بر اساس دادههای رسمی وزارت بهداشت عربستان سعودی، امید به زندگی از 74 سال در سال 2016 به حدود 79.7 سال در سال 2025 افزایش یافته است. این افزایش قابل توجه، عربستان را به هدف 80 ساله تعیینشده در چشمانداز 2030 بسیار نزدیک کرده است.
رشد امید به زندگی نشاندهنده بهبود چشمگیر شاخصهای سلامت عمومی، افزایش دسترسی به خدمات بهداشتی با کیفیت، و موفقیت سیاستهای پیشگیرانه در کاهش مرگومیر است. همزمان، تلفات جادهای حدود 60 درصد کاهش یافته و مرگومیر ناشی از بیماریهای عفونی و غیرواگیر به ترتیب حدود 50 و 40 درصد کمتر شده است که نقش مهمی در افزایش طول عمر شهروندان ایفا کردهاند.
جدول ۱ – روند تغییر امید به زندگی در عربستان سعودی
|
شرح
|
امید به زندگی (سن )
|
سال
|
|
پیش از اجرای گسترده اصلاحات سلامت در چارچوب چشمانداز 2030
|
74
|
2016
|
|
بهبود مراقبتهای اولیه و کنترل بیماریهای واگیر
|
75.8
|
2020
|
|
گسترش سلامت دیجیتال و برنامههای پیشگیرانه
|
78
|
2023
|
|
نزدیک شدن به هدف 80 ساله چشمانداز 2030
|
79.7
|
2025
|
این روند صعودی بیانگر تأثیرگذاری سیاستهای ساختاری سلامت بر کاهش عوامل مرگومیر قابل پیشگیری است.
نقش تحول نظام سلامت و پوشش همگانی
یکی از مهمترین محرکهای افزایش امید به زندگی در عربستان سعودی، پیشرفت در شاخص پوشش خدمات سلامت جهانی[1] (UHC) است. عربستان با کسب امتیاز 83 در این شاخص، در زمره کشورهای دارای پوشش بالای خدمات سلامت قرار گرفته است. تمرکز بر مراقبتهای پیشگیرانه، تقویت خدمات مراقبت اولیه، توسعه غربالگریهای زودهنگام و افزایش آمادگی نظام سلامت از عوامل اصلی این پیشرفت محسوب میشوند
جدول 2 – شاخصهای منتخب سلامت و توسعه انسانی
|
بازه زمانی
|
مقدار
|
شاخص
|
|
2025
|
83
|
شاخص پوشش خدمات سلامت (UHC)
|
|
2016–2025
|
50٪
|
کاهش مرگومیر بیماریهای عفونی
|
|
2016–2025
|
40٪
|
کاهش مرگومیر بیماریهای غیرواگیر
|
|
2016–2025
|
30٪
|
کاهش تلفات صدمات غیرعمدی
|
|
2025
|
36.4٪
|
مشارکت اقتصادی زنان
|
|
سهماهه اول 2025
|
6.8٪
|
نرخ بیکاری
|
این دادهها نشان میدهد که بهبود سلامت عمومیبا ارتقای شاخصهای اقتصادی و اجتماعی بهصورت همزمان رخ داده است.
عوامل کلیدی مؤثر بر افزایش امید به زندگی
افزایش امید به زندگی در عربستان سعودی نتیجه مجموعهای از عوامل سیاستی، ساختاری و فناورانه است که در جدول زیر خلاصه شدهاند.
جدول 3 – عوامل سیاستی و ساختاری مؤثر بر افزایش امید به زندگی
|
اثر
|
عامل
|
|
افزایش دسترسی عادلانه به خدمات بهداشتی و درمانی
|
پوشش همگانی سلامت (UHC)
|
|
کاهش بروز و شدت بیماریهای مزمن
|
تمرکز بر پیشگیری
|
|
کاهش خطاهای پزشکی و افزایش سرعت تشخیص
|
سلامت دیجیتال
|
|
کاهش عوارض جانبی و مرگومیر قابل پیشگیری
|
ایمنی دارویی
|
|
کاهش 60٪ تلفات ناشی از تصادفات
|
بهبود ایمنی جادهای
|
|
بهبود سلامت روان و رفاه اجتماعی
|
ارتقای کیفیت زندگی
|
این عوامل در کنار یکدیگر نشان میدهند که افزایش امید به زندگی صرفاً نتیجه مداخلات درمانی نیست، بلکه حاصل رویکردی جامع به سلامت و رفاه اجتماعی است.
سلامت دیجیتال و ایمنی دارویی
سازمان غذا و داروی عربستان سعودی[2] (SFDA) با بهرهگیری از فناوریهای نوین مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون و تحلیل دادهها، نقش مهمی در افزایش ایمنی دارو و کاهش خطاهای پزشکی ایفا کرده است.
