صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی پیشتاز تنوع اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی

عربستان سعودی در راستای تحقق چشم‌انداز 2030 به طور جدی در تلاش است تا وابستگی خود به نفت را کاهش دهد و منابع درآمدی خود را تنوع بخشد. وزارت سرمایه‌گذاری عربستان اعلام کرد که این کشور در چهار سال متوالی از اهداف خود در زمینه جذب سرمایه‌گذاری خارجی پیشی گرفته است و برنامه‌ریزی برای افزایش هدف‌های سالانه سرمایه‌گذاری از 140 میلیارد ریال سعودی در سال 2025 به 388 میلیارد ریال سعودی تا سال 2030 ادامه دارد. وزیر سرمایه‌گذاری عربستان، خالد الفالح، در این‌باره گفت که جریان ثابت سرمایه‌گذاری خارجی، علی‌رغم چالش‌های جهانی اقتصادی نشان‌دهنده توانایی عربستان در مواجهه با مشکلات اقتصادی و جذب سرمایه‌های خارجی است.

در این راستا، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی[1] (PIF) به‌عنوان یکی از ارکان کلیدی، نقش برجسته‌ای در جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی به‌ویژه سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی[2] (FDI) ایفا می‌کند. این صندوق با سرمایه‌گذاری‌های استراتژیک در پروژه‌های نوآورانه و بخش‌های کلیدی مانند فناوری و انرژی‌های تجدیدپذیر، توانسته است روابط اقتصادی خود را با کشورهای مختلف تقویت کرده و زمینه‌های جذب سرمایه‌گذاری‌های سودآور را در بازارهای داخلی و بین‌المللی فراهم کند. گزارش حاضر به بررسی تأثیر صندوق سرمایه‌گذاری عمومی در جذب سرمایه، روند رشد 34 درصدی سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی در سال2025، پروژه‌های کلان آن و چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی اقتصاد عربستان می‌پردازد.  

 نقش صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) در جذب سرمایه‌گذاری خارجی

صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) که در سال 1971 تحت عنوان «صندوق توسعه اقتصادی» تأسیس شد، امروزه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صندوق‌های ثروت حاکمیتی جهان، نقشی کلیدی در استراتژی اقتصادی عربستان سعودی ایفا می‌کند. این صندوق با دارایی‌های به ارزش یک تریلیون و صد و پنجاه میلیارد دلار در سال 2025، به پنجمین صندوق بزرگ ثروت حاکمیتی دنیا تبدیل شد. صندوق PIF به‌عنوان یکی از ارکان اصلی استراتژی تنوع اقتصادی عربستان سعودی، در راستای چشم‌انداز 2030 توانسته است فرصت‌های سرمایه‌گذاری سودآور را در بازارهای داخلی و خارجی شناسایی و جذب کند. از طریق مشارکت‌های استراتژیک در بخش‌های کلیدی مانند فناوری و انرژی‌های تجدیدپذیر، صندوق PIF به‌عنوان پلی میان عربستان و سایر کشورهای جهان عمل کرده و روابط اقتصادی خود را تقویت کرده است.  هدف‌گذاری عربستان برای جذب سالانه حدود 100 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی تا سال 2030نه تنها بخش‌های غیرنفتی اقتصاد کشور را تقویت می‌کند، بلکه بستر مناسبی برای رشد صنعتی و فناورانه نیز فراهم می‌آورد.

یکی از ویژگی‌های برجسته صندوق (PIF) این است که حدود 80 درصد از دارایی‌های آن به بازارهای داخلی عربستان سعودی اختصاص یافته است. این سیاست، که هدف آن تقویت و توسعه زیرساخت‌های حیاتی کشور است به ویژه در راستای توسعه بخش‌های غیرنفتی نظیر انرژی‌های تجدیدپذیر، فناوری و گردشگری عمل می‌کند.  صندوق سرمایه‌گذاری عمومی‌با تمرکز بر پروژه‌های داخلی، نقش مهمی در تحریک رشد اقتصادی پایدار ایفا می‌کند. تخصیص حجم قابل توجهی از سرمایه‌ها به پروژه‌های داخلی نه تنها به رشد و تنوع اقتصادی کمک می‌کند بلکه باعث تقویت ظرفیت‌های صنعتی و تولیدی عربستان نیز می‌شود.

