تصویب بودجه سال 2026 توسط هیات دولت عربستان

بودجه سال 2026 عربستان سعودی با مجموع هزینه‌های 1.313 تریلیون ریال (350میلیارد دلار) و درآمدهای 1.147 تریلیون ریال (306 میلیارد دلار) تصویب شد. کسری بودجه حدود 165 میلیارد ریال (44 میلیارد دلار) (معادل 3.3 درصد تولید ناخالص داخلی) برآورد شده است. این بودجه بر ادامه سیاست‌های توسعه‌ای و تحقق اهداف رؤیای 2030 تمرکز دارد. با تصویب بودجه، وزارت دارایی عربستان اعلام کرد که پیش‌بینی می‌شود اقتصاد این کشور در سال 202 2026، 4.6 درصد رشد کند و کسری بودجه آن به 3.3 درصد تولید ناخالص داخلی برسد. یک روز پس از تصویب بودجه توسط هیئت دولت عربستان سعودی، فروم بودجه 2026 عربستان سعودی با حضور وزیر دارایی و وزیر اقتصاد و برنامه ریزی این کشور برگزار شد.مقامات دولتی گفته اند که بودجه 2026 ادامه سیاست انبساطی قبلی خواهد بود، و با تمرکز بر سرمایه‌گذاری در پروژه‌های راهبردی و خدمات عمومی و اولویت‌های بودجه که شامل آموزش، بهداشت، خدمات اجتماعی و شهری با تخصیص حدود 533 میلیارد ریال است، پیاده خواهد شد. تداوم وابستگی به درآمدهای نفتی، ارزیابی قیمت بالای نفت برای سال 2026، و کسری قابل توجه بودجه از جمله مواردی است که توجه کارشناسان را به خود جلب کرده است.

به گزارش خبرگزاری رسمی عربستان سعودی (واس)، کابینه عربستان سعودی روز سه‌شنبه 11 آذر 1404 (2 دسامبر 2025) بودجه عمومی دولت برای سال مالی جدید 1447/1448 هجری قمری (2026 میلادی) را با مجموع هزینه‌های ۱۳۱۳ میلیارد ریال (۳۵۰ میلیارد دلار) و کسری تقریبی 44 میلیارد دلاری تصویب کرد. محمد بن سلمان بن عبدالعزیز آل سعود، ولیعهد، نخست وزیر و رئیس شورای امور اقتصادی و توسعه عربستان، که ریاست جلسه هیئت دولت را در آن روز، بر عهده داشت، پس از تصویب بودجه گفت که از زمان آغاز چشم‌انداز ۲۰۳۰، رشد فعالیت‌های غیرنفتی بهبود یافته و نقش بخش خصوصی در عربستان تقویت شده است.

همچنین ولیعهد در این جلسه به وزرا و مسئولان دستور داده است تا هر یک در حد توان خود، متعهد به اجرای برنامه‌ها، استراتژی‌ها و پروژه‌های عمرانی و اجتماعی مندرج در بودجه، مطابق با اهداف چشم‌انداز سعودی ۲۰۳۰ و با در نظر گرفتن منافع شهروندان باشند.

بر اساس بودجه تصویب شده، درآمدهای عمومی حدود ۱۱۴۷ میلیارد ریال (۳۰۶ میلیارد دلار) تخمین زده می‌شود و کسری پیش‌بینی‌شده تقریباً ۱۶۵ میلیارد ریال (۴۴ میلیارد دلار) خواهد بود.

هزینه‌ها، درآمدها و کسری بودجه سال 2026 عربستان در قالب جدول ذیل قابل احصاء می‌باشد:

با تصویب بودجه، وزارت دارایی عربستان اعلام کرد که پیش‌بینی می‌شود اقتصاد این کشور در سال ۲۰۲۶، ۴.۶ درصد رشد کند و کسری بودجه آن به ۳.۳ درصد تولید ناخالص داخلی برسد. این وزارتخانه انتظار دارد بدهی عمومی‌به ۱.۶۲۲ تریلیون ریال (۴۳۲.۱۲ میلیارد دلار) یا ۳۲.۷ درصد تولید ناخالص داخلی برسد.

