. Retrieved from https://www.arabnews.com/node/2628751/business-economy
3. Arab News. (2026). Foreign investment in Saudi Arabia sees significant growth. Retrieved from https://www.arabnews.com/node/2629044/business-economy
4. Saudi Gazette. (January 6, 2026). Saudi Arabia opens capital market to all foreign investors from Feb. 1, 2026. Retrieved from https://www.saudigazette.com.sa/article/657982/SAUDI-ARABIA/Saudi-Arabia-opens-capital-market-to-all-foreign-investors
5. Saudi Gazette. (October 1, 2025). Saudi CMA opens consultation on allowing all foreign investors direct access to Main Market. Retrieved from https://www.saudigazette.com.sa/article/655463/BUSINESS/Saudi-CMA-consults-on-direct-access-for-all-foreign-investors-to-Main-Market
6. Capital Market Authority (CMA). (2026). The CMA Opens the Capital Market to All Categories of Foreign Investors. Riyadh, Saudi Arabia. Retrieved from https://www.cma.gov.sa/en/MediaCenter/NEWS/Pages/CMA_N_3974.aspx
7. World Bank. (2024). Global Economic Prospects. Washington, D.C.: World Bank.
8. World Bank. (2024). Investment Trends in Emerging Markets. Washington, D.C.: World Bank.
9. World Bank. (2024). GDP Growth Projections for Emerging Economies. Washington, D.C.: World Bank.
10. International Monetary Fund (IMF). (October 2024). World Economic Outlook.
11. MSCI. (2024). MSCI Emerging Markets Index Report.
12. Bloomberg. (2024). Saudi Stock Market Overview.
13. United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD). (2024). Foreign Direct Investment Trends in Emerging Economies.
14. World Economic Forum (WEF). (2024). Emerging Market Investment Opportunities.

[1] Qualified Foreign Investor

[2] Saudi Capital Market Authority (CMA) Announcement, January 6, 2026

[3] Market Reform Impact Report, 2026

[4] Gulf Cooperation Council Economic Report, 2026

[5] Saudi Investment Policy Review, 2026

[6] Transparency and Governance Report, CMA, 2026

[7] Global Investment Trends, 2026