راهاندازی سامانههای دیجیتال گزارشدهی، داشبوردهای نظارتی فوری و آموزشهای الکترونیکی برای کارکنان حوزه سلامت، امکان شناسایی زودهنگام خطرات و ارتقای کیفیت خدمات درمانی را فراهم کرده است. این تحولات بهطور غیرمستقیم اما پایدار به بهبود نتایج سلامت و افزایش امید به زندگی کمک کردهاند.همچنین دیجیتالیسازی نظام سلامت از طریق پلتفرمهایی مانند «صحتی» و «بیمارستان مجازی[3]»، دسترسی عادلانهتر و کارآمدتر به خدمات درمانی را در سراسر عربستان فراهم کرده و به بهبود نتایج سلامت منجر شده است.
تمرکز بر طول عمر سالم (Healthspan)
بنیاد[4] «هولوشن» با حمایت عربستان سعودی، رویکرد طول عمر سالم را ترویج میکند؛ مفهومیکه بر افزایش سالهای زندگی همراه با سلامت و کیفیت بالا تأکید دارد. این رویکرد نظام سلامت را از درمانمحوری به سمت پیشگیری، آگاهی عمومی، نوآوری علمی و سرمایهگذاری هدفمند سوق میدهد.تمرکز بر سلامت موجب میشود افزایش طول عمر با کاهش ناتوانی و بهبود کیفیت زندگی همراه باشد.
پیامدهای جمعیتی افزایش امید به زندگی
افزایش امید به زندگی در کنار کاهش نرخ باروری، عربستان سعودی را به سمت مرحلهای از پیری تدریجی جمعیت سوق میدهد. پیشبینی میشود سهم افراد 65 سال و بالاتر تا سال 2050 به حدود 16 درصد جمعیت برسد.
جدول ۴ – تغییرات جمعیتی مرتبط با افزایش امید به زندگی
|
پیشبینی 2050
|
وضعیت فعلی
|
شاخص جمعیتی
|
|
نزدیک به سطح جایگزینی
|
~1.8–2
|
نرخ باروری فرزند به ازای هر زن
|
|
حدود 16٪
|
حدود 10٪
|
سهم جمعیت 65 سال و بالاتر
|
|
ستونی و متمایل به سالمندی
|
جوانمحور
|
ساختار هرم جمعیتی
|
|
بالا ) در صورت نبود اصلاحات)
|
متوسط
|
فشار بر نظام بازنشستگی
|
این تغییرات نیازمند اصلاحات پیشگیرانه در نظام بازنشستگی، بازار کار و خدمات مراقبتهای بلندمدت است اما همزمان فرصتهایی برای افزایش بهرهوری، توانمندسازی زنان و استفاده از فناوری فراهم میکند.
کیفیت زندگی و توسعه انسانمحور
افزایش امید به زندگی در عربستان سعودی با بهبود قابل توجه کیفیت زندگی همراه بوده است. توسعه فضاهای شهری انسانمحور، افزایش مشارکت اقتصادی زنان، کاهش بیکاری و گسترش فعالیتهای فرهنگی و ورزشی، نقش مهمی در ارتقای سلامت روانی و جسمی جامعه ایفا کردهاند.
سیاستها و راهبردها
جدول ۵ – سیاستها و راهبردهای پایداری امید به زندگی
|
حوزه
|
راهبرد
|
|
سلامت
|
تقویت مراقبتهای پیشگیرانه و اولیه
|
|
فناوری
|
گسترش هوش مصنوعی و سلامت دیجیتال
|
|
جمعیت
|
اصلاح نظام بازنشستگی و حمایت از خانواده
|
|
بازار کار
|
افزایش مشارکت زنان و سالمندان
|
|
آموزش
|
سرمایهگذاری در مهارتهای دیجیتال
|
|
مهاجرت
|
جذب هدفمند نیروی کار ماهر
|
منابع:
https://www.arabnews.com/node/2626951/saudi-arabia
https://www.saudigazette.com.sa/article/657104/SAUDI-ARABIA/Al-Jalajel-Saudi-life-expectancy-rises-from-74-years-in-2016-to-80-years-in-2025
https://www.arabnews.com/node/2626576/saudi-arabia
https://www.arabnews.com/node/2626369/saudi-arabia
https://www.arabnews.com/node/2626340/business-economy
https://www.arabnews.com/node/2626011/saudi-arabia
Saudi Arabia Achieves Significant Progress in Universal Health Coverage Index
[1] Universal Health Coverage
[2] Saudi Food and Drug Authority
[3] Sehhaty & Seha Virtual Hospital
[4] Hevolution Foundation (Saudi Global Healthspan Research Foundation)
این سازمان یک مؤسسه غیرانتفاعی جهانی مستقر در ریاض است که با هدف افزایش طول عمر سالم و حمایت از تحقیقات علمی در زمینه فرآیند پیری و بیماریهای مرتبط با سن تأسیس شده است.