تصویب بودجه بر اساس اهداف کلان و سیاست‌های مالی

دولت عربستان تأکید کرده است که بودجه 2026 بخشی از مرحله سوم اجرای چشم انداز 2030 با تمرکز بر تسریع پروژه‌های توسعه‌ای و افزایش فرصت‌های رشد و توسعه است. همچنین مقامات دولتی گفته اند که بودجه 2026 ادامه سیاست انبساطی قبلی خواهد بود، و با تمرکز بر سرمایه‌گذاری در پروژه‌های راهبردی و خدمات عمومی و اولویت‌های بودجه که شامل آموزش، بهداشت، خدمات اجتماعی و شهری با تخصیص حدود 533 میلیارد ریال است، پیاده خواهد شد. 

همچنین بودجه بر "تنوع‌بخشی اقتصاد" و کاهش وابستگی به نفت و با رشد پیش‌بینی‌شده 4.6٪ در فعالیت‌های غیرنفتی تمرکز دارد.

بخش‌های کلیدی:

• - سیاحت و فرهنگ: بودجه 2026 به‌طور ویژه بر توسعه گردشگری و تبدیل آن به موتور اصلی تنوع اقتصادی تأکید دارد. 
• - زیرساخت و حمل‌ونقل: سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کلان مانند نئوم و سایر طرح‌های عمرانی ادامه خواهد داشت. 
• - بازار مالی: امید می رود بودجه جدید اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت کرده و ثبات مالی را تضمین می‌کند.
• - تحول دیجیتال: بودجه به تحول دیجیتال و توسعه هوش مصنوعی در عربستان توجه ویژه دارد.
• - صنعت و منابع معدنی: برای بومی سازی تولیدات صنعتی در کشور ، تمرکز شده است.
• - تعلیم و توسعه نیروی انسانی نیز مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

برگزاری فروم بودجه:

پس از تصویب بودجه ، نشستی با عنوان «فروم بودجه عربستان ۲۰۲۶» -یک روز پس از تصویب آن - توسط برگزار شد، و هدف از برگزاری این نشست فراهم کردن یک بستر استراتژیک برای تحلیل و توضیح اهداف بودجه عنوان شده است. در این مجمع تأکید کرد که هدف بودجه، ایجاد تعادل بین احتیاط مالی و تسریع در اجرای مرحله سوم چشم‌انداز ۲۰۳۰ با تشدید تلاش‌ها برای اجرای برنامه‌ها و پروژه‌های چشم‌انداز به منظور تضمین تأثیر پایدار اقتصادی و اجتماعی است. این امر با تأکید ولیعهد مبنی بر اینکه رفاه شهروندان اولویت اصلی دولت است، همسو است.

در این گردهمایی، محمد الجدعان، وزیر دارایی، اعلام کرد که چالش ساختاری محوری (که وابستگی هزینه‌های دولت به نوسانات چرخه اقتصادی و قیمت نفت می‌باشد) برطرف شده است. او تأکید کرد که هزینه‌ها اکنون «به شیوه‌ای آگاهانه» و مستقل از نوسانات بخش نفت در حال افزایش است.

آقای فیصل الابراهیم، وزیر اقتصاد و برنامه‌ریزی نیز در این گردهمایی اعلام کرد که پادشاهی در حال آماده شدن برای ورود به مرحله جدیدی است که در آن هوش مصنوعی محرک اصلی رشد غیرنفتی خواهد بود و اقتصاد ملی را تغییر شکل می‌دهد. او توضیح داد که فناوری، بازده اقتصادی را به حداکثر می‌رساند و شرکت‌های سعودی مانند هومانین را قادر می‌سازد تا نقش پیشرو در اقتصاد آینده ایفا کنند، مشابه جایگاه برجسته‌ای که آرامکو در بخش انرژی داشته است. این امر با هدف حفظ شتاب فعلی رشد غیرنفتی انجام می‌شود که انتظار می‌رود در سال‌های آینده با نرخی بین ۴.۵ تا ۶ درصد ادامه یابد.