مقایسه‌ با دیگر صندوق‌های ثروت حاکمیتی

   صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی در مقایسه با سایر صندوق‌های بزرگ ثروت حاکمیتی جهان، همچون صندوق ثروت نروژ، صندوق امارات (ADIA) و صندوق سرمایه‌گذاری چین (CIC)، یک استراتژی منحصر به‌فرد برای توسعه اقتصادی غیرنفتی دنبال می‌کند. برخلاف بسیاری از صندوق‌ها که به طور سنتی در دارایی‌های مالی و نفتی سرمایه‌گذاری می‌کنند، PIF بیشتر بر روی پروژه‌های زیرساختی بزرگ، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های نوین تمرکز دارد. این رویکرد استراتژیک، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان را قادر می‌سازد تا نقش مهم‌تری در تنوع اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی ایفا کند.در مقایسه با صندوق نروژ که تمرکز زیادی بر سرمایه‌گذاری در بازارهای مالی جهانی دارد، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان بیشتر در پروژه‌های بزرگ داخلی سرمایه‌گذاری می‌کند که همزمان با هدف‌های اقتصادی کلان، اشتغال‌زایی و توسعه پایدار را نیز به همراه دارد.

تأثیر صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) بر بازار سهام

    در سال‌های اخیر، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی (PIF) با حضور پررنگ خود در بازارهای جهانی، نقش مهمی در افزایش ارزش بازار سهام عربستان ایفا کرده است. این صندوق با سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فناوری نوین، انرژی‌های تجدیدپذیر و پروژه‌های کلان ساخت و ساز داخلی به رشد و توسعه اقتصادی عربستان کمک کرده و فرصت‌های جدیدی برای جذب سرمایه‌گذاران خارجی فراهم کرده است. همچنین، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان به‌عنوان ابزاری برای مقابله با نوسانات قیمت نفت عمل می‌کند و با تمرکز بر بخش‌های غیرنفتی، وابستگی عربستان به نفت را کاهش می‌دهد.

ریسک‌های جهانی و تأثیر آن‌ها بر صندوق PIF

 علی‌رغم موفقیت‌های چشمگیر، صندوق PIF با ریسک‌های مختلف جهانی مواجه است. بحران‌های اقتصادی جهانی، تغییرات اقلیمی  و تحولات ژئوپلیتیکی می‌توانند تأثیرات منفی بر سرمایه‌گذاری‌ها و پروژه‌های صندوق داشته باشند. به‌ویژه، کاهش تقاضای جهانی برای نفت و بحران‌های تجاری بین‌المللی می‌تواند بر پیشرفت پروژه‌های زیرساختی و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت این صندوق تأثیرگذار باشد. همچنین، تحولات مربوط به تغییرات اقلیمی ممکن است نیاز به سرمایه‌گذاری‌های بیشتر در زمینه انرژی‌های تجدیدپذیر را ایجاد کند.

افزایش ورود سرمایه‌گذاری‌های مستقیم خارجی و تأثیر آن‌ها

  طبق گزارش  سازمان  آمار[3]  عربستان سعودی (GASTAT)  جریان ورودی خالص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سه‌ماهه سوم سال ۲۰۲۵ به ۲۴.۹ میلیارد ریال سعودی (معادل ۶.۶۴ میلیارد دلار) رسید. این رقم نشان‌دهنده افزایش ۳۴.۵ درصدی نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۴ است. همچنین، جریان ورودی سرمایه‌گذاری در مقایسه با سه‌ماهه دوم ۵.۲ درصد رشد داشته است.این رشد مثبت به‌عنوان بخشی از تلاش‌های مستمر عربستان سعودی برای جذب سرمایه‌های خارجی در راستای برنامه چشم‌انداز ۲۰۳۰ کشور در نظر گرفته می‌شود. عربستان هدف دارد تا سال ۲۰۳۰، سالانه ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی جذب کند و به‌دنبال تنوع‌بخشی به اقتصاد خود فراتر از درآمدهای نفتی است.