وزارت دارایی برای کسری مالی سال ۲۰۲۶ تخمین می‌زند کسری بودجه از ۲۴۵ میلیارد ریال (۶۵ میلیارد دلار) در سال ۲۰۲۵ که ۵.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی بود، به ۱۶۵ میلیارد ریال (۴۴ میلیارد دلار) که ۳.۳ درصد از تولید ناخالص داخلی است، کاهش یابد. این پیش‌بینی بر اساس افزایش ۵.۱ درصدی درآمد و کاهش ۱.۷ درصدی هزینه‌ها نسبت به سال ۲۰۲۵ است. انتظار می‌رود کسری مالی تا سال ۲۰۲۸ به ۱۲۵ میلیارد ریال (۲.۲ درصد از تولید ناخالص داخلی) کاهش یابد.

این در حالی است که فرضیات مربوط به قیمت نفت، تولید نفت و درآمد نفتی فاش نشده است. با این حال، اگر فرض شود که تولید نفت در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۱۰.۱ (ده ممیز یک) میلیون بشکه در روز باشد (مطابق با برنامه‌های تولید فعلی اوپک پلاس) و سود سهام پرداختی توسط شرکت آرامکو عربستان به سهامدارانش 5 درصد افزایش یابد، قیمت نفت فرضی در بودجه احتمالاً حدود ۷۲ دلار در هر بشکه خواهد بود. در این صورت درآمد نفتی در سال ۲۰۲۶ نسبت به سال ۲۰۲۵، ۴.۵٪ بیشتر خواهد بود. درآمد مالیاتی غیرنفتی در بودجه برای سال ۲۰۲۶، ۵ درصد افزایش یافته است که با توجه به چشم‌انداز رشد اقتصاد، منطقی است.

آقای تیم کالن[1] از کارشناسان بودجه معتقد است، کاهش پیش‌بینی‌شده در هزینه‌ها در سال ۲۰۲۶ به دلیل کاهش هزینه‌های کالاها و خدمات و پروژه‌های سرمایه‌گذاری است که هزینه‌های بالاتر برای دستمزد و حقوق را بیش از حد جبران می‌کند. با این حال، هزینه‌ها معمولاً از برآورد بودجه فراتر می‌روند و اگرچه چنین مازادهایی در سال‌های اخیر کاهش یافته است، اما هزینه‌ها در سال ۲۰۲۵ همچنان ۴ درصد بیشتر از بودجه تعیین شده بود. با توجه به این سابقه، بعید است که هزینه‌ها در سال ۲۰۲۶ کمتر از سال ۲۰۲۵ باشد.

وی در مورد تأمین مالی بودجه خاطرنشان می‌کند که دولت در سال ۲۰۲۶ از طریق کانال‌های دولتی و خصوصی از تأمین مالی داخلی و خارجی استفاده خواهد کرد و همچنین استفاده از منابع مالی جایگزین، از جمله تأمین مالی پروژه‌ها و اعتبارات صادراتی را گسترش خواهد داد. پیش‌بینی می‌شود بدهی دولت از ۳۱.۷ درصد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۵ به ۳۲.۷ درصد تولید ناخالص داخلی در سال ۲۰۲۶ افزایش یابد.

همچنین دولت عربستان سعودی در سال‌های اخیر پیشرفت قابل توجهی در گسترش منابع درآمدی خود داشته است. درآمد غیرنفتی اکنون ۴۶ درصد از کل درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. با این وجود، درآمد نفتی همچنان محرک اصلی بودجه است. متأسفانه، پیش‌بینی این درآمد به دلیل نوسانات بازار جهانی نفت و عدم اطمینان در مورد سیاست سود سهام آینده آرامکو ذاتاً دشوار است.