طبق این گزارش، همچنین ورود سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ به ۲۷.۷ میلیارد ریال سعودی رسید که نسبت به مدت مشابه در سال ۲۰۲۴ با افزایش ۴.۴ درصدی همراه بود. این روند افزایشی در کنار کاهش ۶۵.۷ درصدی خروج سرمایه‌گذاری خارجی در سه‌ماهه سوم سال جاری نشان‌دهنده بهبود چشمگیر در وضعیت جذب و حفظ سرمایه‌گذاری‌ها در عربستان است.این رشد در حالی اتفاق افتاد که جریان‌های جهانی سرمایه‌گذاری کاهش یافته بود.

افزایش دارایی‌های صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان

  افزایش 226 میلیارد دلاری دارایی‌های صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان از 925 میلیارد دلار در دسامبر 2024 به 1.15 تریلیون دلار تا دسامبر 2025، نشان‌دهنده توانمندی این صندوق در جذب سرمایه و سرمایه‌گذاری آن در پروژه‌های نوآورانه است. این موفقیت نه تنها موقعیت اقتصادی عربستان را در سطح جهانی تقویت می‌کند بلکه زمینه‌های جذب بیشتر سرمایه‌گذاری‌های خارجی و ایجاد فرصت‌های جدید برای کارآفرینان و سرمایه‌گذاران بین‌المللی را فراهم می‌آورد.

پروژه‌های کلان صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان

 صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی در پروژه‌های عظیم و استراتژیک زیادی سرمایه‌گذاری کرده است که به توسعه بخش‌های غیرنفتی اقتصاد کشور کمک می‌کنند. این پروژه‌ها شامل:نیوم: پروژه‌ای که به‌عنوان یک شهر هوشمند با تمرکز بر فناوری‌های نوین و انرژی‌های تجدیدپذیر طراحی شده است. این پروژه با سرمایه‌گذاری 500 میلیارد دلار در حال توسعه است و به‌عنوان نمادی از آینده اقتصادی عربستان شناخته می‌شود.آمالا: یک مقصد گردشگری لوکس که در سواحل دریای سرخ در حال توسعه است. این پروژه بر جذب گردشگران ثروتمند بین‌المللی متمرکز است.القدیه: پارک تفریحی بزرگ در حومه ریاض که به توسعه صنعت گردشگری و تفریحات عربستان کمک خواهد کرد.دریای سرخ: پروژه‌ای که به‌منظور ایجاد یک مرکز تجاری و گردشگری بین‌المللی است که امکان توسعه روابط تجاری با دیگر کشورها را فراهم می‌کند.پروژه‌های صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان نه تنها به ایجاد اشتغال و بهبود زیرساخت‌ها کمک می‌کنند، بلکه باعث افزایش تولیدات داخلی و کاهش وابستگی به نفت می‌شوند. این پروژه‌ها در راستای ارتقاء سطح رفاه عمومی و توسعه صنعتی عربستان حرکت می‌کنند.

آینده صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان

  در آینده، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان می‌تواند با بهره‌برداری از فرصت‌های جدید در حوزه‌های فناوری و نوآوری، همچون هوش مصنوعی، رباتیک و فضا، جایگاه خود را در سطح جهانی تقویت کند. این صندوق می‌تواند به یک نیروی محرکه برای توسعه اقتصادی عربستان در زمینه‌های جدید و پیشرفته تبدیل شود.

https://www.arabnews.com/node/2628235/business-economy

 https://www.arabnews.com/node/2627911/business-economy

[1] Public Investment Fund

[2] Foreign Direct Investment

[3] General Authority for Statistics