اینکه آیا ارقام بودجه ۲۰۲۶ منطقی به نظر می‌رسند یا خیر، تا حد زیادی به مسیر بازار جهانی نفت بستگی دارد. به نظر می‌رسد بودجه، دیدگاه نسبتاً خوش‌بینانه‌ای نسبت به چشم‌انداز بازار نفت دارد که با موضع تثبیت‌شده اوپک مبنی بر اینکه تقاضا برای نفت همچنان قوی است، سازگار است. با این حال، اگر قیمت نفت در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط ۶۵ دلار در هر بشکه باشد، درآمد نفتی حدود ۴۰ میلیارد ریال (حدود ۱۰ میلیارد دلار) کمتر از بودجه خواهد بود. اگر این با افزایش ۴ درصدی هزینه‌ها نسبت به بودجه (مانند سال ۲۰۲۵) ترکیب شود، کسری مالی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲۶۰ میلیارد ریال (۶۹ میلیارد دلار؛ ۵.۲ درصد از تولید ناخالص داخلی) خواهد بود که نسبت به سال ۲۰۲۵ تغییر چندانی نکرده است. [i]

 چالش‌های بودجه 2026:

• وابستگی به نفت: برخی از کارشناسان تأکید کرده‌اند که تحقق درآمدهای پیش‌بینی‌شده نیازمند قیمت نفت حدود 85  دلار در هر بشکه است؛ که کاهش قیمت نفت می‌تواند کسری بودجه را افزایش دهد.
• افزایش بدهی عمومی: نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی از 13٪ در 2016 به حدود 33٪ در 2026 رسیده است، که نگرانی‌هایی درباره پایداری مالی ایجاد کرده است.
• ریسک‌های جهانی: نوسانات ژئوپلیتیکی و تغییرات بازار انرژی می‌تواند اجرای پروژه‌های کلان مانند پروژه نئوم را تحت فشار قرار دهد.

- یک روز پس از تصویب بودجه توسط هیئت دولت عربستان سعودی، «فروم بودجه ۲۰۲۶ عربستان سعودی» با حضور وزیر دارایی و وزیر اقتصاد و برنامه ریزی این کشور برگزار شد. مقامات حاضر در این نشست تلاش نمودند ضمن ارائه توضیحات تکمیلی در مورد بودجه مصوب شده، به ابهامات معطوف به بودجه 2026 از جمله کسری بودجه پاسخ دهند. 

- در بودجه مصوب، نرخ تورم پیش‌بینی‌شده برای سال 2026 ، 2 درصد پیش بینی شده است که این مقدار کمتر از تورم سال 2025 (2.3 درصد) برآورد شده است.

- در بودجه 2026، اشاره ای به قیمت نفت نشده است اما به نظر می رسد قیمت نفت در سال 2026 در بازه 75 الی 85 دلار برای هر بشکه در نظر گرفته شده است.  

- با وجود کسری بودجه، دولت عربستان بر ادامه سرمایه‌گذاری‌های کلان، توسعه بخش‌های غیرنفتی، و تحقق اهداف «چشم انداز 2030» تأکید دارد. مقامات این کشور مدعی هستند بودجه سال 2026 همزمان بر ثبات مالی، مدیریت بدهی، و ارتقای رفاه شهروندان متمرکز است، و تصویری از اقتصاد سعودی در حال گذار به یک اقتصاد متنوع و پایدار ارائه می‌دهد. 

- در بودجه سال 2026 عربستان، سه سناریوی درآمدی پیش بینی شده است: سناریو درآمد حداقلی، سناریو درآمد حداکثری، و سناریو پایه. اعداد پیش بینی شده در هر سناریو در شکل ذیل نشان داده شده است:

منابع:

- سایت خبرگزاری رسمی عربستان  - وبسایت وزارت دارایی عربستان

- روزنامه شرق الاوسط  - وبسایت خبری عرب نیوز، العربیه و  الارقام

- موسسه تحقیقاتی کشورهای عربی خلیج (AGSI)

[1] Tim Callen is a visiting fellow at the Arab Gulf States Institute.

[i] https://agsi.org/analysis/putting-the-2026-saudi-budget-under-the-microscope/